# Metallurgii

Elektrolizan vannad «Alkoa»-kompanijan alüminijantegimes Mušöen-lidnas, Norvegijan keskuzpala
**Metallurgii** (amuižgrek.: μεταλλουργέω *metallourgeo* «san kivendod», «ümbriradan metalloid») om tedon, tehnikan i industrijan sarak. Mülütab metalloiden samišt kivendoišpäi, lomuspäi vai toižes torhudespäi, ühthesuladusiden tehmišt i metalltegesiden sädandan processid. Tedoitas metalloiden, intermetallidoiden i ühthesuladusiden strukturad (metallantedo), ičendoid i himišt mülükundad. Lugetas metallurgijan palaks mugažo metalloiden ümbriradmišt hulas olendas i niiden ezitegesiden vanundad, ühthekeitandad, krepindoiden tehmišt metalloišpäi.

Lähižed metallurgijannoks sarakod oma kävutadud metallurgijha mašinoiden, apparatoiden da agregatoiden tehmine i kulutand, küllästoitud torhuden kändand palliškoikš (vaumičend edesižen pirometallurgižen ümbriradmižen täht), koksohimii, lämoinvastaižiden materialiden tehmine, himii (eriližešti harvoiden mametalloiden metallurgijas).

Otnus metallurgijha person om metallurg.

## Toižendad

Mail'man praktikas jagadas metalloid raudaks (sen ühthesuladusidenke) i toižikš (mujumetalloikš), ka metallurgii jagase raudan i mujumetallurgijaks.

*Raudan metallurgii* mülütab raudan kivendoiden samišt i küllästoitmišt, kaugedraudan, teraraudan i ferroühthesuladusiden tehmišt da vanundad.

*Mujumetallurgii* om mujumetalloiden kivendoiden samine i küllästoitmine, mujumetalloiden tehmine niiden ühthesuladusidenke. Jagadas mujumetalloid fizižiden ičendoiden i ezimäričendan mödhe: jüžmakod (vas'k, hahktin, cink, tin, nikel') i kebnad (alüminii, titan, magnii).

Tehnologižen päprocessan mödhe metallurgii jagase pirometallurgijaks, gidrometallurgijaks i biotehnologijan kävutandanke. *Pirometallurgii* kävutab korktoid lämuzid poltandan i suladusen täht, sen toižend om plazmmetallurgii. *Gidrometallurgii* om metalloiden samine vedensegoitesespäi i muglastandal jäl'ghiženke cementacijanke vai elektrolizanke. Mikrobiden ecind *metallurgijan biotehnologijanke* täht jätktase, nügüd'aigan ottas kävutamižhe mikroorganizmid samha torhudespäi nenid mujumetalloid: vas'k, kuld, cink, uran, nikel' sul'fidoišpäi. Kävutadas mikrobid avaros puhtastamha heitmižvezid olijoiden metallurgižiden tegimiden jäl'ghe.

## Istorii

Arheologijan tedoidusišpäi nagub, miše erazvuiččed rahvahad saiba metallad amuižes aigaspäi. Edel kivendon samišt i metallan sulamišt ristitkund tegi tundmust ičesündujan kuldan, vas'ken i meteoritraudan ičendoidenke, 9. voz'tuhal EME vai sen aigemba. Metallanümbriradmižen ezmäižed metodad sünduiba metalloiden vilus tagondaspäi kivipall'an abul.

Löutud Anatolijan pol'saren suvipäivlaskmas 1950−60-nzil vozil vas'ken sulandan jäl'ged datiruišoiš 7.-6. voz'tuhal e.m.e.. Ristitun otandan metallurgijha ezmäižed todištesed oma löutud Serbijas (Maidanpek, Pločnik da tž. — 5.-6. voz'tuha EME, sidä kesken Vinčan kul'turan vas'kne kirvez 5500 vot e.m.e.), Bolgarijas (viž tuhad vozid EME), Portugalijas (Palmel), Ispanijas, Sures Britanijas (Stounhendž).

Aigaližiden aigoiden kul'turas hobed, vas'k, tin i meteoritraud otiba sijad, ned laskiba vedada röunatud metallanümbriradmišt. Tehtud meteoritraudaspäi viž tuhad vozid tagaz Egiptan «taivhaližed kinžalad» oliba arvostadud korktas. Ristitud mahtaškanziba sada vas'ked da tinad kivisuguišpäi i tehta bronzan ühthesuladusid 3500-nzil vozil e.m.e., muga bronzaig zavodihe.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Venäkel'ne *metallurgu.ru*-portal metallurgijan poliš.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |