Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pohjoine

Pohjoižpol' om ozutadud rusttal mujul.
**Pohjoine** (**N** anglijan kelen *north*-sanaspäi), mugažo **Tal'včura**, om manpol', kudamban azimut om 0 vai 360 gradusad. Üks' nelläs päižes čuradusespäi. Vastal'ne curaduz om suvi.

Sijadase Pohjoižnaban čuradusen mödhe. Kuvadase geografižiden kartoiden ülähäs tobjimalaz, se tegihe istorižiden süiden tagut. Päiväine om pohjoižes kesköl.

## Kacu mugažo

* Pohjoižen igähižed rahvahad

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Reduku

|  |
| --- |
| ← **reduku** → |
| Ez | To | Ko | Ne | Vi | So | Pü |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 v. |

**Reduku** om voden kümnenz' ku grigorianižes da julianižes kalendariš, sügüzen kahtenz' ku. Kogoneb 31 päiväspäi.

## Irdkosketused

* Reduku *tamby.info*-saital. (ven.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Suvivaldmeri

Suvivaldmeri om ozutadud taivazmal, röun om rahvahidenkeskeižen märičendan mödhe.
**Suvivaldmeri** (angl.: *Southern Ocean*, ende *Suvine jävaldmeri*) om valdmeri Antarktidas ümbri, röunatase pohjoižespäi 60-ndel leveduzpirdal. Se om oficialižeta statusata mail'mas tähäsai, no valdmeren ozutand rekomenduiše kartoil. Üks'jäine valdmeri, kudamb ümbärdab kontinentad täuzin, röunatab koumenke toiženke valdmerenke, i ei ole röunatud mal.

Oficialižikš Suvivaldmeri om Tünen, Atlantižen i Indižen valdmeriden suvipalad, no ku se om, ka röunatab kaikidenke niidenke. Voib märita Suvivaldmeren röunad kut viluiden antarktižiden joksmusiden ühtenzoitusen pird edel koumen valdmeren lämhembid vezid. Se röun vajehtab sijadust kaikenaigaižešti voz'aigha kacten, ka märičend ei sättu praktikan metoiden täht. Vl 2000 Rahvahidenkeskeižen gidrografižen organizacijan ühtnijad vahvištiba Suvivaldmert videks valdmereks röunanke 60-ndme leveduzpirdadme i Kožundaktan Antarktikas mödhe, no dokument valdmeren erištundas ei ole ratificiruidud täuzin tähäsai, sen paloin, Venäman kaičendministrusen sodamerilaivišton gidrografine radnikoičend ei tundišta valdmert. Gidrofizine i ekosistemiden tedod erištadas Suvivaldmert amu jo. Avstralijan ohjastuz pidab Suvivaldmert kut levitadud vezid ani suvhe Avstralijan kontinentaspäi.

Suvivaldmeren pind om 20,327 mln km², se om Antarktidan i 60-nden leveduzpirdan keskes. Kaikiš suremb süvüz om 8264 m Suvisandvičun kurnus, keskmäine süvüz — 3270 m. Randanpird — 17 968 km. Erištadas 13 mert Antarktidan randoidenno: Ueddellan, Skotia (Skošan) meri, Bellinsgauzenan, Rossan, Amundsenan, Deivisan, Lazarevan, Riser-Larsenan, Kosmonavtoiden, Ühtištusen, Mousonan, Dürvilän, Somovan mered; mugažo Hokon VII-kunigahan meri om olmas Norvegijan täht. Valdmeren kaikiš znamasižembad sared: Suvišetlandan sared, Suviorkneižed sared. Antarktidan šel'f levitase 500 metrhasai süvüdel, sikš miše kontinentan jäkatken veduz om sur'kulu.

Valdmeren veden lämuz vajehtase −2..+10 C° röunoiš. Elo siš om erazvuitte kauktaha klimatha kacmata.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Napoleon I Bonapart

|  |
| --- |
| Napoleon I Bonapart |
| kors.: *Napulione Buonaparte* |
|  |
| nimi sündundan jäl'ghe: | kors.: *Napulione Buonaparte* ital.: *Napoleone di Buonaparte* |
| radmižen toižend: | politikanmez', kunstikoguja, keiser, suverään, militant, military leader, army officer |
| sündundan dat: |
15. eloku 1769
 |
| sündundan sijaduz: | Ajaccio[d], Prantsusmaa kuningriik[d] |
| valdkund: |  Francii |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 146. real: attempt to concatenate local 'prefix' (a nil value).** |
| kolendan sijaduz: | Longwood House[d], Saint Helena[d], Suurbritannia ja Iirimaa Ühendkuningriik[d] |
| tat: | Carlo Bonaparte[d] |
| mam: | Maria-Letizia Bonaparte[d] |
| avtograf: |  |
|  **Napoleon I Bonapart VikiAitas**  |
| **Om sädusid** VikiPurtkiš  |

 *Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.*

**Napoleon I Bonapart** (ital.: *Napoleone di Buonaparte* [napoleˈoːne di ˌbwɔnaˈparte] — oficialine nimi vhesai 1796, franc.: *Napoléon Bonaparte* [napɔleɔ̃ bɔnapaʁt]; sünd. 15. eloku 1769, Ajaččo, Korsik, Francii — kol. 5. semendku 1821, Longvud, Ph. Jelenan sar', Britanine imperii) oli francijalaine sodamez' da politine lider, sodadiktator, Francijan imperator (18.05.1804 — 6.04.1814, 20.03 — 22.06.1815), pani nügüdläižen Francijan valdkundan alusid. Ühten aigan oli Italijan kunigahan (1805−1814), Šveicarijan konfederacijan mediatoran (1803−1813) da Reinan konfederacijan protektoran (1806−1813).

## Biografii da ohjastuz

Vozil 1784−1785 Napoleon openui Parižan sodaškolas artilleristaks. Služi Francijan armijas, i vl 1796 panihe händast armijan jenaralaks da Italižen kampanijan pämeheks. Vodel 1797 se lopihe satusekahašti Francijan i Bonapartan täht, ühten aigan hän propagandirui ičeze sodasatusid lehtesiden kal't. Vn 1798 oli pandud Francijan tazovaldkundan Angližen armijan päkäsknikan, i Francijan sodaväged tegiba avantürine matk Egiptha. Vn 1799 kül'mkus Bonapart sädi kumaidust valdkundas, kändihe Francijan üks'päižeks ohjandajaks.

Matkan Venämaha jäl'ghe Bonapartan sodaväged tirpiba surt vajagut. Pätajan Rahvahiden Toran aigan (vn 1813 reduku) läz Läipcigad Napoleon tirpi kilad, hänen imperii čihozi. Vn 1814 keväz'kus Venäman da Prussijan koalicii tuli Parižha. Jäl'ghetulii — Lui XVIII-kunigaz, oti valdištint Burbonoiden restavracijan aigan.

## Ohjastusen znamoičend

Napoleonan ohjastusen päjäl'guz om valdkundan sauvond, ei ole sodamatkad, ned vaiše abutiba levitada uzid mel'pidegid. Käskused oliba kodificiruidud ühtheze ezmäižen kerdan Rimalaižen imperijan aigaspäi, nügüd'aigaine openduz da sijaline administracii, ičezkaluišton oiktused i tazooiktuz Evropadme augotadas sil aigalpäi. Francijan valdkundbankan aluz om pandud vl 1800.

## Kanz

Sodapämez' oli naižiš kaks' kerdad. Üks' poig sündui kahtendes naimiželos, toižed kaks' poigad oliba illegitimižil.

## Homaičendad
# Elektrokondensator

Erazvuiččed kondensatorad: huralpäi oma pindaližen montažan täht, oiktalpäi — mülümontažan täht, ülähän keramižed, alahan elektrolitižed. Tantalkondensatoril (huralpäi) «+» om znamoitud šoidul, markiruidas «−» aluminijasižil (oiktalpäi)
Kondensatoran toižendoiden simvolad
**Kondensator** (latin.: *condensare*-sanaspäi «kingitada», «sagenzoitta», vai *condensatio* «keradamine») om passivine elektronine komponent, kaks'polüsine ladim mülün kaikenaigaiženke vai vajehtujanke znamoičendanke i penenke vedandmahtusenke. Om elektrokendan täutken i energijan varadusen (keradandan) täht.

Ladimen südäin sädase kahtes elektrodaspäi dielektrikanke niiden keskes, kudamban sanktuz om vähemb. Molembad komponentad oleldas šoidukahad, voib turuškata niid. Tehtas suriden kondensatoriden korpusad katkelmusen voimusenke päzutamha poukahtusen jäl'gusid.

Meiden päivil kondensator om läz kaikiš elektroladimiš. Principialižiš shemiš znamoitas kondensatorad «C»-kirjamel tobjimalaz, pozicijan indeksan ližadusenke, oz., C5. Kondensatoran mülün märičendühtnik om farad rahvahidenkeskeižes SI-sistemas. Harakteristikad: mülü, eriline mülü, energijan tiheduz, nominaline kingitez, polärižuz, parazitižed parametrad (kadod, p'jezoeffekt, dielektrine absorbcii).

Jagadas kondensatorid dielektrikan materialan (päine klassifikacii: vakuum, gaz, nozoluz, elektrolit, fol'g, polimer), mülün vajehtusen voimusen (kaikenaigaižed, vajehtamižkondensatorad, järgendamižkondensatorad), kävutandan (ühthižed i specialižed) i elektrodiden forman mödhe.

Vl 1745 alamaižen Leiden-lidnan kaks' eläjad tegiba meles elektrokondensatoran prototipad — «leidenan bankad» — ripmatomašti toine toižespäi, hö oliba saksalaine Eval'd Jurgen fon Kleist-kanonik i Piter van Musenbruk-fizikantedomez'. Ezmäižed kondensatorad nügüdläiženke südäimenke (jagadud dielektrikal kaks' vent) oliba sätud aigemba leidenan bankad, mainitadas niid kut Epinusan kondensator vai elektrine lehtez.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |