# Tiến hóa loài người

Lược đồ họ Hominidae: các phân họ Ponginae và Homininae, và các nhánh: *Pongo* (đười ươi), *Gorilla* (khỉ đột), *Pan* (tinh tinh) và *Homo*

|  |
| --- |
| Tiến hóa loài người |
| Hộp này: * view
* talk
* edit
 |
| −10 —–−9.5 —–−9 —–−8.5 —–−8 —–−7.5 —–−7 —–−6.5 —–−6 —–−5.5 —–−5 —–−4.5 —–−4 —–−3.5 —–−3 —–−2.5 —–−2 —–−1.5 —–−1 —–−0.5 —–0 — | **MiocenPliocenPleistocenHomininiNakalipithecus**Ouranopithecus**Oreopithecus**Sahelanthropus**Orrorin**Ardipithecus**Australopithecus**Homo habilis**Homo erectus**Homo bodoensis**Homo sapiens*Neanderthal,Denisova |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Vượn nhân sơ kỳ |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Phân tách khỉ đột |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Phân tách tinh tinh |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Bằng chứng về đi đứng hai chân |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Bằng chứng sớm nhất về công cụ đá |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Ra khỏi châu Phi |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Bằng chứng sớm nhất về lửa / nấu ăn |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Di tích quần áo |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Người hiện đại |

 **H o m i n i d**  |
| (triệu năm trước) |

**Tiến hóa của loài người** là quá trình tiến hóa dẫn tới sự xuất hiện của người hiện đại. Sự tiến hóa này được nghiên cứu bằng cách giải phẫu. Chủ đề thường tập trung vào lịch sử tiến hóa của chi *Homo* trong bộ linh trưởng và sự xuất hiện của *Homo sapiens* (người hiện đại) như là một loài khác biệt trong họ *Hominidae* (họ Người), và ít khi nghiên cứu về lịch sử sớm hơn đã dẫn tới sự ra đời của các loài linh trưởng.

Nghiên cứu về sự tiến hóa của loài người áp dụng sự liên kết đa ngành, bao gồm nhân loại học, linh trưởng học, di truyền học, khảo cổ học, cổ sinh vật học, ngôn ngữ học, phong tục học, tâm lý học tiến hóa và phôi học.

Quan điểm chính trong giới khoa học đề cập đến nguồn gốc của người hiện đại về mặt giải phẫu là giả thuyết được gọi là "rời khỏi châu Phi" (OOA, Out of Africa) hay "nguồn gốc châu Phi gần đây của người hiện đại" (RAOMH) hay giả thiết nguồn gốc châu Phi gần đây (RAO), cho rằng loài người (*Homo sapiens*) có nguồn gốc châu Phi và di cư ra khỏi lục địa này vào khoảng 100 đến 50 Ka BP (*Kilo annum before present,* ngàn năm trước).

*Homo sapiens* sau đó đã đến châu Âu và châu Á, sau đó kết hợp và thay thế *Homo erectus* ở châu Á và *Homo neanderthal* ở châu Âu.

## Lịch sử

### Trước Darwin

Từ homo, tên gọi một chi sinh học mà loài người thuộc về, là tiếng Latin để chỉ "con người" hay "loài người", được Linnaeus chọn đầu tiên trong hệ thống phân loại của mình. Từ "con người" trong tiếng Latin là *humanus*, dạng tính từ của homo, và nó xuất phát từ gốc Ấn-Âu *\*dhghem* có nghĩa "trái đất". Linnaeus và các nhà khoa học khác cùng thời đã coi các loài vượn lớn là các họ hàng gần nhất của loài người dựa trên các nét tương đồng về hình thái và giải phẫu.

### Darwin

Khả năng kết nối con người với loài khỉ trước đó theo huyết thống trở nên rõ ràng chỉ sau năm 1859 với việc Charles Darwin xuất bản *Nguồn gốc các loài*, trong đó ông lập luận cho ý tưởng về sự tiến hóa của những loài mới từ loài trước đó. Cuốn sách của Darwin đã không giải quyết câu hỏi về sự tiến hóa của con người, chỉ nói rằng "Ánh sáng sẽ làm sáng tỏ về nguồn gốc của con người và lịch sử của mình."

Các cuộc tranh luận đầu tiên về bản chất của quá trình tiến hóa của con người nảy sinh giữa Thomas Henry Huxley và Richard Owen. Huxley lập luận cho sự tiến hóa của con người từ loài khỉ bằng cách minh họa nhiều điểm tương đồng và khác biệt giữa con người và loài khỉ, và đã làm như vậy đặc biệt là vào năm 1863 cuốn sách "Bằng chứng vị trí con người trong tự nhiên" (Evidence as to Man's Place in Nature). Tuy nhiên, nhiều người ủng hộ ban đầu của Darwin (như Alfred Russel Wallace và Charles Lyell) đã không đồng ý ngay rằng nguồn gốc của năng lực tinh thần và sự nhạy cảm đạo đức của con người có thể được giải thích bởi sự chọn lọc tự nhiên, mặc dù điều này sau đó đã thay đổi. Darwin áp dụng các lý thuyết về sự tiến hóa và chọn lọc giới tính cho con người khi ông xuất bản "*The Descent of Man*" vào năm 1871.

*
*

Đường phát tán loài người theo các nhóm đơn bội mtDNA (dòng mẹ, *trái*), và theo các nhóm đơn bội Y-DNA (dòng bố, *phải*). Phần đất liền vào thời kỳ băng hà 10 Ka về trước, nay bị chìm dưới biển được tô màu trắng.
## Bằng chứng

Bao gồm các quá trình tiến hóa từ loài vượn cổ thành con người và các dấu tích được tìm thấy.

## Tham khảo

## Xem thêm

* Tiến trình tiến hóa loài người
* Nguồn gốc đa vùng của người hiện đại
* Hill, Andrew; Ward, Steven (1988). "Origin of the hominidae: The record of african large hominoid evolution between 14 my and 4 my". *Yearbook of Physical Anthropology*. Quyển 31 số 59. tr. 49–83. doi:10.1002/ajpa.1330310505.
* Alexander, R. D. (1990). "How Did Humans Evolve? Reflections on the Uniquely Unique Species" (PDF). *University of Michigan Museum of Zoology Special Publication*. Số 1. University of Michigan Museum of Zoology. tr. 1–38. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2011.
* Flinn, M. V., Geary, D. C., & Ward, C. V. (2005). Ecological dominance, social competition, and coalitionary arms races: Why humans evolved extraordinary intelligence. *Evolution and Human Behavior, 26,* 10-46. Full text.PDF (345 KB)
* edited by Steve Jones, Robert Martin, and David Pilbeam; foreword by Richard Dawkins. (1994). Jones, S., Martin, R., & Pilbeam, D. (biên tập). *The Cambridge Encyclopedia of Human Evolution*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-32370-3. `{{Chú thích sách}}`: `|author=` có tên chung (trợ giúp)Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết) Also ISBN 978-0-521-46786-5
* Wolfgang Enard (ngày 22 tháng 8 năm 2002). "Molecular evolution of FOXP2, a gene involved in speech and language". *Nature*. Quyển 418. tr. 869-872 [870]. doi:10.1038/nature01025.
* DNA Shows Neandertals Were Not Our Ancestors Lưu trữ ngày 25 tháng 10 năm 2005 tại Wayback Machine
* J. W. IJdo, A. Baldini, D. C. Ward, S. T. Reeders, R. A. Wells (1991). "Origin of human chromosome 2: An ancestral telomere-telomere fusion" (PDF). *Genetics*. Quyển 88. tr. 9051–9055.`{{Chú thích tạp chí}}`: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)—two ancestral ape chromosomes fused to give rise to human chromosome 2.
* Ovchinnikov; Götherström, Anders; Romanova, Galina P.; Kharitonov, Vitaliy M.; Lidén, Kerstin; Goodwin, William (2000). "Molecular analysis of Neanderthal DNA from the Northern Kavkaz". *Nature*. Quyển 404 số 6777. tr. 490. doi:10.1038/35006625. PMID 10761915.
* Heizmann, Elmar P J, Begun, David R (2001). "The oldest Eurasian hominoid". *Journal of Human Evolution*. Quyển 41 số 5. tr. 463. doi:10.1006/jhev.2001.0495. PMID 11681862.`{{Chú thích tạp chí}}`: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
* BBC: Finds test human origins theory. ngày 8 tháng 8 năm 2007 *Homo habilis* and *Homo erectus* are sister species that overlapped in time.

## Liên kết ngoài

* BBC: The Evolution of Man
* Illustrations from *Evolution* (textbook)
* Smithsonian – Homosapiens Lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2007 tại Wayback Machine
* Smithsonian – The Human Origins Program Lưu trữ ngày 17 tháng 5 năm 2008 tại Wayback Machine
* Becoming Human: Paleoanthropology, Evolution and Human Origins, presented by Arizona State University's Institute of Human Origins
* species Lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2007 tại Wayback Machine