Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Psihologii

Melen mahtusiden kodvind — openduzpsihologijan test: valikat figurad serijan lopuks.
**Psihologii** (amuižgrek.: ψυχή *psihe* «heng; taba» i amuižgrek.: λόγος *logos* «tedo» sanoišpäi) om gumanitarine tedoline disciplin, tedoidab ristitun i ristituiden gruppiden psihikad, psihišt olendad da radmištod, psihikan sündundan, šingotesen i funkcioniruindan käskusid.

Psihologii jagase koumeks palaks: fundamentaline, sättutoitud (om psihiatrijha sidodud ahthas) i praktine psihologii.

Tedoidusen predmet om erazvuitte psihologijan sarakoidme:

* ristitun heng (kaik tedoidajad edel 18. voz'sadan augotišt),
* tuntken nägused (anglijan empirine associanistine psihologii — Devid Gartli, Džon Stüart Mill', Aleksandr Ben, Gerbert Spenser),
* subjektan elonmaht (strukturalizm — Vil'hel'm Vundt),
* kuvazumižmahtuz, funkcionaližmaht (funkcionalizm — Uil'jam Džeims),
* psihižiden radmižiden augotižlibund (Ivan Sečenovan psihofiziologii),
* ičtazvedand (biheviorizm — Džon Uotson),
* tuntketoi (süvä psihologii: psihoanaliz — Zigmund Freid, individualine psihologii — Al'fred Adler, analitine psihologii — Karl Gustav Jung),
* mel'kuvad, niiden vasthaotmižen, formiruindan i ümbriradmižen processad da rezul'tatad (geštal'tpsihologii — Maks Vertgeimer),
* ristitun olendan problemad (gumanistine psihologii, sen paloin egzistencialine psihologii — Abraham Maslou, Karl Rodžers, Viktor Frankl, Rollo Mei, ontopsihologii — Antonio Menegetti, pozitivine psihologii — Martin Seligman),
* ristitun päaivoiden informacijan ümbriradmižen processad, kognitivižed mahtod (kognitivine psihologii — Džordž Miller, Gerbert Saimon, Allen Njuell, Noam Homskii, Devid Grin, Džon Svits)
* ristitun südäimail'm (V. Mazilov).

Psihologijan metod oma psihižiden nägusiden süiden teoretine el'genduz, ohjanduz niil, el'gendusen kävutand praktižen radmižen effektivižusen täht i psihologižen abun radnikoičendan täht.

*Psiholog* om sanu professionališt üläopendust specialist psihologijan sferas. Hän ei ole lekar' Venämas, lekar' om psihiatr, no hänele sab pätta oigeta ristitud lekarinnoks (oz., spravitamha süväd depressijad).

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Lidnalaine legend

**Lidnalaine legend** (angl.: *urban legend*) om nügüd'aigaine legendan vai mifan toižend. Lidnalaižed legendad oma lühüdad tobjimalaz i nägudas todhekoskujikš ezmäižel kacegel. Konz ken-ni starinoičeb lidnalašt legendad, ka sanub, miše nece om putnu hänen sebranikale, tutabale mehele i s.v. Äjad lidnalaižed legendad oma lujas elokahad, paksus om jüged uskotoitta ristitud, miše nece om vaiše mif.

## Kacu mugažo

* Lidnalaižed legendad (fil'm)
* Legendiden murendajad

## Irdkosketused

* «Legendiden murendajad» Discovery-kanalan saital (*discovery.com*). (angl.)
* NSTÜ:n aigoiden lidnalaižiden legendiden kogoduz *back-in-ussr.com*-saital. (ven.)
* Lidnalaižiden legendiden ozutesed (*urban-legends.ru*). (ven.)
* Blog lidnalaižiden legendiden polhe *community.livejournal.com*-saital.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Vederistmad

Andrea Verokkjo, «Valatuz», läz 1472−1475, Uficci-galerei
**Vederistmad** oma üks' hristanuskondan kaikiš surembiš praznikoišpäi (pühänikoišpäi). Praznuiše Iisusan Hristan valatusen Joan-Valatajal Iordan-joges znamaks vilukun 19 (6) päiväl. Valatusen aigan, Evangelijoiden mödhe, Iisusale lanksi Jumalan Heng kühkjaižen nägol. Ühten aigan siš Än' Taivhišpäi sanui: «Nece om minun armaz Poig, kudamb om minei mel'he».

## Praznuičendan verod

* Venämas Vederistmiden edel om vero risttä vet, londuseližiš vezištoiš-ki, mihe čaptihe ristanvuitte lähte jäs nimel *iordan'*. Edel kaikid ned čukaldase lähtkehe, ked oma ühtnüded arboindas Sünduman aigan, i mugažo čudilkad (bukoid) — miše pesta grähkid. Sid' lugese, miše Sünduman aigan kävui joudjas toine pol' iordanha lähteb. Vederistmiden aigan risttud vezi lugese tervehtoitajaks. Papišt paneb vauktad rizad päle necen praznikan aigan. Rahvahan arboindan-ki vero om edel Vederistmid, jätkase kaks'toštkümne päiväd Raštvoilpäi Sünduman aigan (kaikenlaine mugoine arboind om kel'tüd oficialižel Cerkvil). Venärahvahan kalendar' Vederistmad-pühäd ühtištab pakaižidenke (m.n. «Vederistmiden pakaižed»).

* Vepsläižiš küliš Sünduman aig lopiše Vederistmil. Praznikan kanun om sidodud «toižhe polehe». Rist kaičeb ristituid pahas vägespäi, naku muga tegese-ki ristoid kaikil iknoil, uksil, päčil, čogiš, erazvuiččil kaluil da mahtoil: tegese veičel, pirttihe hilel vai vezimujul, säresišpäi i klejase. Pohjoižvepsläižiden küliš vätihe sajid jäl'ghe Vederistmäd.

* Bolgarijas da Grekanmas veden ristindan jäl'ghe praznikastundad sädasoiš horugvidenke vezištohopäi. Vero om tacta puine rist vedhe, i sen jäl'ghe kül'ptas lähtkes. Sada rist vedespäi om arvokaz tego. Praznikan nimi rahvahas Bolgarijas om «*Jordanovden*».

Ristan ecindan vero Bogojavlenii-praznikan edel Grekanmas (Mikonos-sar')
Jordanovden Bolgarijas
## Muštatišed da primetad

## Homaičendad

* Sündun Valatuz //Brokgauzan da Efronan enciklopedine vajehnik. 86 tomoiš. — Piter, 1890−1907. (ven.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |