Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mô học

Một mô phổi
**Mô học** là ngành khoa học nghiên cứu vi cấu trúc của tế bào, mô. Mô học có thể được miêu tả là vi giải phẫu học. Mô học cung cấp kiến thức về cấu tạo hình thái ở cấp độ đại thể, vi thể và siêu vi thể của các tế bào, mô và cơ quan của cơ thể người bình thường trong mối liên quan chặt chẽ với chức năng của chúng

Mô học gồm 3 phần chính:

- Tế bào học

- Mô học đại cương

- Mô học hệ cơ quan

Các đơn vị đo lường quốc tế thường dùng trong mô học là: mm, micromet, nanomet

Thế giới xem ông **Marcello Malpighi (1628-1694)** là người sáng lập ngành mô học.

Trong nghiên cứu mô học, các mô được cắt thành lát mỏng bằng máy vi phẫu. Ảnh chụp các tế bào đã được nhuộm màu được gọi là **hình ảnh mô học**. Mô học là một công cụ thiết yếu của ngành sinh học.

## Chú thích

## Tham khảo

* Merck Source (2002). Dorland's Medical Dinary. Truy cập 2005-01-26.
* 4,000 online histology images (2007). (

## Liên kết ngoài

* Histology Protocols
* Immunohistochemistry - In Situ Hybridization Lưu trữ ngày 30 tháng 6 năm 2019 tại Wayback Machine
* Histoweb Lưu trữ ngày 26 tháng 12 năm 2010 tại Wayback Machine
* SIU SOM Histology
* Visual Histology Atlas Lưu trữ ngày 11 tháng 3 năm 2019 tại Wayback Machine
* Histology Glossary
* Histology Group of Victoria Incorporated Lưu trữ ngày 15 tháng 3 năm 2019 tại Wayback Machine
* Histology Photomicrographs
* Virtual Slidebox
* Blue Histology Lưu trữ ngày 1 tháng 12 năm 2010 tại Wayback Machine
# Sinh học người

Sự cân đối ở con người - Leonardo da Vinci (1492)
**Nhân sinh học** là ngành khoa học chuyên môn, nghiên cứu về sự sống của con người.

## Vị trí của con người trong thiên nhiên

Cấu tạo chung của con người rất giống với cấu tạo của động vật có xương sống. Người tương tự loài thú ở những đặc điểm: có lông mao, đẻ con, có tuyến sữa và nuôi con bằng sữa mẹ. Đặc điểm khác nhau giữa người và động vật là con người có tư duy, có tiếng nói, có chữ viết, đi bằng hai chân, não phát triển lớn.

## Cấu tạo cơ thể người

Cơ thể người gồm ba phần: đầu, thân và tứ chi.

Gồm sáu hệ cơ quan:

1. Hệ vận động: Cơ và xương → Nâng đỡ vận động cơ thể
2. Hệ tiêu hóa: ống tiêu hóa và tuyến tiêu hóa → biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡngcung cấp năng lượng cho hoạt động sống của tế bào
3. Hệ tuần hoàn: Tim, mạch máu→ Vận chuyển, giúp máu lưu thông
4. Hệ hô hấp: Phổi và ống dẫn khí → Trao đổi khí giữa môi trường trong với môi trường ngoài của cơ thể
5. Hệ bài tiết: Thận, bóng đái.... → Bài tiết những chất không cần thiết ra ngoài cơ thể qua hoạt động bài tiết mà cơ quan chính là hai quả thận với hơn 2 triệu đơn vị chức năng
6. Hệ thần kinh: Não, mạch máu, dây thần kinh, tuỷ sống...→ trung ương thần kinh diều khiển mọi hoạt động của các hệ cơ quan khác cũng như các hiện tượng sinh lý khác của cơ thể người, ngoài ra còn điều hoà các hoạt động vô ý thích cũng như các hoạt động phức tạp do tiểu não điều khiển

## Tham khảo
# Sinh học biển

71 phần trăm bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi đại dương, là nhà của sự sống dưới đại dương. Đại dương trung bình sâu bốn kilomet và được vây quanh bởi các đường bờ biển chạy dài 360.000 kilomet.
**Sinh học biển** là ngành khoa học nghiên cứu các sinh vật dưới biển. Vì trong sinh học nhiều ngành, họ và chi có một số loài sống dưới biển và một số khác sống trên đất liền nên sinh học biển chia loài dựa trên môi trường sống thay vì phân loại.

Một bộ phận lớn sự sống trên Trái Đất sống ở dưới biển. Con số chính xác của cái *một bộ phận lớn* này thì không rõ, vì còn rất nhiều sinh vật biển vẫn chưa được khám phá. Đại dương là một thế giới ba chiều phức tạp bao phủ xấp xỉ 71% bề mặt Trái Đất. Những sinh cảnh được nghiên cứu trong ngành sinh học biển bao gồm tất cả từ những lớp tí hon ở khu vực nước bề mặt mà các sinh vật hoặc đồ vật vô sinh có thể bị mắc kẹt do sức căng bề mặt giữa đại dương và khí quyển, cho tới độ sâu của các rãnh đại dương, đôi lúc sâu tới 10.000 mét hoặc hơn bên dưới bề mặt của đại dương. Một số sinh cảnh cụ thể có thể kể đến là rạn san hô, rừng tảo bẹ, cỏ biển, vùng xung quanh núi ngầm và miệng phun thủy nhiệt, bể thủy triều, vùng đáy bùn, cát và đầy đá, và khu vực biển khởi, nơi hiếm có đồ vật cứng và bề mặt nước là ranh giới có thể nhìn thấy được duy nhất. Các loài sinh vật được nghiên cứu bao gồm từ thực vật phù du siêu nhỏ và động vật phù du cho tới những loài cá voi khổng lồ dài 30 mét (98 foot). Sinh thái biển là ngành nghiên cứu về cách thức các sinh vật biển tương tác với nhau và môi trường.

Sự sống là một nguồn tài nguyên rộng lớn, cung cấp thức ăn, thuốc và nguyên liệu thô, đồng thời giúp hỗ trợ ngành giải trí và du lịch trên khắp thế giới. Ở cấp độ cơ sở, sự sống dưới đại dương giúp quyết định chính bản chất của hành tinh của chúng ta. Sinh vật biển đóng góp một cách quan trọng vào vòng tuần hoàn oxy, và tham gia vào sự tuần hoàn của khí hậu Trái Đất. Đường bờ biển được định hình và bảo vệ bởi sự sống dưới đại dương, và một số sinh vật biển thậm chí còn giúp tạo ra vùng đất mới.

## Xem thêm

* Khí hậu đại dương
* Phép đo sâu

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Morrissey J and Sumich J (2011) *Introduction to the Biology of Marine Life* Jones & Bartlett Publishers. ISBN 97807637816069780763781606.

## Liên kết ngoài

* Smithsonian Ocean Portal
* Marine Conservation Society
* Sinh học biển trên DMOZ
* Marine Ecology - an evolutionary perspective Lưu trữ ngày 11 tháng 1 năm 2013 tại archive.today
* Free special issue: Marine Biology in Time and Space
* Creatures of the deep ocean – *National Geographic* documentary, 2010.
* Exploris
* Freshwater and Marine Image Bank - From the University of Washington Library
* Marine Training Portal - Portal grouping training initiatives in the field of Marine Biology
# Điểu học

Sẻ nhà
**Điểu học** hay **cầm điểu học** là một nhánh của ngành động vật học chuyên nghiên cứu về các loài chim. Điểu học trong tiếng Anh là "ornithology" xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ, trong đó ὄρνις (*ornis)* nghĩa là "chim" và λόγος (*logos)* nghĩa là "giải thích". Điểu học có nhiều mặt khác biệt với các lĩnh vực nghiên cứu động vật khác, một phần bởi điều kiện quan sát và tính thẩm mỹ của các loài chim. Công việc nghiên cứu hầu hết được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu nghiệp dư áp dụng các nguyên tắc phương pháp luận chặt chẽ. Điểu học trong tiếng Anh là *ornithology* có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp *ornithologos* và tiếng Latinh cuối thế kỷ XVII *ornithologia* nghĩa là "khoa học về chim chóc".

Ngành điểu học có một lịch sử lâu đời, nghiên cứu về chim đã giúp loài người phát triển những khái niệm then chốt về tiến hóa, tập tính học và sinh thái học như các định nghĩa về loài, quá trình hình thành loài, bản năng, học hỏi, ổ sinh thái, guilds, địa lý sinh học đảo, phylogeography và bảo tồn chim. Thuở ban đầu, ngành vấn đề ngành điểu học tập trung chính là mô tả giống loài cũng như sự phân bố của loài đó, các nhà cầm điểu học hiện nay tìm kiếm câu trả lời cho các câu hỏi cụ thể hơn, với chim là vật mẫu cho các thí nghiệm về giả thuyết và các tiên đoán dựa trên các thuyết. Hầu hết các thuyết sinh học hiện đại áp dụng hệ thống phân loại sinh học và vì thế, số lượng nhà khoa học tự nhận mình là "nhà cầm điểu học" chuyên nghiệp cũng giảm xuống. Nhiều công cụ và kỹ thuật đã được sử dụng trong bộ môn điểu học, cả trong phòng thí nghiệm hoặc trên thực địa, và nhiều đột phá đã được tạo ra.

## Ghi chú

## Hình ảnh

*
*
*
*
*

## Liên kết ngoài

* Lewis, Daniel. *The Feathery Tribe: Robert Ridgway and the Modern Study of Birds.* Yale University Press. .
* *Ornithologie* (1773–1792) Francois Nicholas Martinet Digital Edition Smithsonian Digital Libraries
* List of oldest ornithological organisations in the world
* History of ornithology in North America Lưu trữ ngày 20 tháng 5 năm 2007 tại Wayback Machine
* History of ornithology in China Lưu trữ ngày 9 tháng 5 năm 2008 tại Wayback Machine
* Hill ornithology collections
* Robert Ridgway's *A Nomenclature of Colors* (1886) and *Color Standards and Color Nomenclature* (1912) - text-searchable digital facsimiles at Linda Hall Library
# Ký sinh trùng học

Một con ruồi đen trưởng thành (*Simulium yahense*) với *Onchocerca volvulus* đang nổi lên từ ăng-ten của loài côn trùng này. Loài ký sinh trùng này chịu trách nhiệm cho một căn bệnh mang tên bệnh mù do giun chỉ Onchocerca ở châu Phi. Mẫu vật được biến đổi về mặt hóa học và làm khô tới điểm tới hạn, sau đó được quan sát sử dụng kính hiển vi điện tử quét thông thường. Phóng to 100×.
**Ký sinh trùng học** là ngành khoa học nghiên cứu ký sinh trùng, vật chủ của nó, và mối quan hệ giữa chúng. Với tư cách là một bộ môn sinh học, phạm vi của ngành ký sinh trùng học không được quyết định bởi sinh vật hoặc môi trường được nghiên cứu, mà bởi cách sống của chúng. Thế có nghĩa là nó tạo ra một sự tổng hợp của các bộ môn khác, và cần sử dụng các kĩ thuật từ những ngành ví dụ như sinh học tế bào, tin sinh học, hóa sinh, sinh học phân tử, miễn dịch học, di truyền học, tiến hóa và sinh thái học.

## Lĩnh vực

Việc nghiên cứu các sinh vật đa dạng này có nghĩa là bộ môn này thường được chia nhỏ thành những đơn vị tập trung hợn, đơn giản hơn, sử dụng những kỹ thuật thông thường, kể cả cho dù chúng không nghiên cứu cùng một sinh vật hoặc bệnh. Nhiều nghiên cứu trong ngành ký sinh trùng học rơi vào đâu đó giữa hai hay nhiều những định nghĩa này. Nói chung, việc nghiên cứu các sinh vật nhân sơ thuộc về lĩnh vực vi khuẩn học thay vì ký sinh trùng học.

## Xem thêm

* Ký sinh trùng

## Đọc thêm

* Loker, E., & Hofkin, B. (2015). *Parasitology: a conceptual approach*. Garland Science.

## Tham khảo
# Bệnh lý học

Bệnh lý học| Hướng tập trung | **Bệnh** |
| Chuyên môn/chuyên ngành con | *Giải phẫu, lâm sàng, da liễu học, pháp y, phân tử, huyết học* |
| Bệnh lý quan trọng | Các bệnh lý đại thể và vi thể |
| Xét nghiệm quan trọng | Phẫu tích, hiển vi |
| Nhà chuyên môn | Nhà bệnh lý học |

Một nhà bệnh lý học đang làm việc
**Bệnh lý học** là môn nghiên cứu và chẩn đoán chính xác về bệnh. Bệnh lý học cân nhắc về bốn yếu tố của bệnh: nguyên nhân, cơ chế hình thành (bệnh sinh), sự thay đổi cấu trúc các tế bào (thay đổi về hình thái học) và hậu quả của những thay đổi này (triệu chứng lâm sàng).

Bệnh lý học được chia nhỏ thành những phân ngành khác dựa vào hệ cơ quan được nghiên cứu (bệnh lý da liễu) hay hướng xét nghiệm (bệnh học pháp y và xác định nguyên nhân tử vong).

## Lịch sử bệnh lý học

Ảnh lịch sử ghi lại hai nhà khoa học của CDC — George Gorman và Jim Feeley — đang kiểm tra các đĩa Petri nuôi cấy lần đầu tiên thành công \*Legionella pneumophila\* từ mẫu môi trường.
Khởi điểm bệnh lý học có thể coi như có từ thời đại mà con người bắt đầu biết kiểm tra xác chết. Việc khám nghiệm tử thi dẫn đến việc phẫu tích xác nhằm tìm ra nguyên nhân cái chết.
Vào thời gian đó, loài người đã nhận biết phân biệt được những thứ ngày nay chúng ta gọi là viêm, sưng bướu, nóng sốt và nhiều biểu hiện khác.

Bệnh lý học bắt đầu phát triển thành một môn học vào thế kỷ thứ XIX thông qua các giáo sư và các bác sĩ nghiên cứu về bệnh lý học. Họ gọi nó là "giải phẫu học bệnh lý" ("pathological anatomy") hay giải phẫu bệnh ("morbid anatomy").
Tuy nhiên, bệnh lý học không được công nhận như là một môn của y học cho đến tận cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Trong thế kỷ XIX, các thầy thuốc nhận ra rằng các mầm gây bệnh, hay các vi khuẩn (loại gây bệnh, như là các loại vi khuẩn, virút, nấm, amip, mốc, các sinh vật nguyên sinh và prion) tồn tại và có khả năng sinh sản và nhân lên,...

## Chuyên môn

 Bệnh lý học
### Bệnh học giải phẫu

### Bệnh học lâm sàng

### Bệnh da liễu học

### Bệnh huyết học

### Bệnh học răng hàm mặt

### Bệnh học pháp y

### Bệnh học phân tử

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* American Society for Investigative Pathology (ASIP)
* Pathpedia online pathology resource Lưu trữ ngày 24 tháng 9 năm 2023 tại Wayback Machine: Trang web bệnh lý học toàn diện với số lượng dữ liệu lớn.
* College of American Pathologists
* humpath.com (Atlas Bệnh lý học người)
* Intersociety Council for Pathology Training (ICPI)
* Pathological Society of Great Britain and Ireland
* Hội các nhà bệnh lý học hoàng gia Anh
* Royal College of Pathologists of Australasia (Australia & Oceania)
* Viện Bệnh lý học Mỹ và Canada
* WebPath: The Internet Pathology Laboratory for Medical Education
* Atlases: High Resolution Pathology Images
* pathologybook.info Lưu trữ ngày 28 tháng 3 năm 2012 tại Wayback Machine Tài liệu sách toàn diện nhất về thông tin bệnh lý học
* pushglass: Tìm kiếm hình ảnh bệnh học
# Linh trưởng học

Khỉ đầu chó olive
**Linh trưởng học** là khoa học nghiên cứu về loài linh trưởng. Đây là một môn khoa học đa ngành, và các nhà nghiên cứu có thể là nhà khoa học trong các lĩnh vực giải phẫu học, nhân chủng học, sinh học, y học, tâm lý học, khoa học thú y và động vật học, cũng như trong khu bảo tồn động vật, cơ sở nghiên cứu y sinh học, bảo tàng và các vườn thú.

Các nhà nghiên cứu linh trưởng nghiên cứu cả hai dạng các loài linh trưởng đang sống và các loài đã tuyệt chủng trong môi trường tự nhiên. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tiếp nối nghiên cứu thực địa và các thí nghiệm, để hiểu được các khía cạnh của quá trình tiến hóa và hành vi của chúng. Giới nghiên cứu thường chia linh trưởng thành ba nhóm để nghiên cứu:

* giống cái chiếm ưu thế,
* giống cái và con non,
* con đực ngoại vi.

Thống kê cho thấy một sự bất ngờ trong Linh trưởng học là phụ nữ chiếm đa số nhóm có học vị Tiến sĩ (Ph.D). Bà Londa Schiebinger viết năm 2001 rằng ước tính phụ nữ chiếm 80% sinh viên tốt nghiệp linh trưởng học theo đuổi học vị Ph.D, tăng từ 50% trong năm 1970.

Do số lượng lớn nhà nghiên cứu là phụ nữ, Schiebinger thậm chí còn khẳng định rằng "*linh trưởng học nổi tiếng khắp nơi là một khoa học nữ quyền*" (Primatology is widely celebrated as a feminist science).

## Nguồn tư liệu

### Hiệp hội

* Hiệp hội các nhà nghiên cứu Linh trưởng Mỹ (American Society of Primatologists)
* Liên đoàn Linh trưởng học châu Âu (European Federation for Primatology)
* Hiệp hội Linh trưởng Quốc tế (International Primatological Society)

### Tập san

* *American Journal of Primatology*
* *Folia Primatologica*
* *International Journal of Primatology*
* *Journal of Medical Primatology*
* *Journal of Human Evolution*
* *Primates*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* World Directory of Primatologists Lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2003 tại Wayback Machine
* Primatologist Biographies Lưu trữ ngày 10 tháng 2 năm 2003 tại Wayback Machine
* multisensory representation of number in infancy
* Primatology.net A community run blog, with contributions from primatology academics and enthusiasts from around the world.
# Sinh học sinh sản

**Sinh học sinh sản** bao gồm cả sinh sản hữu tính và vô tính.

Sinh học sinh sản bao gồm nhiều lĩnh vực:

* Hệ thống sinh sản
* Nội tiết
* Phát triển tình dục (Tuổi dậy thì)
* Trưởng thành tình dục
* Sinh sản
* Khả năng sinh sản

## Sinh học sinh sản người

### Nội tiết

Sinh học sinh sản của con người chủ yếu được kiểm soát thông qua các hormone, gửi tín hiệu đến các cấu trúc sinh sản của con người để ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và trưởng thành. Những hormone này được tiết ra bởi các tuyến nội tiết, và lan đến các mô khác nhau trong cơ thể con người. Ở người, tuyến yên tổng hợp các hormone được sử dụng để kiểm soát hoạt động của các tuyến nội tiết.

### Hệ thống sinh sản

Các cơ quan nội bộ và bên ngoài được bao gồm trong hệ thống sinh sản. Có hai hệ thống sinh sản bao gồm cả nam và nữ, chứa các cơ quan khác nhau. Các hệ thống này làm việc cùng nhau để tạo ra con cái.

#### Hệ sinh dục nữ

Hệ sinh dục nữ bao gồm các cấu trúc liên quan đến rụng trứng, thụ tinh, phát triển phôi và sinh con.

Cấu trúc sinh sản của con người.
Các cấu trúc này bao gồm:

Tập tin:Male anatomy en.svgCấu trúc sinh sản nam giới.
* Buồng trứng
* Ống dẫn trứng
* Tử cung
* Âm đạo
* Tuyến vú

Estrogen là một trong những hormone sinh sản hữu tính hỗ trợ hệ thống sinh sản hữu tính của nữ giới.

#### Hệ sinh dục nam

Hệ thống sinh sản nam bao gồm các tuyến phụ trợ tình dục, ống dẫn phụ kiện tình dục, tinh hoàn và cơ quan sinh dục ngoài.

Testosterone, mặc dù có ở cả nam và nữ, nhưng tương đối nhiều hơn ở nam. Testosterone đóng vai trò là một trong những hormone sinh sản hữu tính trong hệ thống sinh sản nam giới.

## Sinh học sinh sản động vật

Sinh sản động vật xảy ra bởi hai phương thức hành động, bao gồm cả sinh sản hữu tính và vô tính. Trong sinh sản vô tính, việc tạo ra các sinh vật mới không cần tinh trùng hợp nhất với trứng. Tuy nhiên, trong sinh sản hữu tính, các sinh vật mới được hình thành do sự hợp nhất của tinh trùng đơn bội và trứng dẫn đến cái được gọi là hợp tử. Mặc dù động vật thể hiện cả sinh sản hữu tính và vô tính, đại đa số động vật sinh sản bằng sinh sản hữu tính.

## Tham khảo
# Sinh học cấu trúc

Hêmôglôbin (Hb) ở hồng cầu là một prôtêin bậc IV có chức năng vận chuyển oxy. Mỗi Hb do 4 chuỗi pôlipeptit họp thành, gồm 2 chuỗi anpha và 2 chuỗi bêta với nhân Hem ở giữa. **Sinh học cấu trúc** nghiên cứu về cấu trúc phân tử và động học của các đại phân tử sinh học, đặc biệt là prôtêin và axit nuclêic, cùng với ảnh hưởng đến chức năng của chúng do biến đổi đó gây ra. Đây là một ngành khoa học kết hợp các nguyên tắc của sinh học phân tử, hóa sinh học và lý sinh học.

Thuật ngữ "Sinh học cấu trúc" trong tiếng Anh là **Structural Biology** dùng để chỉ nhánh phát triển gần đây của sinh học phân tử, hóa sinh học (biochemistry) và lý sinh học (biophysics) cùng lấy đối tượng nghiên cứu là cấu trúc của các đại phân tử sinh học (đặc biệt là prôtêin - được tạo thành từ đơn vị là amino acid, RNA và DNA - có đơn vị tạo thành là nuclêôtit), cùng về chủ đề: làm cách nào chúng có cấu trúc hiện có và sự thay đổi trong cấu trúc của chúng ảnh hưởng đến chức năng của chúng ra sao. Chủ đề này rất được các nhà sinh vật học quan tâm vì các đại phân tử thực hiện hầu hết các chức năng của tế bào và chỉ ở cấu trúc bậc cao (cấu trúc bậc III hoặc cấu trúc bậc IV) xác định thì chúng mới có thể thực hiện các chức năng này. Kiểu cấu trúc bậc cao này phụ thuộc rất phức tạp vào thành phần cơ bản của mỗi phân tử là các đơn vị tạo nên chúng (chủ yếu là amino acid và nuclêôtit) hoặc "cấu trúc bậc I" (là chuỗi pôlipeptit hoặc chuỗi pôlinuclêôtit).
Phân tử sinh học là quá nhỏ để nhìn chi tiết ngay cả với kính hiển vi ánh sáng tiên tiến nhất. Các phương pháp mà các nhà sinh học cấu trúc sử dụng để xác định cấu trúc của chúng thường liên quan đến các phép đo trên số lượng lớn các phân tử giống hệt nhau cùng một lúc. Những phương pháp này bao gồm:

* Khối phổ
* Tinh thể học tia X
* Phân giải protein
* Phổ cộng hưởng từ hạt nhân của protein (NMR)
* Cộng hưởng từ trường điện tử (EPR)
* Kính hiển vi điện tử cryo (cryo-EM)
* Tán xạ ánh sáng nhiều lớp
* Tán xạ góc nhỏ
* Quang phổ laser cực nhanh
* Giao thoa kế phân cực kép và lưỡng sắc tròn

Hầu hết các nhà nghiên cứu thường sử dụng chúng để nghiên cứu " trạng thái bản địa " của các đại phân tử. Nhưng các biến thể của các phương pháp này cũng được sử dụng để theo dõi các phân tử non trẻ hoặc bị biến tính giả định hoặc xác nhận lại trạng thái tự nhiên của chúng. Xem cuộn gập protein.

## Tham khảo
# Sinh học tổng hợp

**Sinh học tổng hợp** (*SynBio: synthetic biology*) là một lĩnh vực nghiên cứu về công nghệ sinh học hướng đến việc xác định nguyên lý kỹ thuật để điều khiển DNA trong các sinh vật nhằm thiết kế, tái tạo các bộ phận sinh học, tái thiết các hệ thống sinh học tự nhiên theo mục đích hữu dụng. Đây là một lĩnh vực nghiên cứu mới, có phạm vi rộng, bao gồm các lĩnh vực: y tế, nông nghiệp, công nghiệp, năng lượng… tuy nhiên sẽ làm nảy sinh các vấn đề pháp lý và đạo đức quan của nhân loại.

## Chú thích
# Độc chất học

Độc chất học
**Độc chất học** là một nhánh của sinh học, hóa học, và y học nghiên cứu về những chất độc và những tác dụng của các chất độc này đối với các sinh vật sống. Nó nghiên cứu về các triệu chứng, cơ chế, điều trị và phát hiện sự ngộ độc, đặc biệt là ngộ độc cho người.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Độc chất học trên DMOZ
* National Library of Medicine's "Toxicology Tutor" Lưu trữ ngày 20 tháng 5 năm 2016 tại Wayback Machine provides basic information on the science of toxicology.
* Toxipedia
# Không gian

Minh họa hệ tọa độ Descartes 3 chiều thuận tay phải sử dụng để tham chiếu vị trí trong không gian.
**Không gian** là phạm vi ba chiều không biên giới trong đó các vật thể và sự kiện có vị trí và hướng tương đối với nhau. Không gian vật lý thường được hiểu trong ba chiều tuyến tính, mặc dù các nhà vật lý thường xem nó, cùng với thời gian, là một thực thể chung của continum bốn chiều không biên giới gọi là không thời gian. Khái niệm không gian được coi là quan trọng cơ bản để hiểu các tính chất vật lý và quá trình của vũ trụ. Tuy nhiên, vẫn có những tranh luận từ các nhà triết học về liệu không gian là một thực thể, là mối liên hệ giữa các thực thể, hay là một khái niệm định nghĩa trong khuôn khổ của ý thức.

Tranh luận về bản chất, sự thiết yếu và sự tồn tại của không gian đã có từ thời cổ đại; namely, như trong đối thoại *Timaeus* của Plato, hay Socrates trong nhận xét của ông về cái mà người Hy Lạp gọi là *khôra* (hay "không gian"), hoặc ở cuốn sách *Vật lý* của Aristotle (Sách IV, Delta) trong định nghĩa về *topos* (tức là nơi chốn, vị trí), hoặc sau đó "khái niệm hình học của vị trí" như là "không gian *thông qua* sự mở rộng" trong *Diễn thuyết về Vị trí* (*Qawl fi al-Makan*) của nhà bác học Ả Rập Alhazen thế kỷ 11. Nhiều câu hỏi triết học cổ điển như thế này đã được thảo luận trong thời kỳ Phục Hưng và được tái lập trong thế kỷ 17, đặc biệt trong giai đoạn đầu của sự phát triển cơ học cổ điển. Theo quan điểm của Isaac Newton, không gian là tuyệt đối—theo nghĩa nó tồn tại vĩnh viễn và độc lập với sự có mặt hay không của vật chất trong không gian. Các nhà triết học tự nhiên khác, nổi bật là Gottfried Leibniz cùng thời với Newton, cho rằng thay vì thế không gian là một tập hợp các mối liên hệ giữa các vật thể, cho bởi khoảng cách và phương hướng giữa chúng. Trong thế kỷ 18, nhà triết học và thần học George Berkeley đã thử bác bỏ "sự nhìn thấy chiều sâu không gian" trong tác phẩm *Essay Towards a New Theory of Vision* của ông. Sau đó, nhà triết học Immanuel Kant nói rằng khái niệm không gian và thời gian không phải là kinh nghiệm mà một người rút ra từ trải nghiệm của thế giới bên ngoài—chúng là các phân tử của một khuôn khổ hệ thống đã tồn tại mà con người sở hữu và sử dụng để thiết lập lên mọi kinh nghiệm. Kant nhắc đến kinh nghiệm về "không gian" trong cuốn *Phê phán lý tính thuần túy* (Kritik der reinen Vernunft) như là một chủ thể "dạng thuần túy *có trước* trực giác".

Trong thế kỷ 19 và 20, các nhà toán học bắt đầu nghiên cứu các loại hình học phi Euclid, trong đó không gian có thể *cong*, hơn là *phẳng*. Theo thuyết tương đối tổng quát của Albert Einstein, không gian xung quanh các trường hấp dẫn bị cong so với không gian phẳng Euclid. Các thí nghiệm kiểm nghiệm thuyết tương đối rộng đã xác nhận rằng hình học phi Euclid cung cấp những mô hình tốt hơn cho miêu tả hình dáng của không gian.

## Xem thêm

* Đa tạp
* Dây (vật lý)
* Màng (thuyết M)
* Bong bóng

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Thời gian và không gian tại Từ điển bách khoa Việt Nam
* Space (physics and metaphysics) tại *Encyclopædia Britannica* (bằng tiếng Anh)
# Trùng lông

| Trùng lông |
| --- |
| Thời điểm hóa thạch:  |
| "Ciliata" from Ernst Haeckel's *Kunstformen der Natur*, 1904 |
| Phân loại khoa học |
| Vực (*domain*) | Eukarya |
| Giới (*regnum*) | Chromalveolata |
| Liên ngành (*superphylum*) | Alveolata |
| Ngành (*phylum*) | **Ciliophora** Doflein, 1901 *emend.* |
| Các lớp |
|

Danh sách
* Karyorelictea
Heterotrichea
Spirotrichea
Litostomatea
Phyrea
Plagiopylea
Xem trong bài for subclasses.
 |
| Danh pháp đồng nghĩa |
| * Ciliata Perty, 1852
 |

**Trùng lông** là nhóm các động vật nguyên sinh được đặc trưng bởi sự hiện diện của các bào quan có hình dạng giống tóc gọi là tiêm mao, tương tự với cấu trúc của tiên mao nhưng ngắn hơn và có số lượng nhiều hơn với hình dạng lượn sóng hơn tiên mao. Ở tất cả thành viên nằm trong nhóm đều có tiêm mao (mặc dù tiêm mao chỉ xuất hiện trong một phần vòng đời của suctoria) và sử dụng bào quan này để bơi, bò, bám, tìm kiếm thức ăn, và cảm giác.

## Hình ảnh

*
*
*
*

## Tham khảo

 Tư liệu liên quan tới Ciliophora tại Wikimedia Commons