Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Veinan'

**Veinan'
渭南**| Valdkund
  | Kitai |
| Eläjiden lugu (2020)
  | 4,688,744 ristitud |
| Pind
 | 13,030,56 km² |
|  |
| Telefonkod
 | +86-(0)913 |
| Aigvö
 | UTC+8 |

**Veinan'**  (kit.: 渭南, pin'jin': *Wèinán* «Vei-jogespäi suvipolehe») om Kitain lidn da lidnümbrik valdkundan keskuzpalas. Mülüb Šen'si-agjaha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud vl 668 EME. Vn 1556 vilukus manrehkaiduz 7,9..8 magnitudanke tegihe, ristitišton koume videndest pölištui, lidn oli muretud läz kogonaz i sen reljef vajehtui. Ezmäine raudtestancii radaškanzi vl 1934. Nügüdläine lidnümbrik om sätud vn 1995 sulakus, siš-žo vodespäi istorine lidn nimitase Linvei-rajonaks (临渭区).

Veinan'-ümbrik šingotase sömtegimištol, päiväiženergetikal i logistikal, mugažo maižandusel (maplodud, jablokad, grušad, granatad). Vl 2011 lidnümbrikon kogosüdäiprodukt oli CNY 1119 mlrd (US$177,6 mlrd).

## Geografijan andmused

Lidnümbrikon sijaduz agjas i valdkundas vn 2007 kartal
Nügüd'aigan lidnan tobj pala sijadase Vei-jogen pohjoižel randal (Huanhen oiged ližajogi).

Matkad lidnaspäi agjan Sian'-pälidnan keskuzpalhasai om kuz'kümne kilometrad päivlaskmha, röunatab sen lidnümbrikonke suvipäivlaskmas. Huanhe om lidnümbrikon päivnouzmaižeks röunaks.

## Tobmuz

Lidnümbrikon administrativine jagand, kaks' lidnrajonad oma suvipäivlaskmas (vn 2012 olend)
Lidnümbrik kogoneb üks'toštkümnes ühtnikaspäi: kaks' lidnrajonad (Linvei i Huačžou), kaks' lidnmakundad, seičeme külämakundad. Kaik om 215 volostid Veinanin lidnümbrikos, ned alajagasoiš 3218 komitetaks.

## Eläjad

Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 5,286,077 ristitud, se lugu poleni 108,729 eläjaks vodhe 2000 rindataden. Vn 2020 — 4,688,744 ristitud. Kahten lidnrajonan ühthine ristitišt om läz 1,2 mln eläjid 2396 nellikkilometrad pindal (vn 2010 andmused).

Vn 2012 lopun andmusiden mödhe kaik 2859 školad om lidnümbrikos: 1002 päivkodid, 1266 augotižškolad, 310 aluzškolad, 70 profškolad, 75 korktad školad i seičeme specialižen opendusen školad. Kaik koume üläopendusen aluzkundad om Veinaniš: Veinanin normaline universitet, Šan'sin raudten institut, Veinanin professionaliž-tehnine kolledž.

## Transport

Avtobusad (20 maršrutad vl 2015) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik om nell' raudtestancijad lidnas, ned oma järgeližiden jonusiden täht: Veinan', Veinan'-Pohjoine, -Suvine i -Päivlaskmaine. Veinan' om mülütadud kiruhraudten sistemha, sen kaks' stancijad ratas ezilidnas: Huašan'-Pohjoine i Dali.

Lähembaine lendimport sijadase Sian'-lidnas, Veinan' ühtenzoitase senke kaikenaigaižel avtobusmaršrutal. Sijaline lendimport om sauvomas Huačžou-rajonas, se linneb turizman täht tobjimalaz (Hua-mägi).

## Irdkosketused

* Lidnümbrikon oficialine sait (*weinan.gov.cn*). (kit.)
# Evropan Ühtištuz

EÜ:n flag
**Evropan Ühtištuz** (**EÜ**) om evropine ekonomine da politine organizacii.

## Ühtnijad

|  |
| --- |
|
     EÜ:n ühtnijad
     Kandidatad
**1234567AvstriiPol'šanmaBel'giiBolgariiHorvatiiKiprČehanmaDaniiEstinmaSuomenmaFranciiSaksanmaGrekanmaMad'jaranmaIrlandiiItaliiLatviiLitvanmaLüksem-burgPohjoižmakedoniiMal'tAlamadPortugaliiRomaniiSlovakiiSloveniiIspaniiRočinmaTurkanmaSur' BritaniiIslandii** |

Kaik 28 valdkundad oma EÜ:n ühtnijoikš vs 2013 heinkun 1. päiväspäi (Horvatii kändihe ühtnijan):

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Alamad Alamad
* Avstrii Avstrii
* Bel'gii Bel'gii
* Bolgarii Bolgarii
* Čehii Čehanma
* Danii Danii
* Estinma Estinma
 | * Francii Francii
* Grekanma Grekanma
* Irlandii Irlandii
* Ispanii Ispanii
* Italii Italii
* Horvatii Horvatii
* Kipr Kipr
 | * Latvii Latvii
* Litvanma Litvanma
* Lüksemburg Lüksemburg
* Mad'jaranma Mad'jaranma
* Mal't Mal't
* Pol'šanma Pol'šanma
* Portugalii Portugalii
 | * Ročinma Ročinma
* Romanii Romanii
* Saksanma Saksanma
* Slovakii Slovakii
* Slovenii Slovenii
* Suomenma Suomenma
* Sur' Britanii Sur' Britanii
 |

Viž valdkundad oma EÜ:n kandidatoikš: Albanii, Pohjoižmakedonii, Mustmägi, Serbii i Turkanma.

## Ühthižed andmused

Vn 2016 heinkus EÜ:n ünäine ristitišt oli 513 949 445 eläjad (Indijan i AÜV:oiden keskes), kogosüdäiprodukt ostmižmahtusen paritetan mödhe — 21,6 trln US$ (mail'man 23%, 2013).

Kaik om 24 oficiališt kel't. Tobmuden organad — EÜ:n nevondkund (*Consilium*, valdkundoiden pämehed), Evropine parlament (750 ezitajad, käskusenandai) i Evropine laudkund (radonoigendai). Ühtištusen 19 valdkundad mülüdas evron zonha.

## Galerei

* «Europa»-sauvuz om EÜ:n nevondkundan ištundoiden sija (Brüssel')
* Pert' Luiza Vaiss-feministan nimed om Evropižen parlamentan ištundoiden päsijaduz (Strasburg)
* Pol'-Anri Spaakan pert' Evropižen parlamentan ištundoiden täht (Brüssel')
* Evropine laudkund (Brüssel')

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Evropan Ühtištusen oficialine sait (*europa.eu*). *(kaikiden EÜ:n ühtnijoiden valdkundkelil)*

## Edesine lugemine

* Fontaine, Pascal. *The European Union explained: Europe in 12 lessons*. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2014. (pdf, *bookshop.europa.eu*) ISBN 978-92-79-34280-6 (angl.)
# Mal'tan kel'

**Mal'tan kel'** (ičeze nimitused: *malti, lingwa Maltija*) om üks' afroazijalaižiš, semitižiš kelišpäi. Om üks' Mal'tan valdkundkelišpäi, oficialine kel' vspäi 1936 (panihe italijan kelen sijas), toine om anglijan kel'. EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi vspäi 2004.

Pagižijoiden lugu om 520 tuhad ristituid, sidä kesken 372 tuhad Mal'tan saril (2015, ristitišton ühesa kümnendest), kus eläjad oma bilingvad tobjimalaz. Kaikiš suremb mal'tankel'ne diaspor eläb Avstralijas, läz 40 tuhad pagižijoid. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, üks'jäine mugoine kel' semitižiden keskes. Vaihišton i grammatikan aluz om ottud araban kelespäi, om äi velgsanoid italijan kelespäi — sicilijan alapagin besedoičendas, toskanan dialekt kirjkeles.

Reguliruindorganzacii om sätud vl 2005 kirjkelen täht valdkundan uden Käskusen keles mödhe. Se organ om Rahvahaline nevondkund mal'tan keles (mal't. *Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti*), baziruiše Vallettan Florian-ezilidnas.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Dante Aligjeri

|  |
| --- |
| Dante Aligjeri |
| ital.: *Dante Alighieri* |
|
Dante Aligjerin portret *(pirdi Sandro Bottičelli, 1495)* |
| nimi sündundan jäl'ghe: | ital.: *Dante da Alaghiero degli Alaghieri* |
| radmižen toižend: | runokirjutai, kirjutai, proosakirjanik, politikanmez', filosof, political theorist, Intellektuaal, kelentedomez' |
| sündundan dat: |
1265
 |
| sündundan sijaduz: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 199. real: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).** |
| valdkund: |  Firenze Vabariik[d] |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 199. real: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).** |
| kolendan sijaduz: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 199. real: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).** |
| tat: | Alighiero di Bellincione[d] |
| mam: | Bella degli Abati[d] |
|  **Dante Aligjeri VikiAitas**  |
| **Om sädusid** VikiPurtkiš  |

Dante del' Kastanjon Andrean freskal (1450, Uffici-gallerei)
**Dante Aligjeri** (ital.: *Dante Alighieri*), täuz' nimi om **Durante del'ji Aligjeri** (ital.: *Durante di Alighiero degli Alighieri*; elon voded: 30. semendku 1265 — 13 vai 14. sügüz'ku 1321) — italijalaine runokirjutai, üks' italijan kirjankelen sädajišpäi. «Jumalaižen komedijan» sädai; möhäižen keskaigaižen kul'turan sintez nägub neciš säduses.

Mez' oli sündnu Florencijha (Florencijan Tazovaldkund). Koli Ravenn-lidnha (Päivlaskmaižen Rimalaižen imperijan enzne pälidn, nüg. Emilii da Romanj-regionas).

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Son Džegi

|  |
| --- |
| Son Džegi |
|  |
| radmižen toižend: | inimõiguste aktivist, edheotai, autobiograaf |
| sündundan dat: |
11. sügüz’ku 1967
 |
| sündundan sijaduz: | Tegu |
| valdkund: |  Korejan Tazovaldkund |
| kolendan dat: | 26. heinku 2013(2013-07-26) (45 vot) |
| kolendan sijaduz: | Seul, Korejan Tazovaldkund |
|  **Son Džegi VikiAitas**  |

**Son Džegi** (kor.: 성재기, angl.: *Sung Jae-gi*; sünd. 11. sügüz'ku 1967, Tegu, Suvikorei — kol. 26. heinku 2013, Seul, Suvikorei) oli suvikorejalaine antifeminizman aktivist da liberalizman ideolog.

Vl 2013 ičtazrikoi rahoiden olmatomuden tagapäi valdkundmaksoiden maksmižen täht. Jäl'ges hänen surmad sijaline kund kändi händast todesižeks vägimeheks.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Vin

Bokalad rusttanke i vauktanke vinanke
**Vin** om alkogoline jom, sadas sidä veresan vinmarjan ploduiden (palastadud vai ei) täudel vai palahižel kävutoitandal, vai vinmarjasižel imel'tahthal. Processan nimituz om *vinantehmine*.

Ühthižes statjas alkogolin mülünd lopuližes produktas ei voi olda vähemb mi 8,5 %, no erasiš-se regioniš minimaline vahvuz voib olda penetud käskusil seičemehe procenthasai klimatan da mahusen eriližusiden, vinmarjan sortun i tehmižen veroiden tagut. Erased-se valdkundad penetas vahvut käskusil vidhe polenke procenthasai. Järgeližiden vinoiden alkogolin üläröun ei ole röunatud ühthižes statjas i märičese vinmarjan saharan sädandan mahtusel küpsnendan aigan i sen fermentacijan sepiden abul voimusel. Ližatas alkogolid, no specialižiden vinoiden kategorijas vaiše, mugomiden vinoiden vahvuden üläröun om 22..24 % käskusiden mödhe. Venäman nügüd'aigaine käskusišt märhapaneb vinoiden vinmarjaspäi vahvuden diapazonad kut 7,5..18 %, ližatud alkogolinke («vahvištadud») — 12..22 %.

Meiden päivil arheologijan tundištusiden kapos sistem om sätud, kudamb ezimeletab, miše tehtihe vinad Kavkazan i Kavkazantaguižen regioniš jo 6. voz'tuhal EME.

## Vinha sidodud vepsän muštatišed i ozoitez

### Muštatišed

>
> * *Pahad päd vinal ed ladi.*
> * *Vinad kaivospäi ei amundagoi.*
> * *Vinas ei ole hüvüt.*
>
>
>

### Ozoitez

>
> * Penikaižes bučuižes kahtejitte vin. (muna)
>
>
>

## Kacu mugažo

* Ruskedvauvaz vin
* Vinmuiktuz
* Vändai vin

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Gügo Viktor

|  |
| --- |
| Gügo Viktor |
| franc.: *Victor Hugo* |
|
Viktor Gügo fotokuval (läz 1875. vot) |
| nimi sündundan jäl'ghe: | franc.: *Victor-Marie Hugo* |
| radmižen toižend: | politikanmez', näitekirjanik, romaanikirjanik, joonistaja, libretist, esseist, kirjutai, illustraator, reisikirjanik, runokirjutai, kunstiajaloolane, publitsist, graafik, autor, parlamendiliige |
| sündundan dat: |
26. uhoku 1802
 |
| sündundan sijaduz: | Bezanson |
| valdkund: |  Francii |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 227. real: bad argument #1 to 'format' (string expected, got nil).** |
| kolendan sijaduz: | Pariž |
| tat: | Joseph Léopold Sigisbert Hugo[d] |
| mam: | Sophie Trébuchet[d] |
| avtograf: |  |
|  **Gügo Viktor VikiAitas**  |
| **Om sädusid** VikiPurtkiš  |

**Viktor Mari Gügo** (franc.: *Victor Marie Hugo*, virktas: [viktɔʁ maʁi yˈɡo]; sünd. 26. uhoku 1802, Bezanson, Francii — kol. 22. semendku 1885, Pariž, Francii) — francine kirjutai, runokirjutai, prozankirjutai da dramaturg, francižen romantizman pävei da teoretik.

## Biografii

Gügo sai tetabut kirjutajaks ezmäižiš sädusišpäi. Mez' oli Francijan akademijan ühtnijan vspäi 1841. Radoi Francijan senatoran Sen-departamentaspäi vll 1876−1885. Formiti ičeze kirjoid kuvil, kaičese läz nelläd tuhad kuvid, niiden tobj pala om sätud pirdimel i mustoil vll 1848−1851.

Gügon ak oli Adel' Fuše (1803−1868) vn 1822 redukuspäi. Sündutihe viž last naimiželos: Leopol'd (koli vagahaižen), Leopol'dina, Šarl', Fransua-Viktor, Adel'.

## Sädused

Romanad i starinad
* «Gan Islandijalaine» (1823, franc.: *Han d'Islande*).
* «Büg-Žargal'» (1826, *Bug-Jargal*).
* «Süttud surmičendale ristitun jäl'gmäine päiv» (1829, *Le Dernier jour d’un condamné*).
* «Parižan Jumalanmaman päjumalanpert'» (1831, *Notre-Dame de Paris*, ezmäine istorine roman francijan kelel).
* «Klod Gö» (1834, *Claude Gueux*).
* «Kükstud» (1862, *Les Misérables*).
* «Meren radnikad» (1866, *Les Travailleurs de la Mer*).
* «Ristit, kudamb nagrab» (1869, *L’Homme qui rit*).
* «Ühesakümne koumanz' voz'» (1874, *Quatrevingt-treize*).

Dramaturgii
* «Ines de Kastro» (1819/1820, *Inez de Castro*)
* «Kromvel'» (1827, *Cromwell*)
* «Marion De Lorm» (1829, *Marion de Lorme*)
* «Ernani» (1829, *Hernani*)
* «Kunigaz bobištuse» (1832, *Le roi s’amuse*)
* «Lukrecia Bordžia» (1833, *Lucrèce Borgia*)
* «Maria Tüdor» (1833, *Marie Tudor*)

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Evro

Evron banknotad da monetad
**Evro** (€) om üks' mail'manvalütoišpäi, kudambad kävutadas EÜ:s. Vajehti EKÜ:d 1:1 rindatuses vn 1999 vilukuspäi. Evro personaližmaksuikš om olmas vn 2002 vilukuspäi.

Ühtes evros om sada evrocentad. Valütkod om *EUR*. Valütan regulätor om Evropine Keskuzbank.

Rahuded pörundas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 evrocentad, 1, 2 evrod. Banknotad oma 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 evrod. Banknotan 500 evrod nominalanke pästand om loptüd vn 2019 sulakus borcuindan ramuziš peitolišt ekonomikad vaste.

Kahtenz' valüt mail'mas levigandusen mödhe AÜV:oiden dollaran jäl'ghe, evro oti läz koumandest SWIFT-maksmižsistemas vl 2014.

## Oficialine kävutamine

### EÜ:n ühtnijad

1. Alamad Alamad
2. Avstrii Avstrii
3. Bel'gii Bel'gii
4. Estinma Estinma (vspäi 2011)
5. Francii Francii
6. Saksanma Saksanma
7. Grekanma Grekanma
8. Horvatii Horvatii (vspäi 2023)
9. Irlandii Irlandii
10. Ispanii Ispanii
11. Italii Italii
12. Kipr Kipr (vspäi 2008)
13. Latvii Latvii (vspäi 2014)
14. Litvanma Litvanma (vspäi 2015)
15. Lüksemburg Lüksemburg
16. Mal't Mal't (vspäi 2008)
17. Portugalii Portugalii
18. Slovakii Slovakii (vspäi 2009)
19. Slovenii Slovenii (vspäi 2007)
20. Suomenma Suomenma

Bolgarii i Romanii planiruidas kävutada evrod üks'jäižeks valütaks vspäi 2024.

### Ühtnemižeta EÜ:s

1. Andorr
2. Monako Monako
3. San Marino San Marino
4. Vatikan Vatikan

## Evron nimed

* *Venäkel' — **Евро Alaman, anglijan, estin, francijan, horvatan, ispanijan, italijan, portugalijan, saksan, slovakan i suomen kelil — **Euro Grekan — **Ευρώ Irlandijan — **Eoró Latvijan — **Eiro Litvan — **Euras Mal'tan — **Ewro Slovenijan — **Evro**

## Effektad ühthižen valütan tondaspäi

Evron tondan ližad oma sidodud valütkursoihe riskoiden olmatomuz, mitte kebnenzoitab investicijoid valdkundoiden-ühtnijoiden keskes, i evrozonan finansoiden torgusiden vastustelendmaht krizisan statjas. Toižed pozitivižed effektad oma arvoiden tazostuz i konkurentine refinansiruind.

Kaičijoiden ičeze valütad valdkundoiden melen mödhe, evron tond voib sirta ližoid toižihe maihe, se azj poleneb socialižid programid.

## Irdkosketused

* Evro (Banknotad) *bis-ans-ende-der-welt.net*-saital. (angl.) (saks.)
# Durres

**Durres
Durrësi**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Albanii |
| Eläjiden lugu (2023)
  | 101,728 ristitud |
| Pind
 | 46 km² |
|  |
| Pämez'
  | Emiriana Sako (2020—) |
| Telefonkod
 | +355-(0)52 |
| Aigvö
 | tal'vel UTC+1, kezal UTC+2 |

**Durres** (alb.: *Durrësi*, *Durrës* [ˈdurəs]) om lidn Albanijan päivlaskmas, keskuzpalan mererandal. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Durresan agjan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud *Epidamn*-nimenke (amuižgrek.: Επίδαμνος) vl 627 EME. Rimalaižed udesnimitiba lidnad *Dirrahijaks* (*Dyrrachium*). Manrehkaidused murenziba lidnad lujas vll 314, 1273, 1926. Vl 1947 valdkundan ezmäine raudte radaškanzi lidnas.

Enver Hodžin diktaturan aigan Durres šingotihe jügedal tegimištol, saudihe meriportad, vl 1980 vagonantegim oli töhöpästtud. Nügüd'aigan lidn šingotase meriportal, sömtegimištol i turizmal, opendusen holitišil.

## Geografijan andmused

Durresan municipalitetan sijaduz valdkundas vn 2015 kartal
Lidn sijadase municipalitetan i agjan suvipäivlaskmas, Adriatižen meren i sen Durresan merikaran randal, läz meren tazopindad korktusil.

Matkad Tiran-pälidnhasai om koumekümne kahesa kilometrad päivnouzmha, avtotel vai raudtedme. Raudted ühtenzoittas valdkundan kaikidenke järedoidenke lidnoidenke.

Klimat om Keskmeren. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +17,9 C°, kezakun-sügüz'kun +23,5..+27,7 C°, tal'vkun-keväz'kun +8,8..+12,5 C°. Ekstremumad oma −6,2 C° (viluku) i +39 C° (eloku). Paneb sadegid 924 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (121..140 mm kus), vähemba kezakus-elokus (12..30 mm kus). Voib panda lunt tal'vkus-keväz'kus harvoin. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..73 % röunoiš voden aigan.

## Eläjad

Vn 2011 Albanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnfartaliden eläjiden lugu oli 113,249 ristitud 46 km² pindal (se ristitišt oli kaikiš suremb), kaiken municipalitetan — 175,110 ristitud 338,3 km² pindal, agjan koume videndest. Vl 2001 lidnan ristitišt oli 99,546 eläjad.

Edeližed lidnan pämehed oma Valbona Sako (2019) i Vangüš Dako (2006−2019, *Vangjush Dako*).

## Galerei

* Ph. Astin i Pavel-apostolan jumalanpert', vn 2016 nägu
* Durresan Albanine kolledž vl 2016
* Riman amfiteatr (vn 2016 olend), om saudud 2. voz'sadal meiden erad

## Irdkosketused

* Lidnan oficialine sait (*durres.gov.al*). (alb.)