# Họ Rau răm

| Họ Rau răm |
| --- |
| *Fallopia dumetorum* trong *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz* của Thomé, 1885 |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Plantae |
| (không phân hạng) | Angiospermae |
| (không phân hạng) | Eudicots |
| Bộ (*ordo*) | Caryophyllales |
| Họ (*familia*) | **Polygonaceae** Juss., 1789 |
| Chi điển hình |
| *Polygonum* L., 1753  |
| Các chi |
|
Xem văn bản |

**Họ Rau răm** hay còn gọi là **họ Nghể**, **họ Kiều mạch** có danh pháp khoa học là **Polygonaceae**, là một nhóm thực vật hai lá mầm, chứa khoảng 43-53 chi và trên 1.100 loài cây thân thảo, cây bụi và cây thân gỗ nhỏ với các cơ quan sinh sản đơn tính xuất hiện tên cùng một cây hay trên hai cây khác nhau. Một số thành viên trong họ này được biết đến như là kiều mạch, chút chít, đại hoàng, nghể, rau răm, hà thủ ô đỏ, hoa ti gôn v.v.

Trong hệ thống Cronquist, họ Polygonaceae được đặt trong bộ của chính nó, nhưng các hệ thống phân loại mới hơn lại coi họ này như là một phần của bộ Caryophyllales.

## Từ nguyên

Tên gọi khoa học của họ dựa trên chi *Polygonum* và lần đầu tiên được Antoine Laurent de Jussieu sử dụng năm 1789 trong sách *Genera Plantarum* của ông. Tên gọi này là chỉ tới nhiều mắt phồng lên trên thân của nhiều loài. Nó có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp *poly* nghĩa là nhiều và *goni* nghĩa là đầu gối hay khớp.

## Sự đa dạng

Họ Polygonaceae bao gồm khoảng 1.110-1.200 loài. Chúng phân bố trong 43-53 chi. Các chi lớn nhất là *Eriogonum* (240 loài), *Rumex* (200 loài), *Coccoloba* (120 loài), *Persicaria* (100 loài) và *Calligonum* (80 loài). Họ này có mặt rộng khắp trên thế giới, nhưng đa dạng nhất tại khu vực ôn đới Bắc bán cầu, còn trong khu vực nhiệt đới thì có ít số lượng loài hơn.

## Sử dụng

Một số loài được trồng làm cây cảnh. Một vài loài trong chi *Triplaris* cung cấp gỗ. Quả của *Coccoloba uvifera* ăn được và tại Florida thì thạch làm ra từ loại quả này được buôn bán ở quy mô thương mại. Hạt của 2 loài *Fagopyrum* cung cấp một loại lương thực (kiều mạch). Cuống lá của đại hoàng (*Rheum rhabarbarum*) cũng là nguồng cung cấp rau. Lá của chút chít (*Rumex acetosa*) được dùng làm rau xa lát hay rau ăn lá

Tuy nhiên, họ Polygonaceae cũng chứa một vài loài cỏ dại nguy hiểm nhất. Chúng bao gồm các loài trong các chi *Persicaria*, *Emex*, *Rumex*, *Polygonum*.

## Phân loại

Họ Polygonaceae được định nghĩa rõ ràng và từ lâu đã được nhiều tác giả công nhận. Trong hệ thống APG III năm 2009, nó được đặt trong bộ Caryophyllales. Trong phạm vi bộ này, nó nằm bên ngoài nhánh lớn gọi là *Caryophyllales phần lõi*. Nó là đơn vị phân loại có quan hệ chị-em với họ Plumbaginaceae, nhưng không giống nhau về mặt hình thái.

Sửa đổi bao hàm toàn diện gần đây cho họ này của John Brandbyge năm 1993 như một phần của hệ thống Kubitzki. Brandbyge tuân theo các hệ thống có sớm hơn về phân loại thực vật để chia họ Polygonaceae ra thành 2 phân họ là Eriogonoideae và Polygonoideae. Kể từ năm 1993 thì định nghĩa của 2 phân họ này đã thay đổi nhờ có các nghiên cứu phát sinh chủng loài về các trình tự DNA. Các chi có quan hệ với *Coccoloba* và *Triplaris* đã được chuyển từ Polygonoideae sang Eriogonoideae. Chi *Symmeria* không thuộc về bất kỳ phân họ nào do nó có quan hệ chị em với toàn bộ phần còn lại của họ này. Chi *Afrobrunnichia* cũng có thể tạo ra một phân họ mới.

Brandbyge viết miêu tả cho 43 chi của họ Polygonaceae vào năm 1993. Kể từ đó, một vài chi mới đã được dựng lên, và một vài chia tách của các chi *Brunnichia*, *Eriogonum* và *Persicaria* cũng đã được nâng cấp thành chi. Một vài chi là không đơn ngành và giới hạn của chúng cần được sửa đổi. Chúng bao gồm *Ruprechtia*, *Eriogonum*, *Chorizanthe*, *Persicaria*, *Aconogonon*, *Polygonum*, *Fallopia* và *Muehlenbeckia*.

Danh sách các chi của họ Polygonaceae có thể tìm thấy ở nhiều nơi trên Internet.

Phân chia dưới đây lấy theo GRIN.

* Phân họ Polygonoideae được đặc trưng bởi sự thiếu vắng của tổng bao và sự có mặt của bẹ chìa (các bao vỏ, màng bọc phát triển từ các lá kèm ở các gốc lá đính kèm). Một số bẹ chìa có các tua có lông. Phân họ này bao gồm khoảng 15-20 chi và 590 loài.
	+ *Eskemukerjea*
	+ *Oxygonum*
	+ Tông Calligoneae
		- *Calligonum* (bao gồm cả *Pterococcus*).
		- *Pteropyrum*
	+ Tông Fagopyreae
		- *Fagopyrum* (bao gồm cả *Harpagocarpus*, *Parapteropyrum*, *Pteroxygonum*).
	+ Tông Persicarieae
		- *Aconogonon* (bao gồm cả *Aconogonum*, *Pleuropteropyrum*). Có thể gộp trong chi *Persicaria*.
		- *Bistorta*. Có thể gộp trong chi *Persicaria*.
		- *Koenigia*
		- *Persicaria* (bao gồm cả *Amblygonum*, *Antenoron*, *Chylocalyx*, *Rubrivena*, *Tovara*).
	+ Tông Polygoneae
		- *Atraphaxis* (bao gồm cả *Physopyrum*, *Tragopyrum*).
		- *Fallopia* (bao gồm cả *Bilderdykia*, *Reynoutria*). Có thể gộp trong chi *Polygonum*.
		- *Homalocladium*. Có thể gộp trong chi *Muehlenbeckia*.
		- *Knorringia*
		- *Muehlenbeckia*
		- *Polygonella* (bao gồm cả *Delopyrum*, *Dentoceras*, *Gonopyrum*, *Thysanella*). Có thể gộp trong chi *Polygonum*.
		- *Polygonum* (bao gồm cả *Duravia*).
	+ Tông Rumiceae
		- *Emex*
		- *Oxyria*
		- *Rheum*
		- *Rumex* (bao gồm cả *Acetosa*, *Acetosella*, *Bucephalora*).
* Phân họ Eriogonoideae với khoảng 28-30 chi, 520 loài, chỉ tìm thấy tại khu vực Tân Thế giới.
	+ *Acanthoscyphus*: Có thể gộp trong chi *Oxytheca*.
	+ *Afrobrunnichia*
	+ *Antigonon* (bao gồm cả *Corculum*).
	+ *Aristocapsa*
	+ *Brunnichia* (bao gồm cả *Rajania*).
	+ *Centrostegia*
	+ *Chorizanthe* (bao gồm cả *Acanthogonum*, *Eriogonella*).
	+ *Coccoloba* (bao gồm cả *Campderia*).
	+ *Dedeckera*
	+ *Dodecahema*
	+ *Eriogonum*
	+ *Gilmania* (bao gồm cả *Phyllogonum*).
	+ *Goodmania* (bao gồm cả *Gymnogonium*, *Gymnogonum*).
	+ *Gymnopodium* (bao gồm cả *Millspaughia*).
	+ *Harfordia*
	+ *Hollisteria*
	+ *Johanneshowellia*. Có thể gộp trong chi *Eriogonum*.
	+ *Lastarriaea*
	+ *Leptogonum*
	+ *Mucronea*
	+ *Nemacaulis*
	+ *Neomillspaughia*
	+ *Oxytheca* (bao gồm cả *Brisegnoa*).
	+ *Podopterus*
	+ *Pterostegia*
	+ *Ruprechtia* (bao gồm cả *Enneatypus*).
	+ *Sidotheca*. Có thể gộp trong chi *Oxytheca*.
	+ *Stenogonum*
	+ *Systenotheca*
	+ *Triplaris* (bao gồm cả *Vellasquezia*).
* Phân họ Symmerioideae (trong sách *The Families and Genera of Vascular Plants* của Brandbyge và danh sách của GRIN thì xếp trong phân họ Eriogonoideae, nhưng APG tách ra thành phân họ Symmerioideae Meisner.): 1 chi, 1 loài *Symmeria paniculata* ở miền bắc Nam Mỹ và Tây Phi.
	+ *Symmeria*

## Phát sinh chủng loài

Cây phát sinh chủng loài dưới đây dựa theo 2 bài viết khoa học năm 2009-2010 về phát sinh chủng loài phân tử của họ Polygonaceae.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Polygonaceae** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Symmeria* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Afrobrunnichia* |
|  |
| Eriogonoideae |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Brunnichia* |
|  |
|  | *Antigonon* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Neomillspaughia* |
|  |
|  | *Coccoloba* |
|  |

 |
|  |
|  | *Podopterus* |
|  |
|  | *Leptogonum* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ruprechtia* |
|  |
|  | *Triplaris* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Gymnopodium* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Gilmania* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Pterostegia* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Eriogonum* |
|  |
|  | *Chorizanthe* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
| Polygonoideae |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Persicaria* |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bistorta* |
|  |
|  | *Rubrivena* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Aconogonon* |
|  |
|  | *Koenigia* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Fagopyrum* |
|  |
|  | *Parapteropyrum* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Calligonum* |
|  |
|  | *Pteropyrum* |
|  |
|  | *Pteroxygonum* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Oxyria* |
|  |
|  | *Rheum* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Emex* |
|  |
|  | *Rumex* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Knorringia* |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Atraphaxis* |
|  |
|  | *Polygonella* |
|  |
|  | *Polygonum* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Reynoutria* |
|  |
|  | *Fallopia* |
|  |
|  | *Muehlenbeckia* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Dữ liệu liên quan tới Polygonaceae tại Wikispecies
* Tư liệu liên quan tới Polygonaceae tại Wikimedia Commons
* Polygonaceae Lưu trữ ngày 3 tháng 1 năm 2007 tại Wayback Machine trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Lưu trữ ngày 3 tháng 1 năm 2007 tại Wayback Machine  Lưu trữ ngày 3 tháng 1 năm 2007 tại Wayback Machine