Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nhóm methylen

Phân tử hexamethylen diamin chứa sáu nhóm methylen.
Trong hóa học hữu cơ, **nhóm methylen** là bất kỳ phần nào của phân tử bao gồm hai nguyên tử hydro liên kết với một nguyên tử carbon, được liên kết với phần còn lại của phân tử bằng hai liên kết đơn. Nhóm có thể được biểu diễn dưới dạng CH2<, trong đó '<' biểu thị hai liên kết đơn. Điều này cũng có thể được biểu diễn dưới dạng -CH2-.

Điều này trái ngược với trường hợp nguyên tử carbon liên kết với phần còn lại của phân tử bằng một liên kết đôi, được gọi là nhóm methyliden, được biểu diễn dưới dạng CH2=. Trước đây, tên methylen được sử dụng cho cả hai chất đồng phân. Tên "methanediyl" có thể được sử dụng cho đồng phân liên kết đơn, khác với methyliden. Sự phân biệt chúng thường là rất quan trọng, bởi vì liên kết đôi khác biệt về mặt hóa học với hai liên kết đơn.

Nhóm methylen cần được phân biệt với phân tử CH2, được gọi là methyliden hoặc carben. Chất này trước đây còn được gọi là methylen.

## Methylen hoạt hóa

Tính acid của diethyl malonat, hợp chất 1,3-dicacbonyl.
Nguyên tử carbon ở vị trí trung tâm trong hợp chất 1,3-dicarbonyl được biết đến như một nhóm methylen hoạt hóa. Điều này là do cấu trúc carbon có tính acid và có thể dễ dàng bị deproton hóa để tạo thành nhóm methylen.

## Xem thêm

* Nhóm methyliden
* Methylen
* Nhóm methyl
* Nhóm methin

## Tham khảo
# Ngộ độc thuốc trừ sâu

| Ngộ độc thuốc trừ sâu |
| --- |
|  |
| Biển cảnh báo phơi nhiễm thuốc trừ sâu. |
| Chuyên khoa | y học cấp cứu |
| ICD-10 | T60 |
| ICD-9-CM | 989.4 |
| MedlinePlus | 002430 |
| eMedicine | article/815051 |

**Ngộ độc thuốc trừ sâu** xảy ra khi các hóa chất nhằm kiểm soát dịch hại ảnh hưởng đến các sinh vật không phải mục tiêu như con người, động vật hoang dã hoặc các loài ong. Có ba loại ngộ độc thuốc trừ sâu. Đầu tiên trong số ba là mức độ phơi nhiễm rất cao và ngắn hạn có thể xảy ra đối với những người tự tử, cũng như các những người pha chế thuốc trừ sâu. Loại ngộ độc thứ hai là phơi nhiễm ở mức độ cao trong thời gian dài, có thể xảy ra ở các nhà sản xuất và chế tạo thuốc trừ sâu. Loại ngộ độc thứ ba là phơi nhiễm ở mức độ thấp trong thời gian dài, các cá nhân tiếp xúc với các nguồn như dư lượng thuốc trừ sâu trong thực phẩm cũng như tiếp xúc với dư lượng thuốc trừ sâu trong không khí, nước, đất, trầm tích, nguyên liệu thực phẩm, thực vật và động vật.

Ở các nước đang phát triển, chẳng hạn như Sri Lanka, ngộ độc thuốc trừ sâu do phơi nhiễm trong thời gian ngắn rất cao (ngộ độc cấp tính) là loại ngộ độc đáng lo ngại nhất. Tuy nhiên, ở các nước phát triển, chẳng hạn như Canada, hoàn toàn ngược lại: ngộ độc thuốc trừ sâu cấp tính được kiểm soát, do đó làm cho vấn đề chính là phơi nhiễm thuốc trừ sâu ở mức độ thấp trong thời gian dài.

## Tham khảo
# Ngộ độc salicylate

| Ngộ độc salicylate |
| --- |
| Tên khác | Salicylism, salicylate toxicity, aspirin poisoning, aspirin toxicity, aspirin overdose |
|  |
| Công thức cấu trúc của aspirin. |
| Khoa/Ngành | Emergency medicine |
| Triệu chứng | Ù tai, buồn nôn, đau bụng, thở gấp |
| Biến chứng | Cerebral edema hoặc Phù phổi, co giật, hạ đường huyết, ngừng tim |
| Phương pháp chẩn đoán | **Early**: Slightly elevated blood aspirin levels ~ 2.2 mmol/L (30 mg/dL, 300 mg/L), Kiềm hóa hô hấp **Late**: Metabolic acidosis |
| Chẩn đoán phân biệt | Nhiễm trùng huyết, Nhồi máu cơ tim, Psychomotor agitation |
| Phòng ngừa | Child-resistant packaging, low number of pills per package |
| Điều trị | Than hoạt tính, intravenous Natri bicacbonat with Glucose và Kali chloride, Thẩm phân máu |
| Tiên lượng | ~1% nguy cơ tử vong |
| Dịch tễ | > 20,000 mỗi năm (US) |

**Ngộ độc salicylate**, còn được gọi là **ngộ độc aspirin**, là ngộ độc cấp tính hoặc mãn tính với một salicylate như aspirin. Các triệu chứng kinh điển là ù tai, buồn nôn, đau bụng và thở gấp. Các dấu hiệu trên có thể nhỏ hơn lúc đầu và thể hiện quy mô lớn hơn có thể gây ra sốt. Các biến chứng có thể bao gồm sưng não hoặc phù phổi, co giật, hạ đường huyết, hoặc ngừng tim.

Mặc dù thường là do aspirin, các nguyên nhân có thể khác bao gồm dầu của cây mùa đông và bismuth subsalicylate. Liều quá mức có thể là do cố ý hoặc tình cờ. Một lượng nhỏ dầu của cây xanh mùa đông có thể gây độc. Chẩn đoán thường dựa trên các xét nghiệm máu lặp đi lặp lại đo nồng độ aspirin và khí máu. Mặc dù một loại biểu đồ đã được tạo để cố gắng hỗ trợ chẩn đoán, việc sử dụng chung không được khuyến nghị. Khi dùng quá liều, nồng độ trong máu tối đa có thể không xảy ra quá 12 giờ.

Nỗ lực ngăn ngừa ngộ độc bao gồm bao bì kháng trẻ em và số lượng thuốc ít hơn trên mỗi gói. Điều trị có thể dùng than hoạt tính, natri bicacbonat tiêm tĩnh mạch với dextrose và kali chloride, và lọc máu. Cho dextrose có thể hữu ích ngay cả khi lượng đường trong máu là bình thường. Lọc máu được khuyến cáo ở những người bị suy thận, giảm ý thức, pH máu dưới 7,2 hoặc nồng độ salicylate trong máu cao. Nếu một người cần đặt nội khí quản, thở gấp có thể được yêu cầu.

Tác dụng độc hại của salicylat đã được mô tả từ ít nhất là năm 1877. Năm 2004, hơn 20.000 trường hợp với 43 trường hợp tử vong đã được báo cáo tại Hoa Kỳ. Khoảng 1% những người bị quá liều cấp tính chết trong khi quá liều mãn tính có thể có kết quả tồi tệ hơn. Người già có nguy cơ độc tính cao hơn đối với bất kỳ liều nào.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Reingardiene, D; Lazauskas, R (2006). "[Acute salicylate poisoning]". *Medicina (Kaunas, Lithuania)*. Quyển 42 số 1. tr. 79–83. PMID 16467617.
# Bệnh Haff

Ảnh vệ tinh của Phá Vistula, được biết đến trước đây như *Frisches Haff*. Bệnh Haff lần đầu tiên được mô tả ở vị trí của Königsberg.
**Bệnh Haff** (tiếng Đức: Haffkrankheit) là sự phát triển của tiêu cơ vân (sưng và vỡ cơ xương, có nguy cơ bị suy thận cấp tính) trong vòng 24 giờ sau khi ăn cá.

## Lịch sử

Bệnh được mô tả lần đầu tiên vào năm 1924 ở vùng lân cận Königsberg, Đức (nay là Kaliningrad, Nga) trên bờ biển Baltic, ở những người sống quanh khu vực phía bắc của Vistula Lagoon (tiếng Đức: Frisches Haff).

Trong mười lăm năm sau đó, khoảng 1000 trường hợp đã được báo cáo ở người, chim và mèo, thường là vào mùa hè và mùa thu, và có liên kết giữa bệnh với việc ăn cá (burbot, lươn và pike). Kể từ thời điểm đó, chỉ có các báo cáo không thường xuyên xuất hiện về tình trạng này, chủ yếu là từ Liên Xô và Đức.

Năm 1997, sáu trường hợp mắc bệnh Haff đã được báo cáo ở California và Missouri, tất cả sau khi ăn cá trâu (Ictiobus cyprinellus).

Vào tháng 7 và tháng 8 năm 2010, hàng chục người mắc bệnh tiêu cơ vân sau khi ăn cá Procambarus clarkii ở Nam Kinh, Trung Quốc. Một tháng sau, chính quyền Trung Quốc tuyên bố họ là nạn nhân của bệnh Haff.

Một vụ dịch đã được báo cáo tại Brooklyn, New York vào ngày 18 tháng 11 năm 2011, khi hai thành viên trong gia đình bị mắc hội chứng này sau khi ăn cá trâu. Vào ngày 4 tháng 2 năm 2014, hai trường hợp mắc bệnh Haff đã được báo cáo tại Hạt Cook, Illinois sau khi ăn cá trâu.

## Tham khảo
# Ngộ độc đậu liên lý

**Ngộ độc đậu liên lý (lathyrism)** là một bệnh thần kinh của con người, gây ra bởi việc ăn một số cây họ đậu thuộc chi *Lathyrus*. Bệnh nàynày chủ yếu liên quan đến *Lathyrus sativus* (còn được gọi là *đậu cỏ*, *đậu xanh*, *kesari dal* hoặc *almorta*) và ở mức độ thấp hơn với *Lathyrus cicera*, *Lathyrus ochrus* và *Lathyrus clymenum* có chứa độc tố ODAP.

Bệnh này phát sinh từ việc ăn phải *odoratus Lathyrus* hạt *(đậu ngọt)* thường được gọi là **odoratism** hoặc osteolathyrism, bị gây ra bởi một loại độc tố khác nhau (beta-aminopropionitrile) có ảnh hưởng đến việc liên kết của collagen, một protein của mô liên kết.

## Dấu hiệu và triệu chứng

Việc tiêu thụ một lượng lớn hạt *Lathyrus* chứa nồng độ cao của chất độc thần kinh tương tự glutamate β-oxalyl-L-α,-diaminopropionic acid (ODAP, còn được gọi là- *N* -oxalyl-amino-L-alanine, hoặc BOAA) làm tê liệt, đặc trưng bởi sự thiếu sức mạnh trong hoặc không có khả năng di chuyển các chi dưới, và có thể liên quan đến các đường dẫn kim tự tháp tạo ra các dấu hiệu tổn thương tế bào thần kinh vận động trên. Độc tố cũng có thể gây phình động mạch chủ. Một triệu chứng độc đáo của lathyrism là teo cơ mông. ODAP là một chất độc ảnh hưởng tới ty thể, dẫn đến chết tế bào dư thừa, đặc biệt là trong các tế bào thần kinh vận động. Trẻ em cũng có thể bị biến dạng xương và giảm phát triển não.

## Tham khảo
# Cinnamomum tamala

| *Cinnamomum tamala* |
| --- |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Plantae |
| (không phân hạng) | Angiospermae |
| (không phân hạng) | Magnoliidae |
| Bộ (*ordo*) | Laurales |
| Họ (*familia*) | Lauraceae |
| Chi (*genus*) | *Cinnamomum* |
| Loài (*species*) | C. tamala |
| Danh pháp hai phần |
| *Cinnamomum tamala* (Buch.-Ham.) T.Nees & Eberm., 1831  |

Cinnamomum tamala là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được (Buch.-Ham.) T.Nees & Eberm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1831.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Tư liệu liên quan tới Cinnamomum tamala tại Wikimedia Commons
* Dữ liệu liên quan tới Cinnamomum tamala tại Wikispecies
* Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). "Cinnamomum tamala". *International Plant Names Index*.
# Ocimum kilimandscharicum

| *Ocimum kilimandscharicum* |
| --- |
|  |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Plantae |
| (không phân hạng) | Angiospermae |
| (không phân hạng) | Eudicots |
| Bộ (*ordo*) | Lamiales |
| Họ (*familia*) | Lamiaceae |
| Chi (*genus*) | *Ocimum* |
| Loài (*species*) | O. kilimandscharicum |
| Danh pháp hai phần |
| *Ocimum kilimandscharicum* L.  |
| Danh pháp đồng nghĩa |
| * *Ocimum johnstonii* Baker
* *Ocimum tortuosum* Baker
 |

Ocimum kilimandscharicum là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Gürke mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Tư liệu liên quan tới Ocimum kilimandscharicum tại Wikimedia Commons
* Dữ liệu liên quan tới Ocimum kilimandscharicum tại Wikispecies
# Nhiệt

Nhiệt từ Mặt trời cung cấp nguồn gốc cho sinh vật trên Trái Đất.
**Nhiệt** là một dạng năng lượng dự trữ trong vật chất nhờ vào chuyển động nhiệt hỗn loạn của các hạt cấu tạo nên vật chất.

Trong vật chất, các phân tử cấu tạo nên vật chuyển động hỗn loạn không ngừng, do đó chúng có động năng. Động năng này có thể chia làm động năng chuyển động của khối tâm của phân tử, cộng với động năng trong dao động của các nguyên tử cấu tạo nên phân tử quanh khối tâm chung, và động năng quay của phân tử quanh khối tâm. Tổng các động năng này của các phân tử chính là nhiệt năng của vật.

Nhiệt năng có quan hệ chặt chẽ với nhiệt độ. Nhiệt độ của vật càng cao thì các phân tử cấu tạo nên vật chuyển động càng nhanh và nhiệt năng của vật càng lớn. Nhiệt năng có thể được trao đổi giữa các vật hay hệ thống do sự khác biệt về nhiệt độ.

Nhiệt năng có thể được tạo ra hoặc thay đổi, bằng cách chuyển hóa giữa năng lượng có hướng (thế năng, động năng định hướng trên tầm vĩ mô) và năng lượng hỗn loạn, qua các quá trình vĩ mô như thực hiện công năng lên vật hoặc trao đổi nhiệt vĩ mô vào vật hoặc các quá trình vi mô như các phản ứng hóa học (như sự cháy), phản ứng hạt nhân (như phản ứng tổng hợp hạt nhân bên trong Mặt Trời), sự ma sát giữa các electron với mạng tinh thể (trong bếp điện) hay ma sát cơ học. Nhiệt có thể được trao đổi qua các quá trình bức xạ, dẫn nhiệt hay đối lưu. Lượng nhiệt năng dự trữ hay chuyển tải trên các vật còn gọi là nhiệt lượng và thường được ký hiệu trong các tính toán bằng chữ Q.

## Đại lượng quá trình

Nhiệt cũng giống như công, luôn gắn liền với các quá trình biến đổi, vì vậy có thể coi nhiệt là một đại lượng quá trình, khác với đại lượng trạng thái.

Theo bảo toàn năng lượng (định luật về sự bảo toàn năng lượng), sự liên hệ giữa các thay đổi nội năng *dU*, nhiệt *dQ* và công *dW*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Theo định luật hai nhiệt động lực học, nhiệt được truyền từ hệ thống có nhiệt độ cao hơn đến hệ thống có nhiệt độ thấp hơn cho đến khi chúng đạt được sự cân bằng nhiệt. Trong nhiều hệ thống, nhiệt lượng trao đổi *dQ* thường tỉ lệ thuận với nhiệt độ chênh lệch *dt*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ở thể tích không đổi.
Cũng có thể biểu diễn công thức trên ở dạng:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
với:

* *c*: nhiệt dung riêng(J/Kg.k)
* *m*: khối lượng (kg)

(theo Joseph Fourier)

## Phóng xạ nhiệt

* Phóng xạ vật đen
* Phóng xạ Nguyên tố
* Phóng xạ Nguyên tử
* Phóng xạ Sóng điện từ

## Xem thêm

* Nội năng

## Tham khảo
# Epilobium hirsutum

| *Epilobium hirsutum* |
| --- |
|  |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Plantae |
| (không phân hạng) | Angiospermae |
| (không phân hạng) | Eudicots |
| (không phân hạng) | Rosids |
| Bộ (*ordo*) | Myrtales |
| Họ (*familia*) | Onagraceae |
| Chi (*genus*) | *Epilobium* |
| Loài (*species*) | E. hirsutum |
| Danh pháp hai phần |
| *Epilobium hirsutum* L.  |

Epilobium hirsutum là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo chiều. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

## Hình ảnh

*
*
*
*

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Tư liệu liên quan tới Epilobium hirsutum tại Wikimedia Commons
* Dữ liệu liên quan tới Epilobium hirsutum tại Wikispecies
* Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). "Epilobium hirsutum". *International Plant Names Index*.
# Tỷ lệ di cư

Tỷ lệ di cư năm 2006: dương (xanh dương) và âm (cam)
**Tỷ lệ di cư** là sự chênh lệch giữa số người nhập cư và số người xuất cư trong một thời kỳ của một vùng lãnh thổ (thường) được tính trên 1000 người (được tính đến trong dân cư). Tỷ lệ này sẽ dương nếu số người chuyển tới nhiều hơn số người chuyển đi và sẽ âm nếu số người chuyển tới ít hơn số người chuyển đi.

Ví dụ: Vào ngày 1 tháng 1, năm 2000 ở quốc gia **A** có dân số là 1.000.000 người. Đến ngày 1 tháng 1 năm 2001, có 200.000 người đã nhập cư đến nước **A** và cũng trong thời kỳ đó có 100.000 người rời khỏi nước đó. Cũng trong thời kỳ đó có 100.000 trẻ em sinh ra và không có người chết đi. Vì thế dân số nước **A** vào ngày 1 tháng 1 năm 2001 là 1.200.000.

Chúng ta quan tâm tới thời điểm ngày 1 tháng 7 năm 2000 (giữa khoảng thời gian trên) ở đó có 1.100.000 người và kể từ đó có 100.000 đi và 200.000 tới, sự chênh lệch là +100.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Nhưng đó mới là tỷ lệ tính trên 1 người muốn tính trên 1000 người ta phải:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

Con số này là ý tưởng có thể so sánh về sự nhập cư của một quốc gia.

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* World Net migration rate Map Lưu trữ ngày 16 tháng 12 năm 2012 tại archive.today
* Planet Wire - Glossary of Terms Lưu trữ ngày 21 tháng 3 năm 2004 tại Wayback Machine
* Census Bureau - Glossary
# Siêu quần thể

Quần thể 1 được coi là nguồn, từ đó tách biệt thành 1a, 1b và 1c là các quần thể "con". Bốn quần thể này tồn tại cách biệt nhau trong các vùng biển khác nhau, nhưng giữa chúng luôn có di cư và nhập cư. Điều này làm cho nhà khoa học đánh giá rằng đây là "quần thể 4 trong 1", tức siêu quần thể.
Trong sinh học, **siêu quần thể** là một nhóm các quần thể cùng loài, tồn tại riêng biệt về không gian nhưng có tương tác chặt chẽ với nhau qua di cư và nhập cư thường xuyên.

Thuật ngữ này được dịch từ nguyên gốc tiếng Anh "**metapopulation**" do Richard Levins đưa ra vào năm 1969 để mô tả mô hình động lực học của côn trùng gây hại trong nông nghiệp. Sau đó, thuật ngữ được áp dụng rộng rãi trong sinh học, nhất là trong các nghiên cứu sinh học quần thể về các loài trong môi trường sống bị phân mảnh một cách tự nhiên hoặc nhân tạo. Theo cách nói của R. Levins, thì một siêu quần thể là "**một quần thể của các quần thể**", mà không phải là quần thể siêu lớn (superpopulation) gồm các quần thể nhỏ hơn gọi là quần thể phụ (subpopulations) là các quần thể độc lập tách biệt (isolated populations).

Sau Levins, thì nhà sinh vật học người Phần Lan Ilkka Hanski ở trường Đại học Helsinki là người đóng góp quan trọng cho lý thuyết siêu quần thể.

Từ xa xưa, nhờ Leonhard Euler, Thomas Malthus và một số nhà khoa học khác, một trong những cách biểu diễn kích thước N của mỗi quần thể độc lập ở tự nhiên là phương trình đơn giản gọi là phương trình BIDE (/baɪd/):

N = B + I - D - E;

trong đó: N = số cá thể của quần thể, B = birth (sinh), I = immigrant (nhập cư), D = death (chết) và E = emigrant (di cư).

Cách biểu diễn này dùng để mô tả quần thể về mặt hình học (geometric populations), đã được giới thiệu ở chương trinh sinh học phổ thông. Sau đó, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng kích thước quần thể sinh vật trong thực tế phức tạp hơn mô hình trên rất nhiều, cần phải mô tả dựa trên động học quần thể (population dynamics) thì mới phù hợp hơn.

## Mô hình Levins

Mô hình ban đầu của Levins được áp dụng cho một siêu quần thể phân bố trên nhiều vùng ở môi trường sống.

Gọi N là kích thước mỗi quần thể ở một vùng tại một thời điểm nhất định. Trong thời gian dt, mỗi vùng có thể trở nên không có cá thể nào do di cư hay tuyệt chủng với xác suất *edt*. Biểu thức (1 - N) tham chiếu số vùng không có cá thể. Giả sử tốc độ tạo dòng gen c luôn không đổi từ mỗi trong số N vùng, trong thời gian dt. Do đó, tốc độ thay đổi thời gian của các vùng dN / dt, là

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Phương trình này tương đương về mặt toán học với mô hình logistic, khi K là

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
còn tốc độ tăng trưởng là *r*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Vậy, ở trạng thái cân bằng, một số phần trong môi trường sống của loài sẽ luôn không có cá thể nào chiếm giữ.

## Nguồn trích dẫn

## Liên kết ngoài

* Helsinki-science: Metapopulation
# Tảo silic

| Tảo silic |
| --- |
| Marine diatoms. |
| Phân loại khoa học |
| Vực (*domain*) | Eukaryota |
| Giới (*regnum*) | Chromalveolata |
| Ngành (*phylum*) | Heterokontophyta |
| Lớp (*class*) | **Bacillariophyceae** Haeckel 1878 |
| Bộ |
| * Centrales
* Pennales
 |

**Tảo silic** hay **tảo cát** là một nhóm tảo chính, và là một trong những loại phytoplankton phổ biến nhất. Hầu hết tảo cát là đơn bào, mặc dù chúng có thể tồn tại thành cụm ở dạng các sợi mảnh (*Fragillaria*), quạt (*Meridion*), zic-zắc (*Tabellaria*), hay hình sao (*Asterionella*). Tảo cát là nguồn trong chuỗi thức ăn. Điểm đặc trưng của các tế bào tảo cát là chúng được bao bọc bên trong một thành tế bào được làm bằng silica, được gọi là vỏ tảo cát. Các vỏ này rất đa dạng về hình dạng nhưng chúng thường được cấu tạo bởi hai mặt không đối xứng có vách ngăn ở giữa. Các hóa thạch cho thấy rằng chúng xuất hiện trong, hoặc sớm hơn kỷ Jura sớm. Các nhóm tảo cát là công cụ được dùng phổ biến để quan trắc các điều kiện môi trường trong quá khứ và hiện tại, đặc biệt liên quan đến chất lượng nước.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Tảo si líc, Trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam
* Diatom (BacillariophyceaeƯ tại *Encyclopædia Britannica* (bằng tiếng Anh)

Bản mẫu:Phiêu sinh vật
Bản mẫu:Chromalveolata
# Ăn lọc

Cá mòi dầu Đại Tây Dương là loài ăn lọc và góp phần kiểm soát hiện tượng thủy triều đỏ do chúng lọc và ăn sạch các loại vi tảo
**Ăn lọc** là một kiểu ăn của động vật bằng cách ăn các loại thức ăn thông qua việc lọc các hạt vật chất và thực phẩm trôi nổi từ nước, thường bằng cách há miệng thật lớn hoặc có các lỗ nước để cho nước (có các loài động vật, thực vật) đi qua một cấu trúc lọc chuyên dụng và ở đây, các loại thức ăn sẽ được giữ lại để đưa vào hệ tiêu hóa, còn lượng nước thì được đẩy ra ngoài theo một cơ chế riêng.

## Các loài

Một số động vật có sử dụng phương pháp này có thể kể đến là nghêu, nhuyễn thể, bọt biển, cá voi, và rất nhiều loài cá (bao gồm một số loài cá mập). Một số loài chim như chim hồng hạc và một số loài vịt, cũng được coi là loài ăn lọc thông qua việc sục mỏ xuống nước để xúc tôm, xúc tép và bắt cá. Các loài ăn lọc có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc làm sạch nguồn nước, và do đó được coi là kỹ sư hệ sinh thái.

### Các loài cá

Hầu hết cá mồi được ăn bằng cách lọc. Ví dụ, cá mòi dầu Đại Tây Dương mòi dầu, một loại cá trích, sống bằng cách ăn các sinh vật phù du trong tầng nước giữa. Cá mòi dầu lớn có thể lọc lên đến bốn lít nước mỗi phút và đóng một vai trò quan trọng trong việc làm sạch nước đại dương. Chúng cũng là một cách kiểm tra tự nhiên đến thủy triều đỏ gây chết người. Ngoài những cá xương, bốn loại cá sụn cũng được lọc ăn: Những con cá mập voi hút vào một ngụm nước, đóng cửa miệng của nó và thải nước qua mang.

### Hai mảnh vỏ

Các loài hai mảnh vỏ là động vật thân mềm thủy sản có vỏ hai phần. Có 30.000 loài, bao gồm nghêu, sò, điệp, trai, hàu, hến, vẹm. Hầu hết các loài hai mảnh vỏ là ăn bằng cách lọc, chiết xuất chất hữu cơ từ biển mà chúng đang sống. Mỗi con hàu lọc lên đến năm lít nước mỗi giờ. Chúng lọc các chất dinh dưỡng dư thừa mỗi ba hoặc bốn ngày, các trầm tích, chất dinh dưỡng, và tảo có thể gây ra vấn đề trong vùng biển địa phương. Hàu lọc các chất gây ô nhiễm, do đó đóng vai trò như và một loài chủ chốt trong nhiều hệ sinh thái.

## Tham khảo

* Bullivant JS (1968). "A Revised Classification of Suspension Feeders". *Tuatara*. Quyển 16 số 2. tr. 151–160.
* Some aspects of water filtering activity of filter-feeders // Hydrobiologia. 2005. Vol. 542, No. 1. P. 275 – 286

## Liên kết ngoài

* Filter feeder of krill Lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2002 tại Wayback Machine
* Mussel Watch Programme Lưu trữ ngày 7 tháng 9 năm 2015 tại Wayback Machine
# Ngủ đông

Một con dơi đang ngủ đông
**Ngủ đông** (tiếng Anh: *hibernation*) là trạng thái hạ thân nhiệt có điều hòa ở động vật để giảm mức trao đổi chất. Hiện tượng này xảy ra trong vài ngày hoặc hàng tuần giúp cho động vật tiết kiệm năng lượng trong mùa đông, hoặc qua đêm băng giá trên núi cao.

## Quá trình ngủ đông

Trong quá trình ngủ đông, một số loài động vật giảm bớt các hoạt động trao đổi chất đến mức rất thấp, thân nhiệt và nhịp thở cũng giảm.Lúc này năng lượng sử dụng để duy trì sự sống được lấy chủ yếu từ chất béo (lipid).

## Động vật ngủ đông

Một số loài động vật có hiện tượng ngủ đông là chuột, dơi, sóc, rắn, ếch nhái,... Pliny nghĩ rằng chim ngạn cũng ngủ đông. Gilbert White (*The Illustrated Natural History of Selborne*) cũng đồng ý, chim điển hình không ngủ đông thay vào đó là trạng thái lờ đờ uể oải, nhưng một loài chim hiếm thấy là Poorwill là có hiện tượng ngủ đông. Động vật sống ở dưới nước có thể ngủ đông ở dưới nước hoặc ở trên cạn. Rùa tai đỏ ngủ đông ở dưới nước bằng cách vùi cơ thể chúng vào bùn ở dưới đáy ao. Con sa giông có thể ngủ đông trên cạn hoặc dưới nước.

Một con vật được xem như là động vật ngủ đông nhưng sự thật không phải như vậy là con gấu. Trong khi nhịp tim của nó chậm, nhiệt độ cơ thể tương đối ổn định và nó có thể dễ dàng bị đánh thức. Những loài vật không phải động vật ngủ đông khác (mà được công nhận như động vật ngủ đông) là con lửng, gấu trúc Mĩ (sống ở Bắc Mỹ) và thú có túi.

Trước khi bắt đầu quá trình ngủ đông phần lớn các loài vật ăn một lượng thức ăn lớn và dự trữ năng lượng để có thể tồn tại qua mùa đông. Một số loài động vật có vú ngủ đông trong khi mang thai và sinh sau khi con mẹ kết thúc quá trình ngủ đông một thời gian ngắn.

Trong thế kỷ 20 có sự ra đời của hai kết luận là cá mập sống ở dưới đáy biển và nó có ngủ đông. Dụng cụ theo dõi đã được cài vào 20 con cá mập vào năm 2002 để chứng thực giả thuyết này.

Cho tới gần đây cả động vật linh trưởng và động vật có vú nhiệt đới đều không ngủ đông. Tuy nhiên nhà sinh lý học động vật Kathrin Dausmann của Đại học Philipps tại Marburg và bạn đồng nghiệp đưa ra bằng chứng trong một loại sách xuất bản năm 2004 của tạp chí *Nature* chỉ ra rằng vượn cáo lùn đuôi béo ở Madagasca (*Madagascan fat-tailed dwarf lemur*) ngủ đông trong những cái lỗ trên cây 7 tháng trong năm. Thật là thú vị bởi vì nhiệt độ mùa đông của Madagasca có khi lên tới trên 30 °C (86 °F) nên hiện tượng ngủ đông không phải của riêng sự thích nghi với nhiệt độ thấp xung quanh. Hiện tượng ngủ đông của vượn cáo phụ thuộc mạnh mẽ vào thói quen giữ ấm trong thời tiết lạnh của lỗ cây của nó, nếu cái lỗ mà cách nhiệt kém thì nhiệt độ cơ thể của vượn cáo sẽ dao động mạnh một cách thụ động theo môi trường xung quanh, còn nếu cách nhiệt tốt thì nhiệt độ cơ thể của nó ở mức khá ổn định.

Tiếng ồn và những chấn động từ xe chạy bằng máy trên tuyết, các xe địa hình và những cái tương tự như vậy thỉnh thoảng sẽ đánh thức quá trình ngủ đông của động vật. Kết quả của sự thức dậy sớm này có thể làm nó phải chịu đựng dữ dội hoặc chết vì thiếu lương thực.

## Liên kết

## Tham khảo