# Azii

Azijan regionad ÜRO:n mödhe:
     Päivnouzmaine Azii
     Päivlaskmaine Azii
     Keskuzazii
     Suvipäivnouzmaine Azii
     Suviazii
     Venäman azijalaine pala lugese Pohjoižeks Azijaks.
Azijan sijaduz
Röun Evropanke
Azijan fizine kart
**Azii** (grekan kelel: *Ασία*) om man kuiv pala, kaikiš suremb pindan i ristitišton mödhe. Se da Evrop oma Evrazii-kontinentan kaks' palad. Sijadase pohjoižel mapoliškol, Evrazijan suves, päivnouzmas da pohjoižes. Nügüd' Azii om kaikiš heredamb šingotesen region.

## Ühthižed andmused

Pind lähižidenke saridenke — 43,5 millionad km². Eläjiden lugu — 4,2 mlrd (2012), koume ristitud videspäi elädas Azijas.

Kaik 47 valdkundad, viž rippujad territorijad da viž valdkundad palahiženke rahvahidenkeskeiženke tundištusenke sijadasoiš Azijas. Kazahstan, Turkanma da Venäma sijadasoiš paloin Evropas-ki, Indonezijan pala om Valdmerimaiš, Egipt da Jemen sijadasoiš Afrikas paloin.

Nimitadas Azijan eläjid da sündnuzid azijalaižikš.

Päivnouzmmantedo om disciplin, tedoidab Azijan da Pohjoižafrikan rahvahiden istorijad, ižandust, literaturad, religijad, filosofijad, kelid i kul'turid.

## Geografii

Azijan sariden pind om läz 2 mln km², kaikiš suremb niišpäi om Kalimantan (Borneo). Järedad pol'sared: Arabijan pol'sar', Indostan, Anatolijan pol'sar', Korejan pol'sar', Kamčatk, Čukotk, Taimir.

Azijan päivnouzmaižed randad lainištab Tün' valdmeri, suvižed randad — Indine valdmeri, päivlaskmaižed randad — Atlantižen valdmeren Keskmeri da Mustmeri, pohjoižed randad — Jävaldmeri. Dežnevan nem' om kaikiš päivnouzmaižemb čokkoim, Beringan sal'm sijadase Päivnouzmaižen Azijan i Pohjoižamerikan keskes. Suecan kanal lugetas röunaks Azijan i Afrikan keskes.

Janczi, Huanhe, Ob' Irtiš-ližajogenke, Jenisei Angar-ližajogenke, Lenanjogi Vitim-ližajogenke, Amur Arguninke, Mekong, Evfrat, Ind, Gang i Brahmaputra oma Azijan da mail'man znamasižed joged. Järedad järved oma Kaspijan meri (paloin), Baikal, Balhaš, Tonlesap, Aral, Issik-Kul', Urmii da Duntinhu.

Kaikiš korktemb čokkoim om Džomolungm-mägenpä (8848 m) Kitaiš. Kaikiš alahamb čokkoim om Umbemeren tazopind (−430 m vn 2015 sügüz'kul) Azijan suvipäivlaskmas.

Iran
Kitai
Saud. Arabii
Japonii
Kazahstan
Indii
Mongolii
Indonezii
Malaizii
Filippinad
Vjetnam
Singapur
Suvikorei
Pohjoižkorei
Afganistan
Pakistan
Tailand
Laos
Kambodž
Päivnouzmaine Timor
Brunei
Mjanmar
Butan
Bangladeš
Nepal
Taivan'
Uzbekistan
Kirgizii
Tadžikistan
Turkmenistan
Oman
Jemen
AÜE
Katar
Bahrein
Kuveit
Irak
Iordanii
Izrail'
Sirii
Turkanma
Gruzii
Azerbaidžan
Armenii
Kipr
Mal'divad
Šrilank
Venäma
Honkong
Makao

## Klimat i tarbhaižed kaivatused

Kaik klimatižed vöd oma Azijan territorijal. Erasiden tarbhaižiden kaivatusiden varad oma kaikiš surembad: kivivoi, londuseline gaz, harvad mametallad.

## Homaičendad

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Azijan valdkundad** |  |
| Azijan valdkundad Afganistan | Araban Ühtenzoittud Emiratad (AÜE) | Armenii | Azerbaidžan1 | Bahrein | Bangladeš | Brunei | Butan | Egipt2 | Filippinad | Gruzii1 | Indii | Indonezii3 | Irak | Iran | Izrail' | Japonii | Jemen2 | Jordanii | Kambodž | Kazahstan1 | Katar | Kipr1 | Kirgizstan | Kitai | Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund | Korejan Tazovaldkund | Kuveit | Laos | Livan | Malaizii | Mal'divan Sared | Mjanmar | Mongolii | Nepal | Oman | Pakistan | Päivnouzmaine Timor | Saudan Arabii | Singapur | Sirii | Šrilank | Tadžikistan | Tailand | Turkanma1 | Turkmenistan | Uzbekistan | Venäma1 | Vjetnam |
|

---

1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo. |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Man kuivad palad da kontinentad** |  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Afrik | Antarktid | Azii | Avstralii | Evrop | Pohjoižamerik | Suviamerik |

---

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Afroevrazii | Amerik | Evrazii | Valdmerimad |

 |
|  |