Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Thám tử

**Thám tử** là người chuyên điều tra các vụ việc. Thám tử có thể là một thành viên của lực lượng cảnh sát hoặc là một người hoạt động độc lập hay còn gọi là thám tử tư.

Các thám tử cảnh sát đang điều tra một vụ án mạng ở thành phố Oklahoma, bang Oklahoma, Hoa Kỳ.
Tại một số nước như Hoa Kỳ, Canada... thám tử thông thường là thành viên cảnh sát. Họ là những nhân viên cảnh sát mặc thường phục chuyên điều tra các vụ án.

Tại Anh thám tử thường điều tra các tội phạm hình sự.
Ở Việt Nam cho đến nay chưa có văn bản pháp luật nào quy định về thám tử và hoạt động thám tử nhưng do nhu cầu thực tế mà dịch vụ này phát triển khá mạnh do nhu cầu của cá nhân, doanh nghiệp.

## Thám tử trong văn học

Điển hình là loạt truyện Sherlock Holmes Huyền Thoại của nhà văn Sir Arthur Conan Doyle hay loạt truyện Thám tử lừng danh Conan hiện đại của Aoyama Gōshō.

## Thám tử và công việc của họ

### Nghề thám tử

Chính do đặc thù công việc, nên rất nhiều người, nhất là thanh niên muốn trở thành thám tử.

Để trở thành thám tử thực thụ, tại Mỹ thì người đó phải phục vụ trong ngành cảnh sát như là một nhân viên mặc đồng phục từ 1 đến 5 năm. Tại Anh, họ phải phục vụ trong ngành cảnh sát ít nhất 2 năm và phải được qua đào tạo kĩ càng

### Công việc chính

Phạm vi vụ việc điều tra của thám tử thường rộng hơn của nhân viên cảnh sát bình thường. Những tội danh chính mà thám tử được điều tra:

* Giết người
* Cướp
* Tội phạm có tổ chức
* Lừa đảo
* Trộm
* Tội phạm công nghệ cao
* Xâm hại tình dục
* Ma túy
* Theo dõi chồng, vợ ngoại tình
* Xác minh nhân thân lý lịch
* Quản lý giáo dục con em
* Tìm người bỏ nhà ra đi
* Ngược đãi trẻ em
* Khủng bố
* Đánh bom
* Thu thập thông tin
* Hacker
* Tìm đồ bị mất

## Xem thêm

* Thám tử tư
* Cảnh sát
* Gián điệp
* Truyện trinh thám

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
# Wayback Machine

Wayback Machine|  |
| Loại website | Lưu trữ |
| Thành lập | * 12 tháng 5 năm 1996 (1996-05-12) (tư nhân)
* 24 tháng 10 năm 2001 (2001-10-24) (công khai)
 |
| Khu vực hoạt động | Toàn cầu (bị kiểm duyệt tại Trung Quốc và Bahrain) |
| Chủ sở hữu | Internet Archive |
| Website | web.archive.org |
| Yêu cầu đăng ký | Tùy chọn |
| Tình trạng hiện tại | Hoạt động |
| Viết bằng | Java, Python |

**Wayback Machine** là một kho lưu trữ kỹ thuật số của World Wide Web và những thông tin khác trên Internet, được tạo ra bởi Internet Archive, một tổ chức phi lợi nhuận đặt trụ sở tại San Francisco, California. Nó được thiết lập bởi Brewster Kahle và Bruce Gilliat, và nội dung được vận hành bởi Alexa Internet. Dịch vụ này cho phép người dùng xem các phiên bản đã lưu trữ của những trang web theo thời gian.

Kể từ khi ra mắt vào năm 1996, khoảng 835 tỷ trang đã được thêm vào kho lưu trữ. Dịch vụ này cũng đã gây ra tranh cãi về việc liệu việc tạo các trang lưu trữ mà không có sự cho phép của chủ sở hữu có cấu thành vi phạm bản quyền ở một số khu vực pháp lý nhất định hay không.

## Lịch sử

Wayback Machine bắt đầu lưu trữ bộ nhớ đệm các trang web trên Internet từ ngày 12 tháng 5 năm 1996, với mục tiêu đưa dịch vụ này ra công chúng sau 5 năm.

## Xem thêm

* Lưu trữ web

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Website chính thức
* Trang phụ chính thức của Wayback Machine Lưu trữ ngày 18 tháng 3 năm 2009 tại Wayback Machine trên Bibliotheca Alexandrina
# Tiếng Aymara

| Tiếng Aymara |
| --- |
| *Aymar aru* |
| Sử dụng tại | Bolivia, Peru và Chile |
| Tổng số người nói | 2,8 triệu (2000–2006) |
| Dân tộc | Người Aymara |
| Phân loại | Aymara* **Tiếng Aymara**
 |
| Địa vị chính thức |
| Ngôn ngữ chính thức tại | Bolivia Peru |
| Ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại | Chile |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-1 | `ay` |
| ISO 639-2 | `aym` |
| ISO 639-3 | cả hai: `ayr` – Trung Aymara `ayc` – Nam Aymara |
| Glottolog | `nucl1667` |
| Phân bố địa lý tiếng Aymara |
| ELP | Aymara |
|

**Tiếng Aymara** (*Aymar aru*) là ngôn ngữ của người Aymara tại Andes. Đây là một trong số ít ngôn ngữ bản địa châu Mỹ với hơn một triệu người nói. Tiếng Aymara, cùng với tiếng Quechua và tiếng Tây Ban Nha, là ngôn ngữ chính thức của Bolivia và Peru. Nó cũng được nói tại vùng quanh Hồ Titicaca ở Nam Peru, và tại một vài cộng đồng ở Chile và Tây Bắc Argentina.

Vài nhà ngôn ngữ học cho rằng tiếng Aymara có liên quan đến tiếng Quechua. Tuy nhiên, quan điểm này còn được tranh luận và không thống nhất. Dù đúng là có nhiều điểm tương tự, hệ thống âm vị gần như đồng nhất, phần lớn các nhà nghiên cứu cho rằng sự tương tự này là do sự tiếp xúc lâu dài giữa hai ngôn ngữ, chứ không do chúng có chung nguồn gốc.

## Tham khảo

## Xem thêm

* Danh sách ngôn ngữ
* Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
* Núñez, R., & Sweetser, E. *With the Future Behind Them: Convergent Evidence From Aymara Language and Gesture in the Crosslinguistic Comparison of Spatial Construals of Time. Lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2021 tại Wayback Machine* Cognitive Science, 30(3), 1-49.

* Gifford, Douglas. *Time Metaphors in Aymara and Quechua*. St. Andrews: University of St. Andrews, 1986.
* Guzmán de Rojas, Iván. *Logical and Linguistic Problems of Social Communication with the Aymara People*. Manuscript report / International Development Research Centre, 66e. [Ottawa]: International Development Research Centre, 1985.
* Hardman, Martha James. *The Aymara Language in Its Social and Cultural Context: A Collection Essays on Aspects of Aymara Language and Culture*. Gainesville: University Presses of Florida, 1981. ISBN 0-8130-0695-3
* Hardman, Martha James, Juana Vásquez, and Juan de Dios Yapita. *Aymara Grammatical Sketch: To Be Used with Aymar Ar Yatiqañataki*. Gainesville, Fla: Aymara Language Materials Project, Dept. of Anthropology, University of Florida, 1971.
* Hardman, Martha James. Primary research materials online as full-text in the University of Florida's Digital Collections, on Dr. Hardman's website Lưu trữ ngày 26 tháng 10 năm 2007 tại Wayback Machine, and learning Aymara resources by Dr. Hardman Lưu trữ ngày 24 tháng 11 năm 2007 tại Wayback Machine.

## Liên kết ngoài
# Thứ Hai

Postcard năm 1907 có chú thích "Monday Morning in N. Y. City", cho thấy theo truyền thống, thứ Hai là ngày giặt quần áo
**Thứ Hai** là một ngày trong tuần nằm giữa Chủ nhật và thứ Ba.

Trong văn minh phương Tây, thứ Hai được lấy tên từ Mặt Trăng. Thứ Hai thường được xem là ngày đầu tiên trong tuần làm việc.

Tiếng Việt thì chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi Thứ Hai là *segunda-feira*, nghĩa là "ngày lễ thứ nhì". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi thứ Hai là "ngày thứ hai trong tuần".

Trong các nước, Tiếng Trung ngày này được gọi là *Tinh kỳ nhất* (chữ Hán: 星期一) nghĩa là *kỳ sao thứ nhất*. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là *Nguyệt Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 月曜日, Kana: げつようび - getsu yōbi, Hangeul: 월요일 - wol yo il), nghĩa là "ngày Nguyệt Diệu" hay "ngày Mặt Trăng".

## Tham khảo
# Thứ Ba

**Thứ Ba** là một ngày trong tuần nằm giữa thứ Hai và thứ Tư. Thứ Ba trong một số tiếng phương Tây và tiếng Nhật được lấy tên từ Sao Hỏa.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là *terça-feira*, nghĩa là "ngày lễ thứ ba". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là *Tinh kỳ nhị* (chữ hán: 星期二) nghĩa là *kỳ sao thứ hai*. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là *Hỏa Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 火曜日, Kana: かようび - ka yōbi, Hangeul: 화요일 - hwa yo il), nghĩa là "ngày Hỏa Diệu" hay "ngày Sao Hỏa".

## Chú thích

### Liên kết ngoài

Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (tiếng Anh)
# Thứ Tư

**Thứ Tư** là một ngày trong tuần nằm giữa thứ Ba và thứ Năm. Thứ Tư trong một số tiếng phương Tây được lấy tên từ Sao Thủy.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là *quarta-feira*, nghĩa là "ngày lễ thứ tư". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là *Tinh kỳ tam* (chữ hán: 星期三) nghĩa là *kỳ sao thứ ba*. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là *Thủy Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 水曜日, Kana: すいようび - sui yōbi, Hangeul: 수요일 - su yo il), nghĩa là "ngày Thủy Diệu" hay "ngày Sao Thủy".

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (tiếng Anh)
# Thứ Năm

**Thứ Năm** là một ngày trong tuần nằm giữa thứ Tư và thứ Sáu. Thứ Năm trong một số tiếng phương Tây được lấy tên từ Sao Mộc.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là *quinta-feira*, nghĩa là "ngày lễ thứ năm". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là *Tinh kỳ tứ* (chữ hán: 星期四) nghĩa là *kỳ sao thứ tư*. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là *Mộc Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 木曜日, Kana: もくようび - moku yōbi, Hangeul: 목요일 - mok yo il), nghĩa là "ngày Mộc Diệu" hay "ngày Sao Mộc".

Theo một số quy ước (xem ISO 8601), các ngày thứ Năm dùng để đánh số tuần: tuần 1 là tuần được định nghĩa là tuần có thứ Năm đầu tiên trong năm và cứ thế tính tiếp.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (bằng tiếng Anh)
# Thứ Sáu

**Thứ Sáu** là một ngày trong tuần và nằm giữa thứ Năm và thứ Bảy. Thứ Sáu trong một số tiếng phương Tây được lấy tên từ Sao Kim.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là *sexta-feira*, nghĩa là "ngày lễ thứ sáu". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là *Tinh kỳ ngũ* (chữ Hán: 星期五) nghĩa là *kỳ sao thứ năm*. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là *Kim Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 金曜日, Kana: きんようび - kin yōbi, Hangeul: 금요일 - geum yo il), nghĩa là "ngày Kim Diệu" hay "ngày Sao Kim".

Ở những nước làm việc năm ngày một tuần, thứ Sáu là ngày làm việc cuối cùng nên thường được dùng để tổ chức lễ lạc và nghỉ ngơi.

Ở phương Tây người ta tin rằng "thứ Sáu ngày 13" là một ngày xui xẻo, dễ bị ma quỷ quấy rối vì theo Kinh Thánh con số 13 trùng với 13 nhân vật có mặt tại bữa Tiệc Ly, còn Thứ Sáu là ngày Jesus bị đóng đinh trên cây thập tự. Thứ Sáu cũng là ngày Adam và Eva ăn trái táo cấm.

Thứ sáu còn là ngày lễ thánh của đạo Hồi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (tiếng Anh)
# Thứ Bảy

**Thứ Bảy** là một ngày trong tuần nằm giữa thứ Sáu và Chủ nhật. Ngày này cùng ngày chủ nhật được gọi chung là cuối tuần.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn coi ngày này là ngày thứ bảy trong tuần lễ. Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là *Tinh kỳ lục* (chữ Hán: 星期六) nghĩa là *kỳ sao thứ sáu*. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là *Thổ Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 土曜日, Kana: どようび - do yōbi, Hangeul: 토요일 - to yo il), nghĩa là "ngày Thổ Diệu" hay "ngày Sao Thổ".

Với các ngôn ngữ Âu châu khác, tên gọi ngày Thứ Bảy có gốc từ thần thoại La Mã Saturnus, tức vị thần nông nghiệp.

Theo truyền thống Do Thái, thứ Bảy là ngày Sabat, ngày cuối tuần, ngày quan trọng nhất trong tuần, vì theo Kinh Thánh đó là ngày được Chúa chúc phúc. Trong ngày này, mọi hoạt động đều phải được nghỉ để hoàn toàn rảnh rỗi.

## Liên kết ngoài

* Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (tiếng Anh)

## Tham khảo
# Chủ nhật

**Chủ nhật** (Tiếng Anh: Sunday, Hán Nôm: 主日, Tiếng Trung: 星期日／星期天, Tiếng Nhật: 日曜日) hay còn gọi **Chúa nhật**, là một ngày trong tuần. Ngày chủ nhật cùng ngày Thứ Bảy được gọi chung là ngày cuối tuần. Hầu hết tín đồ Kitô giáo gọi là ngày *Chúa nhật*, có nghĩa là *Ngày của Chúa (Lord's Day),* là ngày Chúa Kitô phục sinh, ngày đi lễ và nghỉ ngơi. Các nước như Hoa Kỳ, Canada, Philippines cũng như các nước Nam Mỹ gọi ngày Chúa nhật là ngày đầu tuần. Theo lịch Do Thái và các lịch truyền thống (bao gồm các lịch Thiên Chúa giáo), Chúa nhật là ngày đầu tiên trong tuần. Hội Tôn giáo Tín hữu xem ngày Chúa nhật là "ngày đầu tiên" hợp với các lời chứng về sự đơn giản của họ.

## Từ nguyên

Trong Công giáo thì Chủ nhật hay Chúa Nhật tức là ngày của Thiên Chúa
Chủ nhật hay Chúa nhật đều là phát âm của một từ 主日 Hán Nôm. Chủ là âm Hán Việt, Chúa là âm Nôm. Cả hai âm chủ và chúa là hai âm khác nhau của một danh từ 主 nghĩa là *người đứng đầu*. Tiếng Trung gọi ngày này là *Tinh kỳ Nhật* (chữ hán: 星期日) nghĩa là "kỳ sao mặt trời". Tiếng Nhật và Hàn thì ngày này gọi là *Nhật Diệu Nhật* (Kanji/Hanja: 日曜日, Kana: にちようび – nichi yōbi, Hangeul: 일요일 – il yo il), có nghĩa là "ngày Nhật Diệu" hay "ngày Mặt Trời".

Theo kinh điển Do Thái cổ, ngày thứ Bảy là ngày Sabát. Với những dân tộc không thuộc ảnh hưởng văn hóa Do Thái và Ki-tô giáo thì không có tên riêng cho những ngày trong tuần lễ. Khi các giáo sĩ Âu châu sang Viễn Đông dùng tiếng Việt truyền đạo thì đặt "ngày Sabát," tức ngày thứ bảy của tuần lễ theo thứ tự số đếm của ngôn ngữ gốc. Vì giáo sĩ người Bồ Đào Nha đi tiên phong nên tên đặt cho bảy ngày của tiếng Việt cũng theo lối gọi của tiếng Bồ. Một số ngôn ngữ châu Âu đặt tên bảy ngày trong tuần theo nguồn gốc xa xưa hơn nữa, có từ trước khi Ki-tô giáo du nhập. Trong khi đó các giáo hội Chính Thống giáo Đông phương phân biệt ngày Sabát (thứ Bảy) và ngày của Chúa (Chủ nhật). Đối với Công giáo Rôma thì không đặt nặng việc phân biệt này nên nhiều tín hữu theo—nhất là trong ngôn ngữ thường ngày—gọi ngày Chủ nhật là ngày Sabát. Giáo hội Tin Lành cũng vậy.

## Vai trò của ngày Chủ nhật

Theo quy định của Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), ngày Chủ nhật là ngày cuối cùng của một tuần. Việt Nam và đa số các nước trên thế giới đều theo chuẩn này. Ở một số quốc gia khác như Hoa Kỳ, Chủ nhật lại là ngày đầu tiên của tuần. Theo truyền thống Do Thái cũng như Công giáo Rôma, ngày Chủ nhật được gọi là "ngày bắt đầu", vì thế nó được xem là ngày đầu tuần, trước thứ hai.

## Tham khảo

* Names of the days of the week
* *Hán Việt từ điển giản yếu* (1932), Đào Duy Anh

## Liên kết ngoài

* Lắt léo chữ nghĩa: Chủ nhật không đồng nghĩa với chúa nhật
* Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Trung Hoa và Nhật (tiếng Anh)
# Phút

Trong khoa đo lường, một **phút** (viết tắt là **min** theo Hệ đo lường quốc tế (SI) hoặc là **ph** trong tiếng Việt, còn có ký hiệu là **'**) là một khoảng thời gian bằng 60 giây, hoặc bằng 1/60 giờ. Trong hệ đo lường quốc tế, phút là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản giây theo định nghĩa trên.

Trong toán học, phút còn là đơn vị đo góc, bằng 1/60 của độ và 60 lần giây.

## Xem thêm

* Giây
* Giờ
* Hệ đo lường quốc tế

## Tham khảo
# Buổi tối

Châu thổ sông Nin vào buổi tối.
**Buổi tối** là khoảng thời gian giữa lúc mặt trời lặn và lúc mặt trời hiện, khi Mặt trời ở dưới đường chân trời, đặc biệt là khi không còn ánh sáng phản chiếu lúc chạng vạng. Cũng như ban ngày, thời điểm bắt đầu và kết thúc buổi tối phụ thuộc vào các yếu tố như mùa, vĩ độ, kinh độ và theo quy ước chính thức thì còn phụ thuộc vào cả múi giờ.

## Chú thích
# Wiktionary

Wiktionary| Biểu trưng của Wiktionary tiếng Anh |
| Ảnh chụp màn hình
Trang chính của Wiktionary tiếng Anh vào ngày 14 tháng 1 năm 2019 |
| Loại website | Từ điển trực tuyến |
| Có sẵn bằng | Đa ngôn ngữ |
| Chủ sở hữu | Wikimedia Foundation |
| Tạo bởi | Jimmy Wales và cộng đồng Wikimedia |
| Website | wiktionary.org |
| Thương mại | Không |
| Yêu cầu đăng ký | Không bắt buộc |
| Bắt đầu hoạt động | 12 tháng 12 năm 2002 (2002-12-12) |
| Tình trạng hiện tại | hoạt động |

Biểu trưng của Wiktionary tiếng Việt
**Wiktionary** là một trong những dự án trực thuộc Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, cùng với Wikipedia, để biên soạn một bộ từ điển nội dung mở dùng hệ thống wiki, bao gồm nhiều ngôn ngữ. Dựa vào ý tưởng của ông Daniel Alston, nó được thành lập vào ngày 12 tháng 12 năm 2002. Vào ngày 29 tháng 3 năm 2004, hai phiên bản ngôn ngữ đầu tiên của Wiktionary được mở cửa, tiếng Pháp và tiếng Ba Lan. Sau đó, nhiều phiên bản ngôn ngữ khác được bắt đầu và đang được phát triển. Wiktionary đã ở một địa chỉ tạm đến ngày 1 tháng 5 năm 2004, khi nó được di chuyển đến địa chỉ chính của nó. Wiktionary tiếng Anh đã có hơn 896.000 mục từ và Wiktionary tiếng Việt là phiên bản ngôn ngữ lớn thứ năm có hơn 228.000 mục từ (tháng 9 năm 2009).

Khác với nhiều từ điển thường chỉ bao gồm một hai ngôn ngữ, Wiktionary gồm mục từ thuộc mọi ngôn ngữ.

## Xem thêm

* Urban Dictionary

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Wiktionary
	+ Wiktionary tiếng Việt
	+ Wiktionary tiếng Anh
# Ban ngày

Bản đồ mô tả bề mặt Trái Đất vào lúc 13:00 UTC ngày 2 tháng 4, khi đó tại những vùng sáng đang là ban ngày.
**Ban ngày** là khoảng thời gian từ lúc Mặt Trời mọc tới lúc Mặt Trời lặn (nhưng chỉ một phần của Trái Đất), đặc biệt là khi tại địa điểm đó có tia sáng Mặt Trời chiếu trực tiếp (trừ thời điểm có những yếu tố bên ngoài cản trở những tia sáng đó).

## Tham khảo
# Midtown Manhattan

| Midtown Manhattan |
| --- |
| —  Khu vực ở quận Manhattan Quận kinh doanh trung tâm  — |
|  |
| Midtown Manhattan nhìn từ tòa nhà One World Trade Center |
|  |
|  Vị trí ở Thành phố New York |
|  42nd Street, ở khu vực Nhà hát Broadway |
| Midtown Manhattan |
| Quốc gia |  Hoa Kỳ |
| Bang |  New York |
| Thành phố | Thành phố New York |
| Quận | Manhattan |
| Khu cộng đồng | Manhattan 5 |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 2,254 mi2 (5,840 km2) |
| Dân số (2010) |
|  • Tổng cộng | 104,753 |
|  • Mật độ | 0,046/mi2 (0,018/km2) |
| Dân tộc |
|  • Da trắng | 64.1 |
|  • Châu Á | 20.8 |
|  • Latin | 8.1 |
|  • Da đen | 4.6 |
|  • Khác | 2.4 |
|  |
| Kinh tế |
|  • Thu nhập trung bình | 120.854 USD |
|  |
|  • Mùa hè (DST) | EDT (UTC−04:00) |
| Các mã ZIP | 10001, 10016–10019, 10022, 10036, một số mã zip nhỏ hơn |

**Midtown Manhattan** là phần trung tâm của quận Manhattan, Thành phố New York. Midtown là nơi có một số tòa nhà nổi bật nhất của thành phố, bao gồm Empire State Building, Chrysler Building, Hudson Yards Redevelopment Project, trụ sở Liên Hợp Quốc, Grand Central Terminal, và Rockefeller Center, cũng như các điểm du lịch như Broadway và Times Square.

Midtown Manhattan là khu trung tâm thương mại lớn nhất trên thế giới và được xếp vào hàng bất động sản đắt đỏ nhất; Đại lộ số 5 ở Midtown Manhattan có giá thuê bán lẻ cao nhất thế giới, với giá thuê trung bình hàng năm là US$3,000 trên foot vuông ($32,29/m2) năm 2017. Tuy nhiên, do giá mặt bằng bán lẻ ở Midtown quá cao, nên khu vực lân cận cũng có nhiều mặt tiền trống.
Midtown là trung tâm thương mại, giải trí và truyền thông lớn nhất đất nước, đồng thời cũng là trung tâm tài chính đang phát triển.

Phần lớn các tòa nhà chọc trời của Thành phố New York, bao gồm các khách sạn cao nhất và tòa tháp căn hộ, đều ở Midtown. Khu vực này tập trung những người đi làm và cư dân làm việc tại các văn phòng, khách sạn và cơ sở bán lẻ, khách du lịch và sinh viên. Quảng trường Thời đại, trung tâm được chiếu sáng rực rỡ của khu Nhà hát Broadway,
là một trung tâm lớn của ngành giải trí thế giới.
Sixth Avenue cũng có trụ sở của ba trong số bốn mạng truyền hình lớn của Hoa Kỳ.

Midtown là một phần của Manhattan Community District 5. Nó được tuần tra bởi Quận 14 và 18 của Sở cảnh sát thành phố New York.
Đường hầm Lincoln đi dưới sông Hudson nối Weehawken, New Jersey với Midtown Manhattan.

## Tham khảo
# Chu kỳ quay quanh trục

Trục quay của một vật thể gắn liền với hệ tọa độ định vị bởi nền bầu trời sao
Trong thiên văn học, **chu kỳ quay quanh trục** là khoảng thời gian mà một vật thể thực hiện hoàn tất một vòng quay quanh trục, tính theo hệ tọa độ gắn với nền vũ trụ cố định. Thông thường, hệ tọa độ này được gắn với vị trí các ngôi sao xa trên bầu trời, bỏ qua ngôi sao gần nhất. Với các vật thể trong hệ Mặt Trời, hệ tọa độ này (Fixed stars) gắn với bầu trời sao mà không tính đến Mặt Trời.

Một số tài liệu gọi chu kỳ này là chu kỳ tự quay, nhưng "tự quay" là một từ chung chung không phản ánh rõ chuyển động nào: quay quanh trục hay trên quỹ đạo quanh Mặt Trời, vì cả hai chuyển động này đều do nó tự quay cả.

Một vật thể gọi là thực hiện hết một vòng quay khi phần lớn (80% hoặc 90%, tùy từng trường hợp) vật chất quan sát được của vật thể đó thực hiện hết một vòng quay, trở về vị trí tương đối trước đó. Trường hợp các phần của vật thể đó quay với chu kỳ khác nhau, người ta phải xem xét chu kỳ từng phần tách biệt (trường hợp Mặt Trời, xem xét chu kỳ quay quanh trục tại xích đạo, tại vĩ độ 16° và tại cực).

## Chu kỳ quay quanh trục của một số thiên thể trong hệ Mặt Trời

| Vật thể | Chu kỳ quay quanh trục |
| --- | --- |
| Mặt Trời | 25.379995 ngày (xích đạo) 35 ngày (vùng cực) | 25d 9h 7m 11.6s 35d |
| Sao Thủy | 58.6462 ngày | 58d 15h 30m 30s |
| Sao Kim | –243.0187 ngày | –243d 0h 26m |
| Trái Đất | 0.99726968 ngày | 0d 23h 56m 4.100s |
| Mặt Trăng | 27.321661 ngày (so với Trái Đất) | 27d 7h 43m 11.5s |
| Sao Hỏa | 1.02595675 ngày | 1d 0h 37m 22.663s |
| Ceres | 0.37809 ngày | 0d 9h 4m 27.0s |
| Sao Mộc | 0.41354 ngày (trung bình) 0.4135344 ngày (bên trong) 0.41007 ngày (xích đạo) 0.41369942 ngày (cao độ) | 0d 9h 55m 30s 0d 9h 55m 29.37s 0d 9h 50m 30s 0d 9h 55m 43.63s |
| Sao Thổ | 0.44002 ngày (trung bình, bên trong) 0.44403 ngày (bên trong) 0.426 ngày (xích đạo) 0.443 ngày (cao độ) | 0d 10h 33m 38s 0d 10h 39m 24s 0d 10h 14m 0d 10h 38m |
| Sao Thiên Vương | –0.71833 ngày | –0d 17h 14m 24s |
| Sao Hải Vương | 0.67125 ngày | 0d 16h 6m 36s |
| Sao Diêm Vương | –6.38718 ngày (quay đồng bộ với Charon) | –6d 9h 17m 32s |
| Haumea | 0.163145 ngày | 0d 3h 54m 56s |

## Tham khảo