Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Phân loại học

**Phân loại học** nghiên cứu về phân loại mọi vật – vật sống, vật vô sinh, chỗ và sự kiện – tất cả được phân loại theo giản đồ phân loại (*taxonomic scheme?*).

Nói theo ngôn ngữ toán học, một phân loại có cấu trúc phả hệ là một cấu trúc cây gồm các phân loại cho một nhóm đối tượng cho trước. Trên đỉnh cấu trúc là một phân loại duy nhất, nút gốc, áp dụng cho tất cả các đối tượng. Các nút bên dưới gốc là các phân loại cụ thể hơn, áp dụng cho các tập con của tập chứa tất cả các đối tượng đang được phân loại.

Một ví dụ là phân loại khoa học dùng trong Sinh học (do Carolus Linnaeus xây dựng). Trong đó, nút gốc là Sinh vật (*Organism*), với ý nghĩa rằng phân loại này áp dụng cho tất cả các sinh vật sống. Bên dưới là các đơn vị phân loại (*taxon*) như: giới (*kingdom*), ngành (*phylum*), lớp (*class*), bộ (*order*), họ (*family*), chi (*genus*) và loài (*species*).

Ngày nay, với sự phát triển của sinh học phân tử và tin sinh học, một lĩnh vực mới gọi là phân loại học phân tử ra đời dựa trên sự đa dạng và đặc trưng về DNA và protein (enzyme). Nó đang đóng vai trò hỗ trợ tích cực cho các phương pháp phân loại học truyền thống chủ yếu dựa vào các đặc điểm hình thái và tập tính.

Một số người cho rằng tư duy của con người tự động phân loại những gì đã biết theo những hệ thống vậy. Cách nhìn này thường dựa theo nhận thức luận của Immanuel Kant. Các nhà nhân loại học đã quan sát rằng các hệ phân loại thường được nhúng trong văn hóa địa phương và các hệ thống xã hội, và đáp ứng các chức năng xã hội đa dạng. Có lẽ là bài nghiên cứu nổi tiếng và có giá trị nhất về hệ phân loại dân tộc là *The Elementary Forms of Religious Life* (Những loại hình cơ bản của đời sống tôn giáo) của Emile Durkheim. Các triết lý của Kant và Durkheim cũng ảnh hưởng tới Claude Levi-Strauss, người sáng lập ra thuyết kết cấu nhân loại học. Levi-Strauss viết hai bộ sách quan trọng về hệ phân loại: Totemism (*Tín ngưỡng tôtem*) và The Savage Mind (*Tâm thức thô sơ*).

Những kiểu phân loại như đã được phân tích bởi Durkheim và Levi-Strauss đôi khi còn được gọi là **phân loại dân gian** để phân biệt với **phân loại khoa học**, dạng phân loại sau được tách ra khỏi các liên kết xã hội để có tính khách quan và phổ quát. Hệ phân loại khoa học nổi tiếng và được sử dụng nhiều nhất là phân loại Linnaeus (xem ở trên), đó là phân loại sinh vật và được bắt đầu bởi Carolus Linnaeus. *Xem bài Cây phát sinh loài.*

## Xem thêm

* Phân loại khoa học
* Lược đồ học (ontology [computer science]?)
* Phân loại sinh học
* Phân loại giới Động vật

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* *Taxonomy of Faiths: A semantic journey*, Mohamed Taher (tiếng Anh)
# Bibcode

**Bibcode** là một chuỗi ký tự nhận dạng được sử dụng cho một số hệ cơ sở dữ liệu thiên văn nhằm xác định tài liệu tham khảo. Bibcode được phát triển bằng sử dụng dữ liệu SIMBAD và NASA/IPAC Extragalactic Database (NED), nhưng hiện tại nó đã được sử dụng cho dữ liệu rộng hơn, ví dụ trong Hệ cơ sở dữ liệu thiên văn vật lý của NASA (NASA Astrophysics Data System). Mã này gồm 19 ký tự cố định với dạng tổng quát sau

`YYYYJJJJJVVVVMPPPPA`,
trong đó YYYY là bốn số của năm tham khảo và JJJJJ là mã dành cho tài liệu tham khảo được xuất bản ở đâu. Trong trường hợp là tạp chí, VVVV là số thứ tự của tập tạp chí, M ám chỉ phần trong tạp chí xuất bản (ví dụ, L cho phần bài viết công bố kết quả nghiên cứu-letters section), PPPP là số trang bắt đầu của bài viết đó và A là chữ cái đầu tiên trong *last name* của tên tác giả đầu tiên của bài báo. Dấu chấm (.) được sử dụng để lấp đầy những trường không có hoặc đệm vào những trường quá ngắn; việc đệm các dấu chấm được đặt vào bên phải đối với mã xuất bản và bên trái đối với số tập tạp chí và số trang. Ví dụ như sau:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bibcode |        | Tham chiếu |
| `1974AJ.....79..819H` |   | Heintz, W. D., Astrometric study of four visual binaries, *The Astronomical Journal* **79** (1974), các trang 819–825. |
| `1924MNRAS..84..308E` |   | Eddington, A. S., On the relation between the masses and luminosities of the stars, *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **84** (1924), pp. 308–332. |
| `1970ApJ...161L..77K` |   | Kemp, James C., Swedlund, John B., Landstreet, J. D., và Angel, J. R. P., Discovery of Circularly Polarized Light from a White Dwarf, *Astrophysical Journal* **161** (1970), pp. L77–L79. |

## Tham khảo
# Semantic Scholar

Semantic Scholar| Loại website | Search engine |
| Tạo bởi | Allen Institute for Artificial Intelligence |
| Website | semanticscholar.org |
| Bắt đầu hoạt động | Tháng 11 năm 2015 (2015-11) |

**Semantic Scholar** là một công cụ tìm kiếm được hỗ trợ bởi trí thông minh nhân tạo cho các ấn phẩm học thuật được phát triển tại Viện Trí tuệ Nhân tạo Allen và được phát hành công khai vào tháng 11 năm 2015. Dự án sử dụng sự kết hợp của máy học, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và thị giác máy để thêm một lớp phân tích ngữ nghĩa vào các phương pháp phân tích trích dẫn truyền thống và trích xuất các số liệu, thực thể và địa điểm có liên quan từ các bài báo.

Liu, Ying; Gayle, Albert A; Wilder-Smith, Annelies; Rocklöv, Joacim (tháng 3 năm 2020). "The reproductive number of COVID-19 is higher compared to SARS coronavirus". *Journal of Travel Medicine*. Quyển 27 số 2. doi:10.1093/jtm/taaa021. PMC 7074654. PMID 32052846. S2CID 211099356
. `{{Chú thích tạp chí}}`: line feed character trong `|id=` tại ký tự số 97 (trợ giúp)
## Tham khảo
# Nhà xuất bản Đại học Chicago

Nhà xuất bản Đại học Chicago|  |
| Công ty mẹ | Đại học Chicago |
| Năm thành lập | 1891 |
| Quốc gia | Hoa Kỳ |
| Trụ sở chính | Chicago |
| Ấn phẩm | Sách, Tập san học thuật |
| Website | press.uchicago.edu |

**Nhà xuất bản Đại học Chicago** là một trong những nhà xuất bản đại học lớn nhất và lâu đời nhất ở Hoa Kỳ. Nhà xuất bản nằm dưới sự quản lý của Đại học Chicago và xuất bản rất nhiều thể loại ấn phẩm, bao gồm *The Chicago Manual of Style*, các tạp chí hàn lâm, cũng như các sách và giáo trình hàn lâm.

Dự án BiblioVault lưu trữ các tài liệu số được nhà xuất bản này tài trợ.

Tòa nhà Nhà xuất bản nằm ở phía nam Midway Plaisance trong khuôn viên Đại học Chicago.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Books Division
* Journals Division
* BiblioVault
* Chicago Distribution Center
* Chicago Digital Distribution Center Lưu trữ ngày 24 tháng 10 năm 2015 tại Wayback Machine
* The Chicago Blog
* The Chicago Manual of Style Online
# Nhà xuất bản Đại học Cambridge

Nhà xuất bản Đại học Cambridge|  |
| Công ty mẹ | Đại học Cambridge |
| Tình trạng | Đang hoạt động |
| Năm thành lập | 1534 |
| Người sáng lập | Vua Henry VIII |
| Trụ sở chính | Cambridge, Anh |
| Phạm vi phân phối | Toàn cầu |
| Các chủ đề phi khoa học viễn tưởng | nhân chủng học; khoa học xã hội; Khoa học; Y học; Kỹ thuật và công nghệ; Dạy và học bằng tiếng Anh; Giáo dục |
| Doanh thu | 263,4 triệu £ |
| Website | www.cambridge.org |

**Nhà xuất bản Đại học Cambridge** (**Cambridge University Press**, **CUP**) là một nhà xuất bản của Đại học Cambridge. Được thành lập bởi Henry VIII năm 1534, đây là nhà xuất bản lâu đời nhất và là nhà xuất bản trực thuộc đại học lớn thứ hai trên thế giới (sau Oxford University Press).

## Chú thích
# Sinh học không khí

Một số loại bào tử lây từ đường hô hấp
**Sinh vật học không khí** là một chi nhánh của sinh học, nghiên cứu về các hạt hữu cơ, chẳng hạn như vi khuẩn, bào tử nấm, côn trùng, phấn hoa và virus, được lây truyền bởi không khí. Các nhà sinh vật học đo lường và báo cáo về tình trạng của phấn hoa và bào tử nấm nhắm đến nạn nhân của dị ứng.

Trường hợp đầu tiên của tảo lây từ đường hô hấp được phát hiện ở Đức vào năm 1910.

Để đảm bảo chất lượng của phương pháp trong ngành sinh vật học không khí, các yêu cầu tối thiểu chỉ được công bố sau khi có sự đồng thuận lớn.

## Xem thêm

* Sinh vật phù du

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Hiệp hội sinh học quốc tế Lưu trữ ngày 28 tháng 5 năm 2011 tại Wayback Machine
* Các nhà khoa học và các nhóm thảo luận nghiên cứu về sinh học
# Nông học

Một nhà nông học đang làm việc trên cánh đồng.
**Nông học** là một ngành khoa học và kỹ nghệ nghiên cứu ứng dụng các loại thực vật thành thực phẩm, nhiên liệu, thức ăn gia súc và lấy chất xơ. Nông học bao gồm các ngành di truyền học về thực vật, sinh lý thực vật, khí tượng học và khoa học về đất trồng trọt. Nông học là ngành ứng dụng của các ngành khoa học như sinh học, hóa học, sinh thái học, đất học và di truyền học.

## Đại cương

Ngày nay, những nhà nông học thường nghiên cứu về nhiều vấn đề như là sản xuất thực phẩm, tạo ra các thực phẩm có lợi cho sức khỏe hơn, quản lý tác động của môi trường lên nông nghiệp và tạo ra năng lượng từ cây trồng. Nhà nông học thường chuyên về các lĩnh vực như luân canh cây trồng, thủy lợi, thoát nước, giống cây trồng, phân loại đất, màu mỡ của đất, kiểm soát cỏ dại, côn trùng và kiểm soát dịch hại. *Nông học* là rất quan trọng về kinh tế, vì sản xuất cây trồng bền vững, cải thiện lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của sản xuất vụ mùa, và điều quan trọng là môi trường bền vững; vì vụ mùa sản xuất là kết quả trong đất, nước, và chất lượng không khí.

## Nguồn gốc

## Đọc thêm

* The Future World of Agriculture by Wendy B. Murphy, Watts, 1984.
* *Storia delle scienze agrarie* by Antonio Saltini, 4 vols, Bologna 1984-89, ISBN 88-206-2412-5, ISBN 88-206-2413-3, ISBN 88-206-2414-1, ISBN 88-206-2414-X

## Liên kết ngoài

* The American Society of Agronomy (ASA)
* Crop Science Society of America (CSSA)
* European Society for Agronomy Lưu trữ ngày 14 tháng 4 năm 2011 tại Wayback Machine
* The World Food Prize
* The National Agricultural Library (NAL) Lưu trữ ngày 12 tháng 6 năm 2010 tại Wayback Machine – Comprehensive agricultural library.
* Agronomy Online Resources Lưu trữ ngày 4 tháng 5 năm 2010 tại Wayback Machine – Lists of Agronomy departments, websites, journals, books and reviews, employment opportunities and events.
* Agronomy for Sustainable Development
* Sinh viên nông học, Đại học nông lâm TPCHM Lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2011 tại Wayback Machine
# Nhân loại học

Các thổ dân ở Malawi, châu Phi.
**Nhân học** (*anthropology*) là ngành khoa học nghiên cứu nhiều khía cạnh của loài người trong các xã hội quá khứ và hiện tại. Nhân loại học xã hội và Nhân học văn hóa nghiên cứu các chuẩn mực và giá trị xã hội. Nhân học ngôn ngữ nghiên cứu về cách mà ngôn ngữ tác động tới đời sống xã hội. Nhân học sinh học hay Nhân học hình thể nghiên cứu về sự phát triển sinh học của con người.

Khảo cổ học, lĩnh vực nghiên cứu văn hóa nhân loại trong quá khứ thông qua khảo cứu các chứng tích thể lý, được coi là một nhánh của nhân học tại Hoa Kỳ, trong khi tại châu Âu, nó được coi là một ngành riêng biệt hoặc được nhóm vào ngành khác như lịch sử.

Trong các tiếng châu Âu, thuật ngữ "nhân học" bắt nguồn từ các từ trong tiếng Hy Lạp là *anthropos* có nghĩa là "con người" và *logos* có nghĩa là "nghiên cứu". Tại Việt Nam, nhân học còn được gọi là **nhân chủng học** nhưng cần lưu ý đây còn là một tên gọi khác của phân ngành nhân học hình thể.

## Phân ngành

Nhân học thường được phân ra thành 4 phân ngành cơ bản là

* Nhân học hình thể (*physical anthropology*, *anthropologie physique*)
* Nhân học văn hoá-xã hội (*socio-cultural anthropology*, *anthropologie socio-culturelle*) tổng hợp từ hai nhánh nghiên cứu từ Mỹ và Anh là Nhân học văn hoá (*cultural anthropology*, *anthropologie culturelle*) và Nhân học xã hội (*social anthropology*, *anthropologie sociale*). Ngành Dân tộc học, đặc biệt là ở Việt Nam, thường được coi như tương đương với phân ngành nhân học văn hoá-xã hội. Tuy nhiên, lưu ý rằng mục tiêu của hai ngành học về cơ bản là khác nhau.
* Khảo cổ học (*archeology*, *archéologie*)
* Nhân học ngôn ngữ (*Linguistic anthropology*, *Anthropologie linguistique*).

Khoảng từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai trở lại đây, nhiều phân ngành mới đã hình thành như nhân học ứng dụng. Nhân học ứng dụng tập hợp các nhà nhân học làm việc trong các lĩnh vực khác nhau. Họ tìm cách ứng dụng các lý thuyết nhân học vào giải thích và giải quyết các vấn đề cụ thể: lĩnh vực phát triển, nông nghiệp và phát triển nông thôn, y tế và sức khỏe... Điều này tạo ra các phân ngành của nhân học ứng dụng như

* Nhân học y tế
* Nhân học sinh thái và môi trường
* Nhân học kinh tế
* Nhân học đô thị
* Nhân học phát triển
* Nhân học giáo dục

Tuy có những khác biệt về đối tượng, mục đích và cách tiếp cận nghiên cứu cụ thể nhưng tất cả các phân ngành của nhân học đều có mối quan hệ với nhau, đều cố gắng hiểu bản chất sinh học và văn hoá của con người, đều nhấn mạnh tới vai trò của văn hoá và các phương pháp tiếp cận được áp dụng đều mang tính so sánh. Một trong số các phương pháp thường dùng trong nghiên cứu là Dân tộc ký.

## Tại Việt Nam

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (của Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã thành lập khoa/ngành Nhân học trên cơ sở ngành dân tộc học (*ethnology*) trước đây.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Website của WAU, World Anthropological Union, Liên đoàn Nhân loại học Thế giới
* Website của IUAES, International Union of Anthropological and Ethnological Sciences, Liên đoàn Quốc tế về Khoa học Nhân chủng và Dân tộc
# Vi khuẩn học

Ảnh hiển vi điện tử quét của vi khuẩn Escherichia coli, được nuôi cấy và bám dính vào lam kính.
**Vi khuẩn học** là một nhánh và một chuyên ngành của sinh học nghiên cứu về hình thái học, sinh thái học, di truyền học và hóa sinh của vi khuẩn cũng như là nhiều khía cạnh khác liên quan tới chúng. Phân ngành của vi sinh vật học này liên quan tới việc nhận diện, phân loại và mô tả đặc điểm của các loài vi khuẩn. Bởi vì sự giống nhau của việc suy nghĩ và làm việc với vi sinh vật không phải vi khuẩn như động vật nguyên sinh, nấm và virus, đã có xu hướng mở rộng ngành vi khuẩn học thành ngành vi sinh vật. Những thuật ngữ này trước đây thường được dùng thay thế nhau..Tuy nhiên, vi khuẩn học có thể được phân loại thành một ngành khoa học riêng biệt.

## Tổng quát

Vi khuẩn học là ngành khoa học nghiên cứu vi khuẩn và mối quan hệ của chúng với y học. Ngành vi khuẩn học phát triển từ việc các thầy thuốc cần phải áp dụng lý thuyết về vi trùng để thử nghiệm các mối lo ngại liên quan tới việc hỏng thức ăn và rượu vang vào thế kỷ 18. Việc nhận diện và mô tả đặc điểm của vi khuẩn có liên quan tới các bệnh đã dẫn tới những tiến bộ trong ngành vi khuẩn học gây bệnh. Nguyên tắc Koch đóng một vai trò quan trọng trong việc xác định mối quan hệ giữa vi khuẩn và một căn bệnh cụ thể. Kể từ đó, ngành vi khuẩn học đã có được nhiều bước tiến thành công ví dụ như vắc-xin có hiệu quả, như là diphtheria toxoid và tetanus toxoid. Cũng có một số loại vắc-xin thì không hiệu quả bằng và có tác dụng phụ như là vắc-xin typhoid. Ngành vi khuẩn học cũng đã giúp khám phá ra thuốc kháng sinh.

## Xem thêm

* Sinh học
* Vi khuẩn
* Vi sinh vật học

## Tham khảo

## Đọc thêm

* McGrew, Roderick. *Encyclopedia of Medical History* (1985), brief history pp 25–30
# Sinh học tính toán

Sinh học tính toán
**Sinh học tính toán** (*computational biology*) là một lĩnh vực đa ngành nhằm ứng dụng các kĩ thuật của khoa học máy tính, toán ứng dụng, và thống kê để giải quyết các bài toán xuất phát từ sinh học. Các lĩnh vực chính trong sinh học có dùng các kĩ thuật kể trên bao gồm:

* Tin sinh học, ứng dụng các giải thuật và kĩ thuật thống kê để phân tích các dữ liệu chuỗi sinh học. Các dữ liệu này thường là rất lớn các chuỗi DNA, RNA, hoặc protein. Ví dụ như bắt cặp trình tự (sequence alignment); tìm kiếm gien; và dự đoán biểu hiện gien (gene expression). (Thuật ngữ *sinh học tính toán* thường đồng nghĩa với tin sinh học.)
* Mô hình sinh học tính toán (Computational biomodeling), là một lĩnh vực thuộc biocybernetics nhằm xây dựng các mô hình tính toán cho các hệ thống sinh học.
* Gien học tính toán (Computational genomics), là một lĩnh vực thuộc gien học (genomics) nhằm nghiên cứu bộ gien của các tế bào và cá thể nhờ sử dụng các kĩ thuật bắt cặp bộ gien (genome sequencing) tốc độ cao. Các kĩ thuật này đòi hỏi phải có giai đoạn hậu xử lý, gọi là lắp ráp bộ gien (genome assembly), và nó dùng kĩ thuật DNA microarray để thực hiện các phân tích thống kê trên các gien mà có biểu hiện ở từng loại tế bào.
* Mô hình hóa phân tử (Molecular modeling), là lĩnh vực nghiên cứu các phương pháp lý thuyết và các kĩ thuật tính toán để mô hình hay bắt chước cách hành xử của phân tử, từ phân tử chỉ vài nguyên tử đến các phân tử cực lớn.
* Sinh học hệ thống (Systems biology), nhằm mục đích mô hình các mạng tương tác sinh học quy mô lớn (thuật ngữ: interactome) nhờ dùng các phương trình sai phân.
* Dự đoán cấu trúc protein và Gien học cấu trúc (structural genomics), nhằm đưa ra được một cách chính xác các mô hình cấu trúc 3 chiều của cấu trúc protein mà chưa được tìm thấy bằng thực nghiệm.
* Hóa sinh và lý hóa tính toán, nhằm sử dụng tối đa các phương pháp mô phỏng và mô hình hệ thống như động học phân tử và các phương pháp lấy mẫu Boltzmann-dựa trên-phương pháp Monte Carlo trong nỗ lực nhằm làm sáng tỏ động năng và nhiệt động học của các chức năng protein.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

The First q-bio Conference on Cellular Information Processing Lưu trữ ngày 23 tháng 9 năm 2007 tại Wayback Machine - A conference in Santa Fe NM (Aug 8-11, 2007) focused on modeling of genetic regulatory and signal transduction systems and quantitatitve experimentation
# Di truyền học tế bào

A metaphase cell positive for the BCR/ABL rearrangement using FISH
**Di truyền học tế bào** là một nhánh của di truyền học, nghiên cứu cách mà các nhiễm sắc thể liên quan tới hành vi của tế bào, cụ thể là tới hành vi của chúng trong nguyên phân và giảm phân. Các kĩ thuật được sử dụng bao gồm karyotyp, phân tích các nhiễm sắc thể băng G, các kĩ thuật nhuộm băng di truyền học tế bào khác, cũng như di truyền học tế bào phân tử ví dụ như lai tại chỗ huỳnh quang (FISH) và lai so sánh bộ gien (CGH).

## Ứng dụng vào sinh học

### Công trình của McClintock trên ngô

Barbara McClintock bắt đầu sự nghiệp của mình với tư cách là một nhà di truyền học tế bào ngô. Vào năm 1931, McClintock và Harriet Creighton đã mô tả rằng sự tái kết hợp về mặt tế bào học của các nhiễm sắc thể được đánh dấu thì tương quan với sự tái kết hợp của các tính trạng gen. McClintock, trong khi đang ở Viện Carnegie, tiếp tục các nghiên cứu trước đó về các cơ chế của việc đứt gãy và kết hợp nhiễm sắc thể ở ngô. Bà nhận diện một sự kiện đứt gãy nhiễm sắc thể cụ thể mà luôn xảy ra ở cùng một locus trên nhiễm sắc thể ngô số 9, mà bà đặt tên là "*Ds"* hay locus "phân ly" ("disociation" locus). McClintock tiếp tục sự nghiệp của bà trong ngành di truyền học tế bào, nghiên cứu các cơ chế và sự kế thừa của các nhiễm sắc thể vòng và bị gãy của ngô. Trong các công trình di truyền học tế bào của bà, McClintock khám phá ra transposon, một phát hiện mà cuối cùng giúp bà giành được một Giải Nobel vào năm 1983.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Cytogenetic Directory
* Cytogenetics Resources Lưu trữ ngày 26 tháng 5 năm 2017 tại Wayback Machine
* Human Cytogenetics - Chromosomes and Karyotypes Lưu trữ ngày 26 tháng 1 năm 2007 tại Wayback Machine
* Association for Genetic Technologists
* Association of Clinical Cytogeneticists Lưu trữ ngày 17 tháng 1 năm 2000 tại Wayback Machine
* Gladwin Medical Blog Lưu trữ ngày 8 tháng 11 năm 2006 tại Wayback Machine
* Cytogenetics - Technologies,markets and companies Lưu trữ ngày 28 tháng 4 năm 2014 tại Wayback Machine
* Cytogenetics-methods-and-trouble-shooting
* Department of Cytogenetics of Wikiversity
# Thụ mộc học

Hình dạng lá là phương pháp phổ biến để nhận dạng các loài cây
**Thụ mộc học** (tiếng Anh: **dendrology**, tiếng Hy Lạp cổ: δένδρον, *dendron*, "cây"; và tiếng Hy Lạp cổ: -λογία, *-logy*, *khoa học của* hay *nghiên cứu của*) hoặc **xylology** (tiếng Hy Lạp cổ: ξύλον, *ksulon*, "gỗ") là ngành khoa học nghiên cứu về các thực vật cây gỗ (cây thân gỗ, cây bụi, và dây leo thân gỗ), đặc biệt là các hệ thống phân loại của chúng. Không có phân định rõ ràng giữa Phân loại thực vật và thụ mộc học; tuy nhiên, các thực vật cây gỗ không chỉ thuộc về nhiều Họ (sinh học) thực vật khác nhau, mà các họ này còn chứa cả các loài cây thân gỗ và các loài cây không phải thân gỗ. Một số họ chỉ bao gồm một vài loài thân gỗ.

Thụ mộc học, là một ngành trong lâm nghiệp, có khuynh hướng tập trung vào sự nhận dạng các loài thực vật cây gỗ hữu dụng trong kinh tế và các mối liên quan phân loại giữa chúng. Thụ mộc học là một ngành nghiên cứu trong giáo dục bao gồm tất cả các thực vật cây gỗ, bản địa hay không phải là bản địa của một vùng nào đó.

## Mối liên quan với thực vật học

Thụ mộc học đôi khi bị nhầm lẫn với thực vật học. Tuy nhiên, thực vật học là ngành nghiên cứu các dạng thực vật nói chung, trong khi đó thụ mộc học chỉ tập trung nghiên cứu về thực vật cây gỗ. Thụ mộc học có thể được xem là một ngành con của thực vật học.

## Các nhà thụ mộc học đáng chú ý

* Mike Baillie, Đại học Nữ hoàng Belfast
* Ludwig Beissner
* Francis A. Bartlett, người sáng lập Bartlett Arboretum and Gardens và Bartlett Tree Research Laboratory
* William Douglas Cook, người sáng lập Eastwoodhill Arboretum và Pukeiti Rhododendron Trust (New Zealand)
* Michael Dirr
* Alan Mitchell
* Maciej Giertych
* Humphry Marshall

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Iowa State - Dendrology Lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2017 tại Wayback Machine
* Forest Biology and Dendrology Educational Sites at Virginia Tech Lưu trữ ngày 26 tháng 1 năm 2006 tại Wayback Machine
* Dendrology information and other tree identification resources
# Bò sát-lưỡng cư học

Một con cóc vàng đực
**Bò sát, lưỡng cư học** hay **herpetology** (từ tiếng Hy Lạp "*herpein*" có nghĩa là "bò") là một nhánh của động vật học. Giống như tên gọi đã chỉ ra, bộ môn này có liên quan đến nghiên cứu về động vật lưỡng cư (bao gồm ếch, cóc, sa giông, kỳ nhông và thành viên của bộ Không chân) và bò sát (bao gồm rắn, thằn lằn, amphisbaenidae, rùa, rùa đầm, rùa cạn, cá sấu, và tuatara). Những người nghiên cứu bộ môn được gọi tên là *herper*, nhà bò sát, lưỡng cư học.

Bò sát, lưỡng cư học là thường quan tâm nghiên cứu tới các động vật bốn chân, biến nhiệt và ngoại nhiệt. Theo định nghĩa này "herp" (bò sát, lưỡng cư) (hoặc đôi khi "herptile" hoặc "herpetofauna") không bao gồm cá, thế nhưng không hiếm các hiệp hội khoa học mà các nhà bò sát, lưỡng cư học và các nhà ngư học "hợp tác" với nhau, xuất bản tạp chí chung và tổ chức hội nghị để thúc đẩy sự trao đổi ý tưởng giữa các lĩnh vực, như Hiệp hội các nhà Bò sát, lưỡng cư học và Ngư học Hoa Kỳ. Nhiều hiệp hội Bò sát, lưỡng cư học cũng đã được thành lập để thúc đẩy sự quan tâm đến loài bò sát và động vật lưỡng cư, cả nuôi nhốt lẫn hoang dã.

Bò sát, lưỡng cư học mang lại lợi ích cho nhân loại trong nghiên cứu vai trò của động vật lưỡng cư và bò sát trong sinh thái toàn cầu, đặc biệt là do động vật lưỡng cư thường rất nhạy cảm với những thay đổi môi trường, cung cấp một cảnh báo rõ ràng cho con người rằng những thay đổi đáng kể đang diễn ra. Một số độc tố và nọc được sản xuất bởi loài bò sát và lưỡng cư rất hữu ích trong y học của con người. Hiện nay, một số nọc rắn đã được sử dụng để tạo ra các chất chống đông có tác dụng điều trị đột quỵ, đau tim và có thể làm dược liệu xạ trị.

## Chú thích