Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Indijan štatad da territorijad

**Indijan regionad** — štatad da territorijad, ned oma valdkundan jagandan ezmäižeks tazopindaks. Territorijad (angl.: *territory*, hindi: केन्द्रीय सरकार *kendriy sarkar*) oma pened surudel. Štatad (angl.: *state*, hindi: प्रांत *prant*) erinedas keskneze lujas, ned alajagasoiš 732 ümbrikoks (angl.: *district*). Vll 1951−1956 sätihe ut administrativišt jagandad, i sen jäl'ghe štatoiden sündundan process jätksi. Saudas štatoid eläjiden kodikelen mödhe.

Vspäi 2019 kaik om 36 regionad — **28 štatad da 8 nevondterritorijad Indijas**. Kaks' regionad oma kaikiš surembad administrativižed ühtnikad mail'mas ristitišton mödhe, ned oma Uttar Pradeš- i Maharaštr-štatad.

## Štatad

1. Andhra Pradeš (pälidn — Haidarabad)
2. Arunačal Pradeš (pälidn — Itanagar)
3. Assam (pälidn — Dispur)
4. Bihar (pälidn — Patn)
5. Čhattisgarh (pälidn — Raipur)
6. Džarkhand (pälidn — Ranči)
7. Goa (pälidn — Panadži)
8. Gudžarat (pälidn — Gandinagar)
9. Har'jan (pälidn — Čandigarh *[nevondterritorii]*)
10. Himačal Pradeš (pälidn — Šiml)
11. Karnatak (pälidn — Bangalor)
12. Keral (pälidn — Tiruvanantapuram)
13. Madh'ja Pradeš (pälidn — Bhopal)
14. Maharaštr (pälidn — Mumbai)
15. Manipuri (pälidn — Imphal)
16. Meghalai (pälidn — Šillong)
17. Mizoram (pälidn — Aidžal)
18. Nagalend (pälidn — Kohim)
19. Odiš *(vai Oriss)* (pälidn — Bhubanešvar)
20. Pendžab (pälidn — Čandigarh *[nevondterritorii]*)
21. Päivlaskmaine Bengalii (pälidn — Kolkat *(vai Kal'kutt)*)
22. Radžasthan (pälidn — Džaipur)
23. Sikkim (pälidn — Gangtok)
24. Tamil Nadu (pälidn — Čennai)
25. Telangan vai Telingan (pälidn — Haidarabad)
26. Tripur (pälidn — Agartal)
27. Uttar Pradeš (pälidn — Lakhnau)
28. Uttarakhand (pälidn — Dehradun *[aigaks]*)

## Nevondterritorijad

1. Andamanan da Nikobaran Sared (pälidn — Port Bler)
2. Čandigarh-lidn (Har'jan- i Pendžab-štatoiden pälidnaks)
3. Dadra da Nagar Haveli i Daman da Diu (pälidn — Daman)
4. Deli-lidn (+ Uz' Deli) — *Nacionaline pälidnan ümbrik*
5. Džammu da Kašmir (pälidnad — Džammu *(tal'vel)*, Srinagar *(kezal)*)
6. Ladakh (pälidn — Leh)
7. Lakšadvip (pälidn — Kavaratti)
8. Pudučerri (pälidn — Pudučerri-lidn)

## Tobmuz

Indijan prezident paneb štatan gubernatorid radsijha videks vodeks. Kaik rahvaz valičeb regionaližiden parlamentiden alakodin (hindi: Vidhan Sabha) ühtnijoid videks vodeks, üläkodin (hindi: Vidhan Parishad) — kudeks vodeks, no üläkodin koumandez vajehtase kahtes vodes päliči.

Indijan ohjastusen komissarad vai administratorad ohjatas nevondterritorijoil. Om parlamentid vaiše severziš-se territorijoiš, federaline käskusišt om väges toižil territorijoil.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Indijan regioniden parlamentiden sait (*legislativebodiesinindia.nic.in*). (angl.)
# Zell'

Koviden zelliden erazvuiččed formad: tabletuded, kapsulad
Tabletuziden tehmine
**Zell'**, **zell'abutuz**, **zell'preparat** vai **medikament** (latin.: *praeparatum medicinale, praeparatum pharmaceuticum, medicamentum*) om substancii vai sintetižiden, londuseližiden substancijoiden segoituz ningomiš formiš: tabletuded, kapsulad, segoitez, voiže.

Kävutadas zelläd läžundoiden profilaktikan, diagnostikan i tervehtamižen täht. Kaik zelläd läbitadas klinižid tedoidusid edel kävutamišt i sadas laskendad kävutandas. Preparatad ühtes farmakologižes gruppaspäi nimitasoiš analogoikš. Mödas zellid lekarin receptan mödhe, vai receptata ku sab.

## Istorii

Ristitud napriba päzutada läžundoišpäi amussai londuseližiden zelliden abul. Ned oliba unotesed kazmusišpäi päpaloin, mugažo zelläd živatoiden lihaspäi i sitaspäi, sepišpäi, mineraližed substancijad.

Himijan šingotez abuti el'geta, miše spravitandan effekt tuleb märitud substancijoiden olendaspäi. Tehnikan otand kävutamižhe laski sada mugomid zellid sintezan tel suriš lugumäriš. Ližatas abusubstancijoid zellihe pehmdamha effektad niiden kävutandaspäi. Farmaceftine tegimišt pästab zellid rahvahidenkeskeižiden standartoiden mödhe, sen tagut voib möda tehtud sättujiš torhudme maiš zellid kaikedme mail'madme riskata.

## Tegend organizmas

Otandan organizman südäimehe jäl'ghe zelläd toižetadas čihoten, sätas himižid ühtnendoid hibjan solidenke da nozoluzidenke, kadotadas ičeze morijoid ičendoid, a erasti vastkarin, sadas niid. Zellän jändused i ülämär lähttas organizmaspäi eritandsisteman kal't — soled, sirdhad, hengindsistem, higoraugud.

## Kacu mugažo

* Zellik (Zell'liphaine, Ezmäižen abun keraduz)

## Homaičendad
# Tehnologii

Ristit pidab käzikirvest
**Tehnologii** (amuižgrek.: τέχνη *tehni* «čomamaht, mastaruz, maht» + amuižgrek.: λόγος *logos* «sana; meletuz, hama») om metodoiden da azegiden ühtmuz samha tahtoidud rezul'tatad, tärtusen avar el'genduz om tedoiden kävutand pätamha praktižid tegoid.

Vl 1772 saksalaine Iogann Bekman-opendai (1739−1811) toi tedoho «tehnologii»-terminad, kävuti tedodisciplinan käzitöiš nimitusen täht, kudambad openzi Göttingenan universitetas. Tehnologii mülütab ičheze radon mahtusid, režimid, tegendoiden järgendust. Tehnologii om uden aigan avar termin, sen el'genduz šingotase, oli erazvuitte 20. voz'sadan augotišes i lopus.

Ümbrikirjutadas tehnologijad: tehnologine process, tehnologine kart. Ümbrikirjutand tegese kaikile sättujal mahtusel, miše kaikutte ristit voi toštta rezul'tatad, rahvahidenkeskeine standartizacii šingotase sen alusel.

## Klassifikacii

Tehnologii jagase gruppikš nenidme kategorijoidme:

* tehmižen sarak (oz., mašinansauvomižen, maižandusen, sauvondan, himine, kosmine, energetine, transportine, informacine, socialine);
* materialan sand (oz., metalloiden, nanotehnologii, biotehnologii);
* tarbhaižuz (järgeližed i kritižed / bazižed);
* ekologine valatoituz (vähäjändusine, jändusitoi).

Kaikiš udembad i progressivižed oma korktad tehnologijad (angl.: *high-tech*), niiden kaikenaigaine kävutand om nügüdläižen tedoliž-tehnižen revolücijan tetpaine pala. Tehnologijoiden sädamine om innovacine radmine. Uziden tehnologijoiden massine kävutand ristitkundas kucub sirdandad toižhe tehnologižhe tazopindha, muga oli maižanduzrevolücijanke, sid' tegihe industrialine, nügüd' mäneb informacine.

## Kacu mugažo

* Inženerine tö
* Tehnik

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Kiruhsöm

Järgeline kiruhsöm — gamburger i räkištadud kartohk
**Kiruhsöm** vai **Fastfud** (anglijan kelel om *fast food* — «kirhuline söm») om termin sömižele. Slokosttäs sidä sömäd hotkas da mugoi-žo hotkas söm kulutase klijental. Kävutadas penid sömladlusid vai södas niita ani, voib kulutada sömlaudata.

Kirhuližen sömän blödad oma olmas erazvuiččiden rahvahiden keitandoiš, oz., vepsläižil ned oma pirgoiden toižendad, kürzad da keitosed. Slokosttäs fastfudad specialižiš aluzkundoiš (kirhuližen sömižen restoranoiš) tobjimalaz. Erasišti nece om äikalorine söm, da eskai voib olda varuližen tervhuden täht suriš lugumäriš.

Sömän toižend erigoiči kommercijalizacijan šingotesen tagut (koveritoi standartizacii voib säta edheotandoiden verkod i laskeb sada rahoiden pörundad teravas), äjiden ristituiden hotkan elonmahtusen taguiči, blödoiden madal arv vedatab klijentoid mugažo.

## Fastfudblödad

* Gamburger
* Sendvič
* Hot-dog
* Korn-dog
* Picc
* Sams
* Pirgaine
* Šaurm
* Döner-kebab (mugažo «šaurm» vai «šaverm»)
* Buritto
* Kürzad
* Kartohk fri
* Kala i čipsad
* Falafel'

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Kel'

**Kel'** om koverikaz znamsistem, kudamb märhapaneb kirjutamišt da/vai virkmišt.

## Kelen toižendad

Erištab:

* ristitližed keled, sidä kesken etnižed, kontaktižed (pidžinad), planiruidud keled, žestkeled. Kaik tetas läz 10 tuhad ristitun kelid mail'mas;
* programiruindan keled;
* živatoiden keled;
* toižed keled (oz., teznamoiden kel', änikoiden kel').

Kirjankel' sündui paginkelespäi. Kelentedo tedoidab keliden aspektoid.

## Kelen funkcijad

Kelen koume päfunkcijad:

* kommunikativine (besedoičend) — kelen kävutand oigendamha informacijad muite, kut se om;
* kognitivine (gnoseologine) — informacijan kogodamine, kaičend, ümbriradmine da oigendamine;
* akkumulätivine — tedoiden kogodamine da kaičend.

## Kel'he sidodud vepsän muštatišed

>
> * *Ičeiž kel't ed unohta.*
> * *Ičemoi kel't ei ole parembad.*
> * *Keleta ei sa pagišta.*
> * *Kel't ei ole jüged kandišta.*
>
>
>

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |