# San Francisko

**San Francisko
San Francisco**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad |
| Eläjiden lugu (2020)
  | 873,965 ristitud |
| Pind
 | 600,59 km² |
|  |
| Pämez'
  | Deniel Luri (viluku 2025—, *Daniel Lurie*) |
| Telefonkod
 | +1−415, +1−628 |
| Aigvö
 | tal'vel UTC−8, kezal UTC−7 |

Lidnan kart ezilidnoidenke i ümbrikoiden röunoidenke (2010)
**San Francisko** (angl.: *San Francisco* [ˌsæn frənˈsɪskoʊ], ispanijan virkand: [saɱ fɾanˈsisko], «pühä Francisk» ispanijaks; sijaline lüh. *Frisco* paginoiš) om AÜV:oiden lidn da ümbrik Kalifornii-štatan lodehes. Se om Kalifornijan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb vižmillionižhe lidnaglomeracijha San Hose- i Oklend-lidnoidenke.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1766 kuti *Jerba Buen*-lidnut (isp.: *Yerba Buena*), lidnuz i ph. Franciskan missii. Vl 1848 Kalifornijan kuldsäruläžund zavodihe i udesnimitihe lidnad nügüdläižikš. Vspäi 1856 om lidnan-ümbrikon statusanke. Se šingotaškanzihe teravas raudten sauvondan jäl'ghe i oli Kalifornijan kaikiš surembaks vhesai 1920, konz Los Andželes ezišti.

Vn 1906 18. päiväl sulakud luja manrehkaiduz (7,7 magnitudanke) mureni lidnan nell' videndest, se eli lämoipaloiš läbi i oli udessündutadud teravas.

San Francisko šingotase finansižil edheotandoil i turizmal, toižel holitišiden sferal (openduz, tervhudenkaičend, torguind, valdkundaližed holitišed), korktoiden tehnologijoiden kompanijoil (programiruindan äiluguižed edheotandad, medicinižed tedoidused, biotehnologii), sömtegimištol (olud, šokolad, paštatez), sumkoiden tehmižel (*Timbuk2*).

## Geografijan andmused

Lidnan sijaduz valdkundas vn 2004 kartal
San Francisko-lidnan-ümbrikon sijaduz Kalifornii-štatas vn 2006 kartal
Lidn sijadase Tünen valdmeren ühtennimižen lahten randal, 0..285 m korktusil, 16 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühthine pind 600,59 km², sidä kesken kuivma 121,48 km², vezi 479,11 km².

Klimat om ven valdmeren, Keskmeren pirdoidenke, päivoikaz, kezal eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +14,3 C°, kezakun-redukun +15,4..+17,2 C°, tal'vkun-uhokun +11,2..+12,3 C°. Ekstremumad oma −3 C° (tal'vku) i +41 C° (sügüz'ku). Kezaaigan minimum om +8 C° (kezaku-sügüz'ku), tal'vaigan maksimum om +27 C° (uhoku). Voib panda halad tal'vkus-uhokus, no harvoin lujas. Paneb sadegid 581 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (111..121 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (10 mm pordos). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..80 % röunoiš voden aigan, se om lujemb tal'vel. Sumeged kezal oma paksud vilun merijoksmusen tagut.

## Tobmuz

Lidnan-ümbrikon 11 rajonad (2008)
San Francisko-lidn-ümbrik jagase üks'toštkümneks supervaizeran rajonaks. Sen ližaks, lidnan rahvahidenkeskeine lendimport toižes ümbrikos om alištadud San Franciskole.

Lidnan tobmuden pämez' om mer (angl.: *Mayor of San Francisco*). Edeližed merad oma London Brid (*London Breed*, heinku 2018 — viluku 2025, velgusentäutai tal'vku 2017 — viluku 2018), Mark Farrell (vn 2018 viluku-heinku), Edvin Ma Li (*Edwin Mah Lee*, viluku 2011 — tal'vku 2017), Gevin Njusom (*Gavin Newsom*, viluku 2004 — viluku 2011).

## Eläjad

Vodel 2014 lidnan eläjiden lugu oli 852 469 ristitud, vl 2017 — 884 363 ristitud, se ristitišt oli kaikiš suremb.

Augotižlibundan mödhe (2020): evropalaižed — 39,1 % (ispanijalaižita), azijalaižed — 33,7 %, latinoamerikalaižed i ispanijalaižed — 15,6 %, afroamerikalaižed — 5,1 %, valdmerimalaižed — 0,3 %, indejalaižed — 0,2 %, segoitadud augotižlibundanke — 5,2 %, toiženke augotižlibundanke — 0,8 %.

Kodikelen mödhe (2010): anglijan kel' — 55 % (411 728 eläjad), kitajan kel' — 19 % (140 302 eläjad, taišanin i kantonan paginad päpaloin), ispanijan kel' — 12 % (88 147 eläjad), tagalog — 3 % (25 767 eläjad), venän kel' — 2 % (14 017 eläjad), toižed keled — 9 % (vjetnaman, francijan, japonijan, korejan, saksan, italijan, tün'valdmerižiden sariden keled).

## Transport

Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, ehtatimed da BART-metropoliten oma kundaližeks transportaks lidnas. Kuldaine Verai-avtotesild om lidnan mel'heižtahoks, ühtenzoitab San Franciskon lahten randoid lidnan pohjoižes.

Rahvahidenkeskeine civiline *San Francisko*-lendimport (*SFO / KSFO*, 57,5 mln passažiroid vl 2019) om saudud lahten ratud randal kaks'kümnes ühtes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan, Azijan i Amerikan maihe, mugažo AÜV:oidme. Regionan kaks' tošt rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš läz Oklendad (*OAK*, 32 km päivnouzmha) i San Hosed (*SJC*, 70 km suvipäivnouzmha).

## Galerei

* Lidnan tobmuden sauvuz (2008)
* Federaline sauvuz lidnas (2020)
* Pühän Marijan vigatoman sugutandan riman katoline vanh päjumalanpert', vn 2015 nägu (om saudud vll 1853−1854)
* Privatine katoline San Franciskon universitet, vn 2020 nägu
* San Franciskon azjaline keskuz vl 2023
* Lidnan kundaline kirjišt (2008)
* Rahvahidenkeskeine *San Francisko*-lendimport vl 2015

## Homaičendad

## Irdkosketused

* San Franciskon tobmuden oficialine sait (*sf.gov*). (angl.) (isp.) (kit.) (Tagalog)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **AÜV:oiden järedad lidnad** |  |
| Enamba 3 mln. eläjid | Los Andželes | Nju Jork |
| 1—3 mln. eläjid | Čikago | Dallas | Filadel'fii | Finiks | Hjuston | San Antonio | San Diego | San Hose |
| 750 tuh. eläjid — 1 mln. | Džeksonvill | Fort Uert | Indianapolis | Kolumbus | Ostin | San Francisko | Šarlott |
| Enamba 500 tuh. eläjid | Al'bukerke | Baltimor | Boston | Denver | Detroit | El' Paso | Fresno | Las Vegas | Luisvill | Memfis | Miluoki | Našvill | Oklahoma Siti | Portlend | Sakramento | Sietl | Tuson | Vašington |
|  |