Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oryzomys

| *Oryzomys* |
| --- |
| Thời điểm hóa thạch: Rancholabrean (300,000 years before present) – nay |
|  |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Animalia |
| Ngành (*phylum*) | Chordata |
| Lớp (*class*) | Mammalia |
| Bộ (*ordo*) | Rodentia |
| Họ (*familia*) | Cricetidae |
| Tông (*tribus*) | Oryzomyini |
| Chi (*genus*) | *Oryzomys* Baird, 1858 |
| Loài điển hình |
| *Mus palustris* Harlan, 1837  |
|  |
| Các loài |
|

Danh sách
* *Oryzomys albiventer*
* *Oryzomys antillarum* (extinct)
* *Oryzomys couesi*
* *Oryzomys dimidiatus*
* *Oryzomys gorgasi*
* *Oryzomys nelsoni* (extinct)
* *Oryzomys palustris*
* *Oryzomys peninsulae* (possibly extinct)
and Xem trong bài.
 |
| Danh pháp đồng nghĩa |
| * *Hesperomys (Oryzomys)* Baird, 1857
* *Oryzomys*: Allen, 1890 Goldman and Tate attribute the first usage of *Oryzomys* as a genus to Coues, also in 1890.
* *Micronectomys* Hershkovitz, 1948
 |

Oryzomys là một chi động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Chi này được Baird miêu tả năm 1857. Loài điển hình của chi này là *Mus palustris* Harlan, 1837.

## Các loài

Chi này gồm các loài:

* *Oryzomys albigularis*
* *Oryzomys alfaroi*
* *Oryzomys angouya*
* *Oryzomys auriventer*
* *Oryzomys balneator*
* *Oryzomys bolivaris*
* *Oryzomys caracolus*
* *Oryzomys chapmani*
* *Oryzomys couesi*
* *Oryzomys curasoae*
* *Oryzomys devius*
* *Oryzomys dimidiatus*
* *Oryzomys emmonsae*
* *Oryzomys galapagoensis*
* *Oryzomys gorgasi*
* *Oryzomys hammondi*
* *Oryzomys keaysi*
* *Oryzomys lamia*
* *Oryzomys laticeps*
* *Oryzomys legatus*
* *Oryzomys levipes*
* *Oryzomys macconnelli*
* *Oryzomys maracajuensis*
* *Oryzomys marinhus*
* *Oryzomys megacephalus*
* *Oryzomys melanotis*
* *Oryzomys meridensis*
* *Oryzomys nelsoni*
* *Oryzomys nitidus*
* *Oryzomys palustris*
* *Oryzomys perenensis*
* *Oryzomys polius*
* *Oryzomys rhabdops*
* *Oryzomys rostratus*
* *Oryzomys russatus*
* *Oryzomys saturatior*
* *Oryzomys scotti*
* *Oryzomys seuanezi*
* *Oryzomys subflavus*
* *Oryzomys talamancae*
* *Oryzomys tatei*
* *Oryzomys xanthaeolus*
* *Oryzomys yunganus*

## Hình ảnh

*
*
*
*

## Chú thích

## Tham khảo

* Dữ liệu liên quan tới Oryzomys tại Wikispecies
* Tư liệu liên quan tới Oryzomys tại Wikimedia Commons
# Sphiggurus vestitus

| *Sphiggurus vestitus* |
| --- |
| Tình trạng bảo tồn |
|  Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1) |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Animalia |
| Ngành (*phylum*) | Chordata |
| Lớp (*class*) | Mammalia |
| Bộ (*ordo*) | Rodentia |
| Họ (*familia*) | Erethizontidae |
| Chi (*genus*) | *Sphiggurus* |
| Loài (*species*) | S. vestitus |
| Danh pháp hai phần |
| *Sphiggurus vestitus* (Thomas, 1899)  |

Sphiggurus vestitus là một loài động vật có vú trong họ Erethizontidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Thomas mô tả năm 1899.

## Chú thích

## Tham khảo

* Dữ liệu liên quan tới Sphiggurus vestitus tại Wikispecies
# Rhipidura fuliginosa

| *Rhipidura fuliginosa* |
| --- |
| Minh hoạt của J. G. Keulemans về Bullers Birds, 1888]] |
| Tình trạng bảo tồn |
|  Ít quan tâm  (IUCN 3.1) |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Animalia |
| Ngành (*phylum*) | Chordata |
| Lớp (*class*) | Aves |
| Bộ (*ordo*) | Passeriformes |
| Họ (*familia*) | Rhipiduridae |
| Chi (*genus*) | *Rhipidura* |
| Loài (*species*) | R. fuliginosa |
| Danh pháp hai phần |
| *Rhipidura fuliginosa* Sparrman, 1787  |

Rhipidura fuliginosa là một loài chim trong họ Rhipiduridae. Đây là loài chim ăn côn trùng, được tìm thấy trên South Island của New Zealand, cũng như phân loài *Rhipidura fuliginosa placabilis* ở North Island, quần đảo Chatham là phân loài *Rhipidura fuliginosa penita* và phân loài đã tuyệt chủng trên đảo Lord Howe là *Rhipidura fuliginosa cervina*. Loài này được cho là giống với loài *Rhipidura albiscapa* của Úc và New Caledonia, tuy nhiên nó khác về tiếng kêu nên một số tác giả xem nó là một loài riêng biệt.

## Chú thích

## Tham khảo

* Dữ liệu liên quan tới Rhipidura fuliginosa tại Wikispecies
# Thuốc chống đông

| Antithrombotic agents |
| --- |
| *Loại thuốc* |
| Class identifiers |
| Mã ATC | B01 |
| Liên kết ngoài |
| MeSH | D00534-class |
| Tại Wikidata |

**Thuốc chống đông máu** là chất hóa học có tác dụng ngăn chặn hay làm giảm sự đông máu của máu, kéo dài thời gian hình thành cục máu đông. Một số có trong tự nhiên ở các động vật hút máu như đỉa và muỗi, giúp chúng giữ những vết cắn không bị đông máu đủ dài để chúng có thể hút máu ra. Thuốc chống đông máu được sử dụng trong điều trị các rối loạn đông máu. Thuốc chống đông đường uống (OACs) được thực hiện kê dưới dạng viên nhộng hoặc viên nén, và thuốc tiêm được sử dụng trong bệnh viện. Một số thuốc chống đông máu đang sử dụng thiết bị y tế, như ống nghiệm, túi truyền máu, và thiết bị lọc máu.

Thuốc chống đông thường gặp bao gồm warfarini và heparin.

## Tác dụng phụ

Bệnh nhân trên 80 tuổi đặc biệt dễ gặp biến chứng chảy máu, với một tỷ lệ 13% mỗi năm. Thiếu vitamin K trong máu do coumadin làm tăng nguy cơ vôi hóa động mạch và vôi hóa van tim, đặc biệt là nếu có quá nhiều vitamin D. Trong một nghiên cứu phân tích tổng hợp ảnh hưởng wafarin trên bệnh nhân bệnh thận giai đoạn cuối và rung nhĩ chỉ ra không có nguy cơ gia tăng tỷ lệ đột quỵ với người sử dụng, nhưng tăng nguy cơ chảy máu, so với các phương pháp điều trị thay thế (aspirin, dabigatran, rivaroxaban) hoặc không sử dụng wafarin. Mặc dù sự tuân thủ kém liệu trình điều trị chống đông trị tương quang với nguy cơ cao của đột quỵ ở những bệnh nhân nguy cơ cao (ví dụ bệnh nhân có chỉ số CHA2DS2 - VASc≥2), những lợi ích của thuốc chống đông máu có thể không lớn hơn nguy cơ với bệnh nhân có điểm CHA2DS2 VASc 1 hoặc 0.

## Tham khảo
# Puffinus puffinus

| *Puffinus puffinus* |
| --- |
|  |
| Tình trạng bảo tồn |
|  Ít quan tâm  (IUCN 3.1) |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Animalia |
| Ngành (*phylum*) | Chordata |
| Lớp (*class*) | Aves |
| Bộ (*ordo*) | Procellariiformes |
| Họ (*familia*) | Procellariidae |
| Chi (*genus*) | *Puffinus* |
| Loài (*species*) | P. puffinus |
| Danh pháp hai phần |
| *Puffinus puffinus* |

Trứng.
Puffinus puffinus là một loài chim biển có kích cỡ trung bình trong họ Procellariidae. Danh pháp *Puffinus puffinus* bắt nguồn từ tên gọi của loài này vào thế kỷ XVII *Manks puffins.*

Puffinus puffinus tại Iceland.
## Chú thích

## Tham khảo
# Hydrobates pelagicus

| *Hydrobates pelagicus* |
| --- |
|  |
| Tình trạng bảo tồn |
|  Ít quan tâm  (IUCN 3.1) |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Animalia |
| Ngành (*phylum*) | Chordata |
| Lớp (*class*) | Aves |
| Bộ (*ordo*) | Procellariiformes |
| Họ (*familia*) | Hydrobatidae |
| Chi (*genus*) | *Hydrobates* |
| Loài (*species*) | H. pelagicus |
| Danh pháp hai phần |
| *Hydrobates pelagicus* Linnaeus, 1758  |
| Phân loài |
| *H. p. pelagicus* (Linnaeus, 1758)
*H. p. melitensis* (Schembri, 1843) |
| Danh pháp đồng nghĩa |
| *Procellaria pelagica* Linnaeus, 1758 |

*Hydrobates pelagicus*
Hydrobates pelagicus là một loài chim trong họ Hydrobatidae.
Nó là thành viên duy nhất của chi Hydrobates. Loài chim nhỏ, đuôi vuông này có màu đen hoàn toàn ngoại trừ cái mông rộng, màu trắng và một dải màu trắng ở dưới cánh, và nó có cách vỗ cánh lúc bay giống như con dơi. Phần lớn dân số sinh sống trên các hòn đảo ngoài khơi châu Âu, với số lượng lớn nhất ở quần đảo Faroe, Vương quốc Anh, Ireland và Iceland. Quần thể Địa Trung Hải là một phân loài riêng biệt, nhưng không thể tách rời trên biển với họ hàng Đại Tây Dương của chúng; các thành trì của nó là đảo Filfla (Malta), đảo Sicily và quần đảo Balearic.

Loài chim này làm tổ trong các khe và hang, đôi khi chung với các loài chim biển hoặc thỏ khác, và đẻ một quả trứng màu trắng, thường là trên đất trống. Những con trưởng thành chia sẻ thời gian ấp trứng lâu dài và cả hai đều nuôi chim non, chim non thường không được ấp sau tuần đầu tiên. Loài chim này di cư mạnh mẽ, trải qua mùa đông Bắc bán cầu chủ yếu ở ngoài khơi các bờ biển Nam Phi và Namibia, với một số cá thể chim dừng lại ở các vùng biển tiếp giáp Tây Phi, và một số ít còn lại gần các đảo sinh sản Địa Trung Hải của chúng. Loài chim này hoàn toàn sống ở đại dương ngoài mùa sinh sản. Chúng ăn các loại cá nhỏ, mực và động vật phù du, trong khi chạy trên mặt biển và có thể tìm thấy các món ăn có dầu bằng mùi. Thức ăn được chuyển hóa trong dạ dày của chim thành chất lỏng màu cam dầu, chất lỏng này sẽ trào ra khi chim bố mẹ cho chim con ăn.

## Chú thích

## Tham khảo
# Người Navajo

Navajo
**DinéNaabeehó**| Tổng dân số |
| --- |
| 300,460 (2015) |
| Khu vực có số dân đáng kể |
|  Hoa Kỳ ( Xứ Navajo,  Arizona,  New Mexico,  Utah) |
| Ngôn ngữ |
| Tiếng Navajo, Ngôn ngữ ký hiệu người Anh Điêng vùng Đông bằng (Ngôn ngữ ký hiệu Navajo), Ngôn ngữ ký hiệu gia đình Navajo, tiếng Anh |
| Tôn giáo |
| Tôn giáo Navajo truyền thống, Kitô giáo (chủ yếu là Công giáo và Mormon giáo), Giáo hội người bản địa Hoa Kỳ |
| Sắc tộc có liên quan |
| Người Apache (Nam Athabasca, Bắc Athabasca)  |

**Người Navajo** (tiếng Navajo: *Diné* hay **Naabeehó**) là một dân tộc bản địa tại Tây Nam Hoa Kỳ. Sau người Cherokee, họ là bộ tộc liên bang công nhận lớn thứ nhì Hoa Kỳ với 300.460 thành viên tính đến năm 2015. Xứ Navajo có một chính phủ độc lập quản lý một khu dành riêng cho người Navajo tại khu vực Four Corners, gồm hơn 27.000 dặm vuông trên lãnh thổ Arizona, Utah, và New Mexico. Tiếng Navajo được nói khắp xứ này và đa số người Navajo cũng nói tiếng Anh.

Bang với số người Navajo đông nhất là Arizona (140.263) và New Mexico (108.306). Hơn ba phần tư toàn dân số Navajo cư ngụ trong hai bang này.

## Chú thích
# Mesocricetus auratus

| *Mesocricetus auratus* |
| --- |
|  |
| Tình trạng bảo tồn |
|  Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1) |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Animalia |
| Ngành (*phylum*) | Chordata |
| Lớp (*class*) | Mammalia |
| Bộ (*ordo*) | Rodentia |
| Họ (*familia*) | Cricetidae |
| Chi (*genus*) | *Mesocricetus* |
| Loài (*species*) | M. auratus |
| Danh pháp hai phần |
| *Mesocricetus auratus* (Waterhouse, 1839)  |

**Hamster vàng** (Mesocricetus auratus) là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Waterhouse mô tả năm 1839. Số cá thể của loài này đang giảm do mất nơi sống dưới tác động của hoạt động nông nghiệp. Tuy nhiên, các chương trình nuôi chúng đã được thực hiện nhằm cung cấp vật nuôi trong nhà và dùng làm thí nghiệm khoa học.

## Hình ảnh

*
*
*
*

## Chú thích

## Tham khảo

* Dữ liệu liên quan tới Mesocricetus auratus tại Wikispecies
* Tư liệu liên quan tới Mesocricetus auratus tại Wikimedia Commons
# Sinh học phát triển

**Sinh học phát triển** hay **sinh trưởng học** là một ngành của sinh học tập trung nghiên cứu những quá trình chuyển hoá và tương tác giữa các nhóm tế bào khác nhau trong quá trình sinh trưởng và phát triển của sinh vật đa bào. Ngày nay, sinh học phát triển tập trung nghiên cứu các hoạt động sinh hoá, di truyền liên quan đến quá trình sinh trưởng tế bào, biệt hoá tế bào (*cellular differentiation*), và tạo hình cơ thể (*morphogenesis*), hay là quá trình tạo ra các mô, cơ quan, hệ cơ quan, tái sinh và lão hoá.

## Hình ảnh

*
*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Development of Plants and Animals
* Developmental Biology - 8th Edition Lưu trữ ngày 23 tháng 9 năm 2010 tại Wayback Machine by Scott Gilbert (online textbook)
# Ung thư học

**Ung thư học** (từ tiếng Hy Lạp Cổ Đại ὄγκος *onkos*, "to, lớn, khối", và tiền tố -λογία *-logia*, "nghiên cứu") là một nhánh y học nghiên cứu về ung thư. Các bác sĩ chuyên về ung thư được gọi là nhà ung thư học.

Ung thư học có liên quan đến:

* Triệu chứng của bất kỳ loại ung thư nào ở con người
* Điều trị (chẳng hạn ngoại khoa, hóa trị liệu, điều trị phóng xạ và các hình thức khác)
* Theo dõi ung thư sau khi điều trị thành công
* Chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhận có khối ung thư ác tính giai đoạn cuối
* Các câu hỏi luân lý học xung quanh bệnh ung thư
* Các nỗ lực Sàng lọc (y học)
	+ dân số
	+ gia đình bệnh nhân (với dạng ung thư di truyền, ví dụ ung thư vú)

## Tham khảo

## Giáo trình chuyên khảo

* Watson IR, Takahashi K, Futreal PA, Chin L. Emerging patterns of somatic mutations in cancer. Nat Rev Genet. 2013;14(10):703-18.
* Meyerson M, Gabriel S, Getz G. Advances in understanding cancer genomes through second-generation sequencing. Nat Rev Genet. 2010;11(10):685-96.
* Katsanis SH, Katsanis N. Molecular genetic testing and the future of clinical genomics. Nat Rev Genet. 2013;14(6):415-26.
* Mardis ER. Applying next-generation sequencing to pancreatic cancer treatment. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2012;9(8):477-86.
* Siddhartha Mukherjee, *The Emperor of All Maladies:A Biography of Cancer*, Fourth Estate, 2011 (ISBN 978-0-00-725092-9).
* Vickers, A. (ngày 1 tháng 3 năm 2004). "Alternative Cancer Cures: "Unproven" or "Disproven"?". *CA: A Cancer Journal for Clinicians*. Quyển 54. tr. 110–118. PMID 15061600.

## Liên kết ngoài

* Oncology trên DMOZ
* Oncowiki: A Wiki based repository of Cancer Chemotherapy Regimens Lưu trữ ngày 10 tháng 3 năm 2007 tại Wayback Machine
* European Society for Medical Oncology
# Lý thuyết mầm bệnh

Hình ảnh kính hiển vi điện tử quét của *Vibrio cholerae*. Đây là vi khuẩn gây bệnh tả.
**Lý thuyết mầm bệnh** là lý thuyết khoa học hiện đang được chấp nhận cho nhiều bệnh. Nó nói rằng các vi sinh vật được gọi là mầm bệnh hoặc "vi trùng" có thể dẫn đến bệnh. Những sinh vật nhỏ này, quá nhỏ để nhìn mà không phóng đại, xâm chiếm con người, các động vật khác và các vật chủ sống khác. Sự tăng trưởng và sinh sản của chúng trong vật chủ có thể gây bệnh. " Vi trùng " có thể không chỉ là vi khuẩn mà còn là bất kỳ loại vi sinh vật hoặc thậm chí là mầm bệnh không sống có thể gây bệnh, chẳng hạn như protist, nấm, virus, prion hoặc viroid. Bệnh gây ra bởi mầm bệnh được gọi là bệnh truyền nhiễm. Ngay cả khi mầm bệnh là nguyên nhân chính gây bệnh, các yếu tố môi trường và di truyền thường ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của bệnh và liệu cá thể vật chủ tiềm năng có bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc với mầm bệnh hay không.

Lý thuyết mầm bệnh được Girolamo Fracastoro đề xuất vào năm 1546, và được Marcus von Plenciz mở rộng vào năm 1762. Tuy nhiên, những quan điểm như vậy được coi thường và lý thuyết chướng khí của Galen vẫn chiếm ưu thế trong các nhà khoa học và bác sĩ. Bản chất của học thuyết này đã ngăn họ hiểu được các bệnh thực sự tiến triển như thế nào, với những hậu quả có thể dự đoán được. Đến đầu thế kỷ XIX, việc tiêm phòng bệnh đậu mùa là phổ biến ở châu Âu, mặc dù các bác sĩ không biết làm thế nào nó hoạt động hoặc làm thế nào để mở rộng nguyên tắc này sang các bệnh khác.

Các phương pháp điều trị tương tự đã phổ biến ở Ấn Độ từ ngay trước năm 1000 sau Công nguyên. Một giai đoạn chuyển tiếp bắt đầu vào cuối những năm 1850 với thành tựu của Louis Pasteur. Công việc này sau đó đã được Robert Koch mở rộng vào những năm 1880. Virus được phát hiện vào những năm 1890. Đến cuối những năm 1880, lý thuyết về khí độc đã phải vật lộn để cạnh tranh với lý thuyết mầm bệnh. Cuối cùng, một "kỷ nguyên vàng" của vi khuẩn học đã xảy ra, trong thời gian đó, lý thuyết nhanh chóng dẫn đến việc xác định các sinh vật mà đã gây ra nhiều bệnh.

## Chú thích

## Tham khảo