# Chủ nghĩa bài Do Thái

**Chủ nghĩa bài Do Thái** (tiếng Anh: *antisemitism*) là sự thù địch, thành kiến hoặc phân biệt đối xử đối với người Do Thái. Quan điểm này là một hình thức phân biệt chủng tộc, và những cá nhân chấp nhận nó được gọi là **người bài Do Thái**. Mặc dù chủ nghĩa bài Do Thái chủ yếu do những người không phải Do Thái gây ra, nhưng đôi khi nó có thể do người Do Thái tự gây ra trong một hiện tượng được gọi là "auto-antisemitism" (tức là người Do Thái tự ghét mình). Về cơ bản, xu hướng bài Do Thái có thể được thúc đẩy bởi cảm giác tiêu cực đối với người Do Thái với tư cách một dân tộc hoặc bởi cảm giác tiêu cực đối với đối với Do Thái giáo. Trong trường hợp đầu tiên, thường được trình bày dưới dạng chủ nghĩa bài Do Thái về chủng tộc, sự thù địch của một người được thúc đẩy bởi niềm tin rằng người Do Thái tạo thành một chủng tộc riêng biệt với những đặc điểm hoặc đặc trưng cố hữu đáng ghê tởm hoặc kém hơn so với những đặc điểm hoặc đặc trưng ưa thích trong xã hội của người đó. Trong trường hợp thứ hai, được gọi là chủ nghĩa bài Do Thái trong tôn giáo, sự thù địch của một người được thúc đẩy bởi nhận thức tôn giáo của họ về người Do Thái và đạo Do Thái, thường bao gồm các học thuyết về sự mê tín mong đợi hoặc yêu cầu người Do Thái quay lưng lại với đạo Do Thái và tuân theo tôn giáo tự coi mình là đức tin kế thừa của đạo Do Thái. — đây là chủ đề chung trong các tôn giáo Abraham khác. Sự phát triển của chủ nghĩa bài Do Thái về chủng tộc và tôn giáo trong lịch sử đã được khuyến khích bởi chủ nghĩa chống Do Thái giáo (*Anti-Judaism*), mặc dù bản thân khái niệm này khác với chủ nghĩa bài Do Thái (*Antisemitism*).

Có nhiều cách khác nhau để thể hiện chủ nghĩa bài Do Thái, tùy theo mức độ nghiêm trọng của cuộc đàn áp người Do Thái. Ở khía cạnh tế nhị hơn, nó bao gồm những biểu hiện căm thù hoặc phân biệt đối xử đối với từng cá nhân người Do Thái và có thể kèm theo bạo lực hoặc không. Ở mức độ cực đoan nhất, nó bao gồm các cuộc tàn sát hoặc diệt chủng, có thể được nhà nước bảo trợ hoặc không. Mặc dù thuật ngữ "chủ nghĩa bài Do Thái" không được sử dụng phổ biến cho đến thế kỷ XIX, nhưng nó cũng được áp dụng cho các vụ chống Do Thái trước và sau này. Các trường hợp đàn áp bài Do Thái đáng chú ý bao gồm Các cuộc thảm sát Rhineland năm 1096; Sắc lệnh trục xuất năm 1290; cuộc đàn áp người Do Thái ở châu Âu trong Cái chết đen, từ năm 1348 đến năm 1351; vụ thảm sát người Do Thái ở Tây Ban Nha năm 1391, cuộc đàn áp của Tòa án dị giáo Tây Ban Nha và trục xuất người Do Thái khỏi Tây Ban Nha năm 1492; vụ thảm sát người Cossack ở Ukraine, từ năm 1648 đến 1657; nhiều cuộc tàn sát chống Do Thái khác nhau ở Đế quốc Nga, từ năm 1821 đến năm 1906; vụ Dreyfus, giữa năm 1894 và 1906; Holocaust trong Chiến tranh Thế giới thứ hai; và nhiều chính sách chống Do Thái khác nhau của Liên Xô. Trong lịch sử, hầu hết các sự kiện bạo lực chống Do Thái trên thế giới đều diễn ra ở Châu Âu theo đạo Cơ đốc. Tuy nhiên, kể từ đầu thế kỷ XX, các vụ việc chống Do Thái trên khắp thế giới Ả Rập đã gia tăng mạnh mẽ, phần lớn là do sự gia tăng các thuyết âm mưu bài Do Thái của người Ả Rập, vốn đã được nuôi dưỡng ở một mức độ nào đó dưới sự bảo trợ của các thuyết âm mưu chống Do Thái của Châu Âu.

Trong thời đương đại, một biểu hiện được gọi là "chủ nghĩa bài Do Thái mới" đã được xác định. Khái niệm này đề cập đến việc khai thác xung đột Ả Rập-Israel bởi một số lượng lớn những người chống Do Thái ẩn danh, những người có thể cố gắng đạt được sự thu hút hoặc tính hợp pháp cho những trò lừa bịp chống Do Thái của họ bằng cách miêu tả mình là người chỉ trích hành động của chính phủ Israel; điều này khác với những người nhìn nhận các chính sách của chính phủ Israel một cách tiêu cực, vốn không mang tính chất chống Do Thái. Tương tự như vậy, vì Nhà nước Israel có dân số chủ yếu là người Do Thái, nên các luận điệu bài Do Thái thường được thể hiện bằng các biểu hiện của chủ nghĩa chống Israel, mặc dù điều này không phải lúc nào cũng đúng và những biểu hiện như vậy đôi khi có thể là một phần của phong trào bài Trung Đông rộng hơn.

Do từ gốc Semite, thuật ngữ này dễ bị xem là cách gọi sai bởi những người giải thích nó là đề cập đến lòng căm thù phân biệt chủng tộc nhắm vào tất cả "người Semit" (tức là những người nói ngôn ngữ Semit, chẳng hạn như người Ả Rập, người Assyria và người Do Thái, người Arame). Cách sử dụng này là sai lầm; từ ghép *antisemitismus* (nghĩa đen là 'antisemitism') lần đầu tiên được sử dụng trong bản in ở Đức vào năm 1879[17] như một "thuật ngữ nghe có vẻ khoa học" để chỉ *Judenhass* (nghĩa đen là 'Jew-hatred'), và từ đó nó được dùng để chỉ tình cảm bài Do Thái.

## Một số nhân vật bài Do Thái nổi tiếng

Cuốn sách *Der Weg zum Siege des Germanenthums über das Judenthum* của Wilhelm Marr, lần in năm 1880
Tư tưởng bài Do Thái được thể hiện bởi Martin Luther (1483–1546), là nhà thần học Đức đã khởi xướng Phong trào Cải cách Đức, có tầm ảnh hưởng sâu rộng từ tôn giáo đến chính trị, kinh tế, giáo dục và ngôn ngữ, khiến cho ông trở thành một trong những nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử cận đại Châu Âu. Tư tưởng của ông mang ý định bài xích Do Thái tuy không dữ dội như xu hướng đả kích Thiên chúa giáo của ông. Tuy thế, giáo hội Lutheran mang tên ông không mang tư tưởng bài Do Thái.

Tiến sĩ Karl Lueger (1844–1910), chính trị gia và thị trưởng (1897–1910) thủ đô Viên nước Áo, có những chính sách bài Do Thái và phân biệt chủng tộc. Lueger trở thành chính trị gia có ảnh hưởng mạnh nhất ở Áo lúc bấy giờ do tư cách có văn hóa và trình độ tri thức đáng kể. Những người chống đối ông, kể cả người Do Thái, phải công nhận ông là người tề chỉnh, có tinh thần hiệp sĩ, khoáng đạt và dễ dung thứ. Ngay cả nhà văn nổi tiếng Áo gốc Do Thái, Stefan Sweig, cũng có ý kiến thiện cảm về ông. Vì thế, có thể nói tư tưởng bài Do Thái của Lueger đạt mức độ tinh tế từ cảm quan của cá nhân, dễ thuyết phục người khác.

Người bị thuyết phục mạnh mẽ nhất là Adolf Hitler khi ông sống lang thang ở Wien thời còn trẻ. Chính Hitler nhìn nhận rằng tư tưởng bài xích người Do Thái manh nha từ những ngày ông sống ở Wien. Ông cho rằng người Do Thái là mầm mống của tệ nạn mại dâm và mua bán nô lệ da trắng. Ông bị ảnh hưởng sâu xa bởi sách báo ở Wien bài xích người Do Thái. Nhưng Hitler đưa tư tưởng bài Do Thái lên mức độ cao hơn khi cho rằng Lueger quá khoan dung và không thấy rõ vấn đề về chủng tộc của người Do Thái.

Tư tưởng bài Do Thái được Đảng Công nhân Đức, tiền thân của Đảng Quốc xã, thể hiện một cách chính thức trong cương lĩnh của đảng công bố ngày 24 tháng 2 năm 1920. Sau này, bản cương lĩnh trở thành chương trình hành động chính thức của Đảng Quốc xã.

Trong quyển *Mein Kampf*, tư tưởng bài Do Thái của Hitler được trình bày rất rõ nét. Ông ngược dòng lịch sử để đánh giá cao sự vinh quang của Đế quốc Đức do Otto von Bismarck thiết lập năm 1871, nhưng phê phán rằng một trong những lý do khiến cho đế quốc này sụp đổ là việc dung dưỡng người Do Thái.

Tuy thế, Hitler không phải là người đơn độc bài Do Thái một cách mù quáng. Nhiều nhân vật chủ chốt lúc đầu của Đảng Lao động Đức đã sẵn có tư tưởng này từ khi Hitler còn là nhân vật vô danh. Ví dụ điển hình là Dietrich Eckart, thường được xem là nhà sáng lập tinh thần của Quốc xã, cũng mang tư tưởng này ngay từ đầu. Tư tưởng bài Do Thái trở nên mù quáng và hàm hồ hơn khi trung ương đảng Lao động Đức, vì muốn tranh giành quyền lực với Hitler, năm 1921 đã kết án Hitler là người thân Do Thái.

Vào thời kỳ này, nước Đức đã rộ lên phong trào bài Do Thái, điển hình là vào năm 1920, đảng Lao động Đức mua lại một tờ báo chuyên bài xích Do Thái và biến nó thành tờ báo tiếng nói chính thức của đảng. Vì thế, tư tưởng có tính cộng hưởng: xu hướng bài Do Thái của nhiều người Đức được Hitler lợi dụng khai thác, và đến phiên Hitler nhờ tài hùng biện lôi kéo thêm nhiều người Đức đi theo đường lối này.

Suốt đời, Hitler vẫn là người bài xích Do Thái mù quáng và quá khích. Di chúc của ông, viết ra vài giờ trước khi chết, chứa đựng lời công kích cuối cùng đối với người Do Thái, cho là họ có trách nhiệm đối với cuộc chiến mà ông phát động.

## Biểu hiện

Chủ nghĩa bài Do Thái biểu hiện dưới nhiều hình thức. Chẳng hạn, René König đề cập đến chủ nghĩa bài Do Thái trong xã hội, kinh tế, tôn giáo và chính trị. König chỉ ra rằng những hình thức khác nhau này cho thấy *"nguồn gốc của định kiến bài Do Thái bắt nguồn từ nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau*." Ông khẳng định rằng sự khác biệt về trình tự thời gian xuất hiện của các định kiến bài Do Thái và sự phân bổ không đồng đều của chúng trong các tầng lớp dân cư đã tạo ra "*những khó khăn nghiêm trọng trong việc định nghĩa các loại chủ nghĩa bài Do Thái.*"

Những khó khăn này có thể là lý do dẫn đến sự tồn tại của các hệ thống khác nhau được phát triển để phân loại các hình thức của chủ nghĩa bài Do Thái. Về cơ bản, các hình thức được xác định là giống nhau; chúng chủ yếu khác nhau về số lượng và cách định nghĩa. Bernard Lazare, khi viết vào những năm 1890, đã xác định ba hình thức: chủ nghĩa bài Do Thái của Cơ đốc giáo, chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế, và chủ nghĩa bài Do Thái dân tộc học. William Brustein nêu ra bốn loại: tôn giáo, chủng tộc, kinh tế và chính trị.

Sử gia Công giáo La Mã Edward Flannery thì phân biệt bốn loại chủ nghĩa bài Do Thái:

* **Chủ nghĩa bài Do Thái chính trị và kinh tế**, đưa ra ví dụ là Cicero và Charles Lindbergh;
* **Chủ nghĩa bài Do Thái thần học hoặc tôn giáo**, còn gọi là "chủ nghĩa bài Do Thái truyền thống" và đôi khi được gọi là **chủ nghĩa bài Do Thái giáo** (anti-Judaism);
* **Chủ nghĩa bài Do Thái dân tộc chủ nghĩa (nationalistic)**, trích dẫn Voltaire và các nhà tư tưởng thời Khai sáng khác, những người tấn công người Do Thái vì cho rằng họ có những đặc điểm nhất định, như tham lam và kiêu ngạo, và vì tuân thủ các phong tục như *kashrut* (luật ăn uống) và *Shabbat* (ngày Sa-bát);
* **Chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc**, với hình thức cực đoan của nó dẫn đến cuộc Diệt chủng Holocaust của Đức Quốc xã.

*Châu Âu đã đổ cho người Do Thái cả một kho tội lỗi. Nhà thờ đổ lỗi cho người Do Thái vì đã giết Chúa Jesus; Voltaire thì đổ lỗi cho họ vì đã tạo ra Cơ đốc giáo. Trong tâm trí sôi sục của những kẻ bài Do Thái, người Do Thái vừa là kẻ cho vay nặng lãi, kẻ đầu độc giếng nước, vừa là kẻ gieo rắc bệnh tật. Người Do Thái là tác giả của cả chủ nghĩa cộng sản lẫn chủ nghĩa tư bản; họ vừa sống co cụm, bè phái lại vừa mang tư tưởng quốc tế; vừa hèn nhát lại vừa hiếu chiến; vừa là những kẻ rao giảng đạo đức tự cho mình là đúng vừa là những kẻ làm vấy bẩn văn hóa. Các nhà tư tưởng và lãnh đạo mị dân muôn hình vạn trạng đều coi người Do Thái là một thế lực hiểm ác vô song ngăn cản thế giới đạt đến sự hoàn hảo.*
Jeffrey Goldberg, 2015.

Louis Harap, viết vào những năm 1980, đã tách riêng "chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế" và gộp "chủ nghĩa bài Do Thái chính trị" và "dân tộc chủ nghĩa" thành "chủ nghĩa bài Do Thái tư tưởng" (ideological). Harap cũng bổ sung thêm "chủ nghĩa bài Do Thái xã hội".

* **Tôn giáo** (Người Do Thái là kẻ giết Chúa),
* **Kinh tế** (Người Do Thái là chủ ngân hàng, kẻ cho vay nặng lãi, bị ám ảnh bởi tiền bạc),
* **Xã hội** (Người Do Thái bị coi là thấp kém về mặt xã hội, "bon chen", thô tục, do đó bị loại trừ khỏi giao tiếp cá nhân),
* **Chủng tộc** (Người Do Thái là một "chủng tộc" hạ đẳng),
* **Tư tưởng** (Người Do Thái bị coi là phần tử lật đổ hoặc cách mạng),
* **Văn hóa** (Người Do Thái bị coi là làm suy yếu nền tảng đạo đức và cấu trúc của văn minh).

### Chủ nghĩa bài Do Thái tôn giáo

Chủ nghĩa bài Do Thái tôn giáo, còn được gọi là **chủ nghĩa bài Do Thái giáo** (anti-Judaism), là sự ác cảm đối với người Do Thái vì niềm tin tôn giáo của họ. Về lý thuyết, chủ nghĩa bài Do Thái và các cuộc tấn công nhắm vào cá nhân người Do Thái sẽ dừng lại nếu họ ngừng thực hành Do Thái giáo hoặc thay đổi đức tin công khai của mình, đặc biệt là qua việc cải đạo sang tôn giáo chính thống hoặc tôn giáo "đúng đắn". Tuy nhiên, trong một số trường hợp, sự phân biệt đối xử vẫn tiếp diễn ngay cả sau khi cải đạo, như trường hợp của người *Marranos* (những người Do Thái đã Cơ đốc giáo hóa ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha) vào cuối thế kỷ 15 và 16, những người bị nghi ngờ là vẫn bí mật thực hành Do Thái giáo hoặc các phong tục Do Thái.

Vụ hành quyết Mariana de Carabajal (một người Do Thái cải đạo), bị cáo buộc tái phạm theo Do Thái giáo, Thành phố Mexico, 1601
Mặc dù nguồn gốc của chủ nghĩa bài Do Thái bắt nguồn từ xung đột Do Thái - Cơ đốc giáo, các hình thức bài Do Thái khác đã phát triển trong thời hiện đại. Frederick Schweitzer khẳng định rằng "*hầu hết các học giả phớt lờ nền tảng Cơ đốc giáo mà trên đó cấu trúc của chủ nghĩa bài Do Thái hiện đại được xây dựng, và thay vào đó, họ viện dẫn chủ nghĩa bài Do Thái chính trị, văn hóa, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc hoặc chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc, chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế, và những thứ tương tự.*"William Nicholls vạch ra sự khác biệt giữa chủ nghĩa bài Do Thái tôn giáo và chủ nghĩa bài Do Thái hiện đại dựa trên cơ sở chủng tộc hoặc dân tộc: "*Ranh giới phân chia chính là khả năng cải đạo hiệu quả [...] một người Do Thái sẽ không còn là người Do Thái sau khi làm lễ rửa tội." Tuy nhiên, từ góc độ của chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc, "người Do Thái đã đồng hóa vẫn là người Do Thái, ngay cả sau khi rửa tội.[...] Từ thời kỳ Khai sáng trở đi, không còn có thể vẽ ra ranh giới rõ ràng giữa các hình thức thù địch tôn giáo và chủng tộc đối với người Do Thái[...] Một khi người Do Thái đã được giải phóng và tư duy thế tục xuất hiện, mà vẫn không từ bỏ thái độ thù địch cũ của Cơ đốc giáo đối với người Do Thái, thuật ngữ mới 'chủ nghĩa bài Do Thái' (antisemitism) trở nên gần như không thể tránh khỏi, ngay cả trước khi các học thuyết phân biệt chủng tộc rõ ràng xuất hiện*."

Một số Cơ đốc nhân, chẳng hạn như linh mục Công giáo Ernest Jouin, người đã xuất bản bản dịch tiếng Pháp đầu tiên của cuốn *Biên bản* (Protocols), đã kết hợp chủ nghĩa bài Do Thái tôn giáo và chủng tộc, như trong tuyên bố của ông rằng "*Từ ba góc độ chủng tộc, quốc tịch và tôn giáo, người Do Thái đã trở thành kẻ thù của nhân loại.*" Chủ nghĩa bài Do Thái kịch liệt của Édouard Drumont, một trong những nhà văn Công giáo được đọc nhiều nhất ở Pháp trong Vụ Dreyfus, cũng tương tự là sự kết hợp giữa chủ nghĩa bài Do Thái tôn giáo và chủng tộc. Drumont đã thành lập Liên đoàn Bài Do Thái của Pháp.

### Chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế

Tiền đề cơ bản của chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế cho rằng người Do Thái thực hiện các hoạt động kinh tế gây hại, hoặc các hoạt động kinh tế sẽ trở nên gây hại khi được thực hiện bởi người Do Thái. Việc gắn liền người Do Thái với tiền bạc đã củng cố cho những luận điệu vu khống mang tính bài Do Thái tai hại và dai dẳng nhất. Những kẻ bài Do Thái tuyên bố rằng người Do Thái kiểm soát tài chính toàn cầu, một thuyết âm mưu được quảng bá trong tài liệu ngụy tạo *Biên bản của các Trưởng lão Zion* và sau đó được Henry Ford cùng tờ *The Dearborn Independent* của ông lặp lại. Trong thời hiện đại, những lầm tưởng như vậy tiếp tục được lan truyền trong các sách như *Mối quan hệ bí mật giữa người da đen và người Do Thái* (do tổ chức Nation of Islam xuất bản) và trên mạng Internet.

Derek Penslar viết rằng có hai thành tố trong các luận điệu vu khống về tài chính:

a) Người Do Thái là những kẻ man rợ, "*về bản chất không có khả năng lao động một cách lương thiện*"

b) Người Do Thái là "*lãnh đạo của một bè đảng tài chính đang tìm cách thống trị thế giới*"

Abraham Foxman mô tả sáu khía cạnh của các luận điệu vu khống về tài chính:

* Mọi người Do Thái đều giàu có
* Người Do Thái keo kiệt và tham lam
* Những người Do Thái quyền lực kiểm soát thế giới kinh doanh
* Tôn giáo Do Thái nhấn mạnh lợi nhuận và chủ nghĩa vật chất
* Người Do Thái được phép lừa gạt người không phải Do Thái
* Người Do Thái sử dụng quyền lực của mình để mang lại lợi ích cho "*đồng loại của họ*"

Gerald Krefetz tóm tắt lầm tưởng này là "*[Người Do Thái] kiểm soát các ngân hàng, nguồn cung tiền, nền kinh tế, và các doanh nghiệp—của cộng đồng, của đất nước, của thế giới*". Krefetz đưa ra minh họa bằng nhiều lời miệt thị và tục ngữ (trong nhiều ngôn ngữ khác nhau) vốn ám chỉ rằng người Do Thái là những kẻ keo kiệt, tham lam, bủn xỉn, hoặc hay mặc cả gắt gao. Trong thế kỷ 19, người Do Thái bị mô tả là "*thô lỗ, ngu ngốc, và keo kiệt*", nhưng sau Cuộc giải phóng người Do Thái (Jewish Emancipation) và sự vươn lên của họ lên tầng lớp trung lưu hoặc thượng lưu ở châu Âu, họ lại bị miêu tả là "*những nhà tài chính thông minh, lươn lẹo, và thao túng nhằm thống trị [tài chính thế giới]*".

Léon Poliakov khẳng định rằng chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế không phải là một hình thức riêng biệt, mà chỉ đơn thuần là biểu hiện của chủ nghĩa bài Do Thái thần học (bởi vì, nếu không có nguyên nhân thần học, thì cũng sẽ không có chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế). Trái ngược với quan điểm này, Derek Penslar lập luận rằng trong thời hiện đại, chủ nghĩa bài Do Thái kinh tế thì "*riêng biệt và gần như (xuất hiện) liên tục*" trong khi chủ nghĩa bài Do Thái thần học "*thường đã dịu bớt*" (hoặc "*ít rõ rệt hơn*").

Một nghiên cứu học thuật của Francesco D'Acunto, Marcel Prokopczuk và Michael Weber chỉ ra rằng, những người sống tại các khu vực ở Đức từng có lịch sử đàn áp bài Do Thái tàn bạo nhất thường có xu hướng mất lòng tin vào lĩnh vực tài chính nói chung. Do đó, họ có xu hướng ít đầu tư vào thị trường chứng khoán hơn và thường đưa ra các quyết định tài chính kém cỏi. Nghiên cứu kết luận rằng "*việc đàn áp các nhóm thiểu số không chỉ làm suy giảm sự giàu có lâu dài của nhóm bị đàn áp, mà còn của cả chính những kẻ đàn áp*."

### Chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc

Một người lính Do Thái thuộc Liên Xô bị Quân đội Đức bắt làm tù binh, tháng 8 năm 1941. Ít nhất 50.000 lính Do Thái đã bị bắn chết sau khi bị sàng lọc.
Chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc là định kiến chống lại người Do Thái với tư cách là một nhóm chủng tộc/dân tộc, chứ không phải chống Do Thái giáo với tư cách là một tôn giáo.

Chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc là ý tưởng cho rằng người Do Thái là một chủng tộc riêng biệt và thấp kém hơn so với các quốc gia sở tại (nơi họ sinh sống). Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nó đã được chấp nhận rộng rãi như một phần của phong trào thuyết ưu sinh (eugenics), vốn phân loại những người không phải châu Âu là thấp kém hơn. Thuyết này cụ thể hơn khi cho rằng người Bắc Âu, hay người "Aryan", là vượt trội. Những kẻ bài Do Thái chủng tộc xem người Do Thái là một phần của chủng tộc Semitic và nhấn mạnh nguồn gốc, văn hóa phi châu Âu của họ. Họ xem người Do Thái là không thể cứu vãn được ngay cả khi đã cải đạo sang tôn giáo đa số.
Chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc đã thay thế lòng căm thù Do Thái giáo bằng lòng căm thù người Do Thái với tư cách là một nhóm người. Trong bối cảnh của Cách mạng Công nghiệp, sau Cuộc giải phóng người Do Thái, người Do Thái đã nhanh chóng đô thị hóa và trải qua một thời kỳ thăng tiến xã hội nhiều hơn. Khi vai trò của tôn giáo trong đời sống công cộng giảm sút làm dịu bớt chủ nghĩa bài Do Thái tôn giáo, thì một sự kết hợp của chủ nghĩa dân tộc đang phát triển, sự trỗi dậy của thuyết ưu sinh, và sự phẫn uất trước thành công kinh tế-xã hội của người Do Thái đã dẫn đến chủ nghĩa bài Do Thái mang tính phân biệt chủng tộc, một hình thức mới hơn và độc hại hơn.

Vào đầu thế kỷ 19, một số luật cho phép giải phóng người Do Thái đã được ban hành ở các nước Tây Âu. Các luật cũ hạn chế họ trong các khu ghetto (khu Do Thái), cũng như nhiều luật giới hạn quyền tài sản, quyền thờ cúng và nghề nghiệp của họ, đã bị bãi bỏ. Mặc dù vậy, sự phân biệt đối xử và thù địch truyền thống đối với người Do Thái dựa trên cơ sở tôn giáo vẫn tồn tại và được bổ sung thêm bởi chủ nghĩa bài Do Thái chủng tộc. Điều này được cổ vũ bởi các công trình của các nhà lý thuyết chủng tộc như Joseph Arthur de Gobineau, và đặc biệt là cuốn *Tiểu luận về sự bất bình đẳng của các chủng tộc loài người* (1853–1855) của ông. Các chương trình nghị sự dân tộc chủ nghĩa dựa trên sắc tộc, được gọi là chủ nghĩa dân tộc-sắc tộc (ethnonationalism), thường loại trừ người Do Thái khỏi cộng đồng quốc gia vì coi họ là một chủng tộc xa lạ. Kết hợp với điều này là các lý thuyết về Thuyết Darwin xã hội, vốn nhấn mạnh một cuộc xung đột được cho là tồn tại giữa các chủng tộc cao hơn và thấp hơn của loài người. Những lý thuyết như vậy, thường do người Bắc Âu đưa ra, đã cổ xúy cho sự vượt trội của người Aryan da trắng so với người Do Thái Semitic.

### Chủ nghĩa bài Do Thái chính trị

> *Toàn bộ vấn đề của người Do Thái chỉ tồn tại ở các quốc gia-dân tộc, vì ở đây, năng lượng và trí tuệ vượt trội của họ, vốn tri thức và ý chí tích lũy của họ, được thu thập từ thế hệ này sang thế hệ khác qua một trường học đọa đày lâu dài, tất yếu sẽ trở nên quá lớn mạnh đến mức khơi dậy sự ghen tị và căm thù của đám đông. Do đó, ở hầu hết các quốc gia đương đại – tỷ lệ thuận với mức độ mà họ hành động theo chủ nghĩa dân tộc – sự tục tĩu trong văn chương về việc đưa người Do Thái đến lò mổ như những vật tế thần cho mọi bất hạnh công cộng và nội bộ có thể tưởng tượng được đang lan rộng.*
> Friedrich Nietzsche, 1886,
>
>

William Brustein định nghĩa **chủ nghĩa bài Do Thái chính trị** là sự thù địch đối với người Do Thái dựa trên niềm tin rằng người Do Thái đang tìm kiếm quyền lực trên phạm vi quốc gia hoặc thế giới. Yisrael Gutman mô tả chủ nghĩa bài Do Thái chính trị là có xu hướng "*đổ trách nhiệm cho người Do Thái về những thất bại và khủng hoảng kinh tế chính trị"* đồng thời tìm cách "*lợi dụng sự phản đối và kháng cự đối với ảnh hưởng của Do Thái như những yếu tố trong cương lĩnh của các đảng phái chính trị*." Derek J. Penslar đã viết, "*Chủ nghĩa bài Do Thái chính trị xác định người Do Thái phải chịu trách nhiệm cho tất cả các lực lượng xã hội gây lo lắng, vốn là đặc trưng của thời hiện đại*."

Theo Viktor Karády, chủ nghĩa bài Do Thái chính trị trở nên phổ biến sau cuộc giải phóng hợp pháp của người Do Thái và tư tưởng này tìm cách đảo ngược một số hậu quả của cuộc giải phóng đó.

### Chủ nghĩa bài Do Thái văn hóa

Louis Harap định nghĩa chủ nghĩa bài Do Thái văn hóa là "*biến thể bài Do Thái chuyên buộc tội người Do Thái làm băng hoại một nền văn hóa cụ thể, đồng thời nỗ lực thay thế (hoặc đã thay thế thành công) nền văn hóa bản địa bằng một 'văn hóa Do Thái' đồng dạng và thô tục*."

Tương tự, Eric Kandel mô tả chủ nghĩa bài Do Thái văn hóa là hình thái dựa trên ý niệm rằng "tính Do Thái" là một "*truyền thống tôn giáo hoặc văn hóa được thụ đắc qua học tập, qua các truyền thống và giáo dục đặc trưng*." Theo Kandel, hình thức này cho rằng người Do Thái sở hữu "*những đặc điểm tâm lý và xã hội không mong muốn, vốn hình thành qua quá trình tiếp biến văn hóa.*"

Niewyk và Nicosia thì mô tả chủ nghĩa bài Do Thái văn hóa là sự tập trung lên án "*thái độ xa lánh (hoặc 'sự tách biệt') của người Do Thái khỏi các xã hội mà họ chung sống.*" Một đặc điểm quan trọng của chủ nghĩa bài Do Thái văn hóa là nó quan niệm rằng các thuộc tính tiêu cực của Do Thái giáo hoàn toàn có thể được "cải hóa" (redeemable) bằng giáo dục hoặc thông qua việc cải đạo.

### Các thuyết âm mưu

Chủ nghĩa xét lại Holocaust (phủ nhận cuộc Diệt chủng Holocaust) và các thuyết âm mưu Do Thái cũng được xem là những hình thức của chủ nghĩa bài Do Thái. Các thuyết âm mưu về động vật (Zoological conspiracy theories) cũng đã được truyền thông Ả Rập và các trang web tiếng Ả Rập lan truyền, cáo buộc về một "âm mưu của Chủ nghĩa Zion" đằng sau việc sử dụng động vật để tấn công dân thường hoặc thực hiện hoạt động gián điệp.

### Chủ nghĩa bài Do Thái kiểu mới

Một biểu ngữ bài Do Thái được giơ lên trong cuộc biểu tình ở Edinburgh, Scotland, tháng 1 năm 2009
Bắt đầu từ những năm 1990, một số học giả đã thúc đẩy khái niệm chủ nghĩa bài Do Thái mới. Hình thái này được cho là xuất phát đồng thời từ cánh tả, cánh hữu và Hồi giáo cực đoan, và có xu hướng tập trung vào việc phản đối sự thành lập quê hương Do Thái tại Nhà nước Israel. Họ lập luận rằng ngôn ngữ của chủ nghĩa bài Zion (anti-Zionism) và việc chỉ trích Israel đang bị lợi dụng để tấn công người Do Thái trên bình diện rộng hơn. Theo quan điểm này, những người ủng hộ khái niệm mới tin rằng những lời chỉ trích nhắm vào Israel và Chủ nghĩa Zion thường *không tương xứng về mức độ* và *độc nhất về bản chất*, và họ quy nguyên nhân của điều này là do chủ nghĩa bài Do Thái.

Học giả Gustavo Perednik đã nhận định vào năm 2004 rằng, bản thân chủ nghĩa bài Zion đã đại diện cho một hình thức phân biệt đối xử chống lại người Do Thái, bởi nó *chọn riêng* khát vọng dân tộc của người Do Thái ra để coi đó là một nỗ lực bất hợp pháp và phân biệt chủng tộc, đồng thời "*đề xuất những hành động có thể dẫn đến cái chết của hàng triệu người Do Thái*". Những người ủng hộ lý thuyết này khẳng định rằng chủ nghĩa bài Do Thái mới đang vận dụng lại các mô-típ bài Do Thái truyền thống, bao gồm cả những mô-típ cổ xưa như lời vu khống máu (blood libel).

## Xem thêm

* Chủ nghĩa chuộng Do Thái

## Tham khảo

### Chú thích

### Nguồn

* "Adoption of the Working Definition". *American Jewish Committee*. 2022. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2022.
* Bein, Alex (1990). *The Jewish Question: Biography of a World Problem*. Harry Zohn biên dịch. Rutherford, NJ: Fairleigh Dickinson University Press. ISBN 978-0-8386-3252-9.
* Consonni, Manuela (2022). "'Upping the Antis': Addressing the Conceptual Ambiguities Surrounding 'Antisemitism'". *Society*. **59** (1): 25–33. doi:10.1007/s12115-022-00665-4. S2CID 247172627.
* Chanes, Jerome A. (2004). *Antisemitism: a Reference Handbook*. ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-209-7.
* Deutsch, Gotthard, Anti-Semitism Jewish Encyclopedia vol. 1, pp. 641–9. New York, Funk & Wagnalls, 1901. At Internet Archive
* Falk, Avner (2008). *Anti-Semitism: a History and Psychoanalysis of Contemporary Hatred*. Westport, CT: Praeger. ISBN 978-0-313-35384-0.
* Flannery, Edward H. (1985). *The Anguish of the Jews: Twenty-three Centuries of Antisemitism*. Paulist Press. ISBN 978-0-8091-4324-5.
* Flannery, Edward H. (2004). *The Anguish of the Jews: Twenty-Three Centuries of Antisemitism*. Mahwah, NY: Paulist Press. ISBN 978-0-8091-4324-5.
* Foxman, Abraham (2010). *Jews and Money: The Story of a Stereotype*. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-230-11225-4.
* Frank, Daniel H.; Leaman, Oliver (2003). *The Cambridge companion to medieval Jewish philosophy*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-65574-9.
* Harzig, Christiane; Hoerder, Dirk; Shubert, Adrian (2003). *The historical practice of diversity : transcultural interactions from the early modern Mediterranean to the postcolonial world*. New York: Berghahn Books. ISBN 1-57181-377-2.
* Johnson, Paul (1987). *A History of the Jews*. New York, NY: HarperCollins Publishers. ISBN 978-0-06-091533-9.
* Johnston, William (1983). *The Austrian Mind: An Intellectual and Social History, 1848–1938*. University of California Press. ISBN 978-0-520-04955-0.
* Judaken, Jonathan (2018). "Introduction". *The American Historical Review*. **123** (4): 1122–1138. doi:10.1093/ahr/rhy024.
* Laqueur, Walter (2006). *The Changing Face of Antisemitism: From Ancient Times to the Present Day* (ấn bản thứ 1). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-530429-9.
* Levy, Richard S., biên tập (2005). *Antisemitism: a Historical Encyclopedia of Prejudice and Persecution*. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-439-4.
* Lewis, Bernard (1999). *Semites and Anti-Semites: an Inquiry into Conflict and Prejudice*. W. W. Norton & Co. ISBN 978-0-393-31839-5.
* Lipstadt, Deborah (2019). *Antisemitism: Here and Now*. Schocken Books. ISBN 978-0-80524337-6.
* Lipstadt, Deborah (1994). *Denying the Holocaust: the Growing Assault on Truth and Memory*. Penguin Books. ISBN 978-0-452-27274-3.
* Laurens, Henry (2002). *La Question de Palestine*. Quyển II. Fayard.
* Majer, Diemut (2014). *"Non-Germans" Under The Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe, with Special Regard to Occupied Poland, 1939–1945*. Texas Tech University Press. ISBN 978-0896728370.
* McLellan, David (1980). *Marx before Marxism* (PDF) . London: Macmillan. ISBN 978-0-333-27883-3. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 9 tháng 10 năm 2022.
* Michael, Robert (2008). *A History of Catholic Antisemitism: The Dark Side of the Church* (bằng tiếng Anh). Springer. ISBN 978-0-230-61117-7. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2021.
* Perry, Marvin; Schweitzer, Frederick M. (2002). *Antisemitism: Myth and Hate from Antiquity to the Present*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-312-16561-1.
* Perry, Marvin; Schweitzer, Frederick M. (2005). *Antisemitism: Myth and Hate from Antiquity to the Present*. New York, NY: Palgrave. ISBN 978-0-312-16561-1.
* Poliakov, Léon. *The History of Anti-Semitism, Volume 1: From the Time of Christ to the Court Jews*, University of Pennsylvania Press: 2003
* Poliakov, Léon. *The History of Anti-Semitism, Volume 2: From Mohammad to the Marranos*, University of Pennsylvania Press: 2003
* Poliakov, Léon. *The History of Anti-Semitism, Volume 3: From Voltaire to Wagner*, University of Pennsylvania Press: 2003
* Poliakov, Léon. *The History of Anti-Semitism, Volume 4: Suicidal Europe 1870–1933*, University of Pennsylvania Press: 2003
* Poliakov, Léon (1997). "Anti-Semitism". *Encyclopaedia Judaica* (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House. ISBN 965-07-0665-8
* Prager, Dennis; Telushkin, Joseph (2003) [1985]. *Why the Jews? The Reason for Antisemitism* . Touchstone. ISBN 978-0-7432-4620-0.
* Rattansi, Ali (2007). *Racism: A Very Short Introduction*. Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280590-4.
* Rubenstein, Richard L.; Roth, John K. (2003). *Approaches to Auschwitz: The Holocaust and Its Legacy*. Westminster John Knox Press. ISBN 978-0-664-22353-3.
* Sachar, Howard Morley (1961). *Aliyah: The People of Israel*. World Publishing Company.
* Tausch, Arno (2018). The Return of Religious Antisemitism? The Evidence from World Values Survey Data (17 November 2018). Available at SSRN
* Tausch, Arno (2015). Islamism and Antisemitism. Preliminary Evidence on Their Relationship from Cross-National Opinion Data (14 August 2015). Available at SSRN Lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2021 tại Wayback Machine or Islamism and Antisemitism. Preliminary Evidence on Their Relationship from Cross-National Opinion Data Lưu trữ ngày 17 tháng 11 năm 2022 tại Wayback Machine
* Tausch, Arno (2014). The New Global Antisemitism: Implications from the Recent ADL-100 Data (14 January 2015). Middle East Review of International Affairs, Vol. 18, No. 3 (Fall 2014). Available at SSRN or The New Global Antisemitism: Implications from the Recent ADL-100 Data Lưu trữ ngày 17 tháng 11 năm 2022 tại Wayback Machine
* Ury, Scott (2018). "Strange Bedfellows? Anti-Semitism, Zionism, and the Fate of "the Jews"". *The American Historical Review*. **123** (4): 1151–1171. doi:10.1093/ahr/rhy030.

Ghi công

* Bài viết này có chứa văn bản từ một tác phẩm có nội dung tự do. Dưới giấy phép CC BY-SA 3.0 IGO. Văn bản lấy từ *Addressing anti-semitism through education: guidelines for policymakers​*, UNESCO, UNESCO. UNESCO.

## Đọc thêm

* Brustein, William I., and Ryan D. King. "Anti-semitism in Europe before the Holocaust." *International Political Science Review* 25.1 (2004): 35–53. online Lưu trữ ngày 7 tháng 4 năm 2022 tại Wayback Machine
* Carr, Steven Alan. *Hollywood and anti-Semitism: A cultural history up to World War II*, Cambridge University Press 2001.
* Cohn, Norman. *Warrant for Genocide*, Eyre & Spottiswoode 1967; Serif, 1996.
* Fischer, Klaus P. *The History of an Obsession: German Judeophobia and the Holocaust*, The Continuum Publishing Company, 1998.
* Freudmann, Lillian C. *Antisemitism in the New Testament*, University Press of America, 1994.
* Gerber, Jane S. (1986). "Anti-Semitism and the Muslim World". In *History and Hate: The Dimensions of Anti-Semitism*, ed. David Berger. Jewish Publications Society. ISBN 0-8276-0267-7
* Goldberg, Sol; Ury, Scott; Weiser, Kalman (eds.). *Key Concepts in the Study of Antisemitism* (Palgrave Macmillan, 2021) online review Lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2021 tại Wayback Machine
* Hanebrink, Paul. *A Specter Haunting Europe: The Myth of Judeo-Bolshevism*, Harvard University Press, 2018. ISBN 9780674047686.
* Hilberg, Raul. *The Destruction of the European Jews*. Holmes & Meier, 1985. 3 volumes.
* Isser, Natalie. *Antisemitism during the French Second Empire* (1991)
* Kertzer, David I. (2014). *The Pope and Mussolini: The Secret History of Pius XI and the Rise of Fascism in Europe*. Oxford University Press. ISBN 9780198716167.
* McKain, Mark. *Anti-Semitism: At Issue*, Greenhaven Press, 2005.
* Marcus, Kenneth L. The Definition of Anti-Semitism, 2015, Oxford University Press
* Michael, Robert and Philip Rosen. Dictionary of Antisemitism Lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2021 tại Wayback Machine, The Scarecrow Press, Inc., 2007
* Michael, Robert. *Holy Hatred: Christianity, Antisemitism, and the Holocaust*
* Nirenberg, David. *Anti-Judaism: The Western Tradition* (New York: W. W. Norton & Company, 2013) 610 pp. ISBN 978-0-393-05824-6
* Richardson, Peter (1986). *Anti-Judaism in Early Christianity*. Wilfrid Laurier University Press. ISBN 978-0-88920-167-5.
* Roth, Philip. The Plot Against America, 2004
* Selzer, Michael (ed.). *"Kike!" : A Documentary History of Anti-Semitism in America*, New York 1972.
* Small, Charles Asher ed. *The Yale Papers: Antisemitism In Comparative Perspective* (Institute For the Study of Global Antisemitism and Policy, 2015). online Lưu trữ ngày 3 tháng 10 năm 2021 tại Wayback Machine, scholarly studies.
* Stav, Arieh (1999). *Peace: The Arabian Caricature – A Study of Anti-semitic Imagery*. Gefen Publishing House. ISBN 965-229-215-X.
* Steinweis, Alan E. *Studying the Jew: Scholarly Antisemitism in Nazi Germany*. Harvard University Press, 2006. ISBN 0-674-02205-X.
* Stillman, Norman. *The Jews of Arab Lands: A History and Source Book*. (Philadelphia: Jewish Publication Society of America. 1979). ISBN 0-8276-0198-0
* Stillman, N.A. (2006). "Yahud". *Encyclopaedia of Islam*. Eds.: P.J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill. Brill Online
* Tausch, Arno (2018). "The Effects of 'Nostra Aetate:' Comparative Analyses of Catholic Antisemitism More Than Five Decades after the Second Vatican Council". SSRN 3098079.
* Tausch, Arno (ngày 14 tháng 1 năm 2015). "The New Global Antisemitism: Implications from the Recent ADL-100 Data". *Middle East Review of International Affairs*. **18** (3 (Fall 2014)). doi:10.2139/ssrn.2549654. S2CID 59022284. SSRN 2549654.
* "Contemporary Global Anti-Semitism: A Report Provided to the United States Congress" (PDF). (7.4 MB), United States Department of State, 2008. Retrieved 25 November 2010. See HTML version Lưu trữ ngày 4 tháng 8 năm 2019 tại Wayback Machine.
* Vital, David. *People Apart: The Jews in Europe, 1789-1939* (1999); 930pp highly detailed

**Bibliographies, calendars, etc. *Jewish Journal of Greater Los Angeles*, "Experts explore effects of Ahmadinejad anti-Semitism", 9 March 2007
* Lazare, Bernard, *Antisemitism: Its History and Causes* Lưu trữ ngày 14 tháng 8 năm 2014 tại Wayback Machine
* Anti-Defamation League Arab Antisemitism Lưu trữ ngày 20 tháng 1 năm 2013 tại Wayback Machine
* Why the Jews? A perspective on causes of anti-Semitism Lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2021 tại Wayback Machine
* Coordination Forum for Countering Antisemitism Lưu trữ ngày 25 tháng 8 năm 2009 tại Wayback Machine (with up to date calendar of antisemitism today)
* Annotated bibliography of anti-Semitism hosted by the Hebrew University of Jerusalem's Center for the Study of Antisemitism (SICSA)
* Council of Europe, ECRI Country-by-Country Reports
* Porat, Dina. "What makes an anti-Semite?", *Haaretz*, 27 January 2007. Retrieved 24 November 2010.
* Yehoshua, A.B., An Attempt to Identify the Root Cause of Antisemitism Lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2011 tại Wayback Machine, Azure Lưu trữ ngày 7 tháng 1 năm 2009 tại Wayback Machine, Spring 2008.
* Antisemitism in modern Ukraine
* Antisemitism and Special Relativity Lưu trữ ngày 26 tháng 1 năm 2021 tại Wayback Machine