# Ribozyviria

| *Kolmioviridae* |
| --- |
|  |
| Hình vẽ cấu tạo của hạt virus *Deltavirus* |
| Phân loại virus  |
| (kph): | Virus |
| *Vực*: | *Ribozyviria* |
| Họ: | Kolmioviridae |
| Các phân bậc dưới |
| *See text* |

Ribozyviria là một vực các axit nucleic vệ tinh — các tác nhân lây nhiễm giống virus, nhưng không thể sao chép nếu thiếu virus hỗ trợ. Được thành lập trong đề xuất TaxoProp 2020.012D của ICTV, vực này được đặt tên theo sự hiện diện của các ribozyme trong hệ gen và kháng hệ gen thuộc kiểu *Deltavirus*. Các tác nhân trong *Ribozyviria* là các axit nucleic vệ tinh, khác biệt với virus vệ tinh ở chỗ chúng không mã hóa tất cả các protein cấu trúc của riêng mình mà cần các protein từ virus hỗ trợ để lắp ráp. Các đặc điểm chung bổ sung bao gồm cấu trúc giống hình que, một "kháng nguyên delta" liên kết RNA được mã hóa trong bộ gen, và vật chủ là động vật. Hơn nữa, kích thước bộ gen của các virus này nằm trong khoảng 1547–1735 nt, chúng mã hóa một **ribozyme đầu búa** hoặc một **ribozyme virus viêm gan delta**, và khả năng mã hóa của chúng chỉ liên quan đến một protein bảo tồn. Hầu hết các dòng dõi của vực này còn ít được hiểu biết, ngoại lệ đáng chú ý là chi *Deltavirus*, bao gồm các tác nhân gây bệnh viêm gan D ở người.

Vực *Ribozyviria* có nguồn gốc tiến hóa chưa rõ ràng. Có giả thuyết cho rằng chúng có thể bắt nguồn từ retrozyme (một họ retrotransposon) hoặc một yếu tố giống viroid (tức là Viroid và vệ tinh) thông qua việc bắt giữ protein vỏ capsid.

## Phân loại

### Phát triển lịch sử

Đơn vị phân loại đầu tiên của vực này được ICTV chấp nhận là loài *Hepatitis delta virus* và chi *Deltavirus* của nó, vào năm 1993. *Deltavirus* vẫn chưa được gán cho bất kỳ đơn vị phân loại cao hơn nào cho đến năm 2019, khi ICTV phân loại nhầm *Deltavirus* vào vực mới được thành lập lúc bấy giờ là *Riboviria*. Vào năm 2020, lỗi này đã được sửa chữa và *Deltavirus* trở lại vị trí ban đầu. Năm 2021, *Ribozyviria* được tạo ra và *Deltavirus* được đặt vào trong đó. Ngoài ra, *Hepatitis delta virus* đã bị bãi bỏ và thay thế bằng tám loài mới.

### Tình trạng hiện tại

*Ribozyviria* chứa một họ duy nhất, Kolmioviridae, không có đơn vị phân loại trung gian giữa vực và họ. Họ này chứa tám chi.

Tên của tất cả các chi trong vực này đều ám chỉ đến chữ cái D trong các ngôn ngữ khác nhau. Tên họ bắt nguồn từ tiếng Phần Lan *kolmio* nghĩa là "tam giác", một tham chiếu khác đến chữ cái Hy Lạp "Δ" (delta).

Phân loại này được hiển thị dưới đây:

* Vực: *Ribozyviria*
	+ Họ: *Kolmioviridae*
		- Chi: *Daazvirus* (từ bảng chữ cái Goth)
			* Loài: *Daazvirus cynopis* [virus sa giông bụng lửa Trung Quốc 1 (CFBNV-1), trước đây là amHDV] (vật chủ: *Cynops orientalis*)
		- Chi: *Dagazvirus* (từ Elder Futhark)
			* Loài: *Dagazvirus schedorhinotermitis* [virus mối rhinotermitid 1 (RTV-1), rHDV] (vật chủ: *Schedorhinotermes intermedius*)
		- Chi: *Daletvirus* (từ bảng chữ cái Hebrew)
			* Loài: *Daletvirus boae* [virus quần thể rắn Thụy Sĩ 1 (SwSCV-1), trước đây là sHDV] (vật chủ: *Boa constrictor*, *Liasis mackloti savuensis*)
		- Chi: *Dalvirus* (từ bảng chữ cái Ả Rập)
			* Loài: *Dalvirus anatis* [virus vịt dabbling 1 (DabDV-1), trước đây là avHDV] (vật chủ: *Anas gracilis*, *A. castanea*, *A. superciliosa*)
		- Chi: *Deevirus* (từ bảng chữ cái tiếng Anh)
			* Loài: *Deevirus actinopterygii* [virus cá vây tia 1 (RFFV-1), trước đây là fHDV] (vật chủ: nhiều loài Actinopterygii khác nhau)
		- Chi: *Deltavirus* (từ bảng chữ cái Hy Lạp)
			* Loài: *Deltavirus cameroonense* [virus viêm gan delta người 7 (HDV-7)] (vật chủ: *Homo sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus carense* [virus viêm gan delta người 6 (HDV-6)] (vật chủ: *H. sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus italiense* [virus viêm gan delta người 1 (HDV-1)] (vật chủ: *H. sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus japanense* [virus viêm gan delta người 2 (HDV-2)] (vật chủ: *H. sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus peruense* [virus viêm gan delta người 3 (HDV-3)] (vật chủ: *H. sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus senegalense* [virus viêm gan delta người 8 (HDV-8)] (vật chủ: *H. sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus taiwanense* [virus viêm gan delta người 4 (HDV-4)] (vật chủ: *H. sapiens*)
			* Loài: *Deltavirus togense* [virus viêm gan delta người 5 (HDV-5)] (vật chủ: *H. sapiens*)
		- Chi: *Dobrovirus* (từ bảng chữ cái Kirin sơ khai)
			* Loài: *Dobrovirus bufonis* [virus cóc đảo Chu Sơn 1 (CITV-1), trước đây là tfHDV] (vật chủ: *Bufo gargarizans*)
		- Chi: *Donvirus*
			* Loài: *Donvirus odontotermitis* (vật chủ: *Odontotermes wallonensis*)
		- Chi: *Perideltavirus*
			* Loài: *Perideltavirus desmodi* (vật chủ: *Desmodus rotundus*)
			* Loài: *Perideltavirus marmotae* (vật chủ: *Marmota monax*)
			* Loài: *Perideltavirus odocoilei* (vật chủ: *Odocoileus virginianus*)
		- Chi: *Perithurisazvirus*
			* Loài: *Perithurisazvirus passeriformes* (vật chủ: *Lonchura striata*, *Pardaliparus venustulus*, *Taeniopygia castanotis*)
		- Chi: *Thurisazvirus* (từ Elder Futhark)
			* Loài: *Thurisazvirus desmodi* (vật chủ: *Desmodus rotundus*)
			* Loài: *Thurisazvirus myis* [virus chuột gai Tome 1 (TSRV-1), trước đây là RDev] (vật chủ: *Proechimys semispinosus*)

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Ward CW (1993). "Progress towards a higher taxonomy of viruses". *Research in Virology*. **144** (6): 419–453. doi:10.1016/S0923-2516(06)80059-2. PMC 7135741. PMID 8140287.