# Pretorii

**Pretorii
Pretoria (afrikaans i angl.)**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Suviafrikan Tazovaldkund |
| Eläjiden lugu (2023)
  | 2,818,100 ristitud |
| Pind
 | 687,54 km² |
|  |
| Pämez'
  | Stivens Mokgalapa (uhoku 2019—) |
| Telefonkod
 | +27−012 |
| Aigvö
 | UTC+2 |

Lidnan kart (2016)
**Pretorii** (afrikaans- i anglijan kelil: *Pretoria*, afrikaans-kelen virkand: [prəˈtʊəria], anglijan: [prɪˈtɔːriə, pri-]) om Suviafrikan Tazovaldkundan pälidn de fakto, prezidentan da ohjastusen olendsija. Lidn mülüb Gauteng-provincijan Tsvane-lidnümbrikho.

## Istorii

Raudte tuli Pretorijha vl 1892. Se sai lidnan statusad vl 1931.

Pretorii om valdkundan ekonomine, torguind- da tedoline keskuz.

## Geografijan andmused

Lidnan municipalitetan (Tsvane-ümbrik) sijaduz provincijas i valdkundas (vspäi 2011 röunad oma ozutadud)
Pretorii sijadase valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Lidn seižub alangištol 1339 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kukhad kaitas necidä alangištod viluid suvižid tulleid vaste.

Klimat om subtropine neps. Hätkeline räk keza da lühüd tal'v oleldas. Äi päipaštod om vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +18,2 C°, redukun-keväz'kun +20,1..+22,6 C°, kezakun-heinkun +11,5..+11,9 C°. Ekstremumad oma −4,5 C° (kezaku, heinku) i +36,3 C° (viluku, uhoku). Kezaaigan minimum om +6,5 C° (tal'vku), tal'vaigan maksimum om +30 C° (eloku). Il'man lämuz voib ületada +30 C° sügüz'kus-semendkus. Voib panda halad semendkus-sügüz'kus vaiše. Paneb sadegid 673 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (100..135 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (3..20 mm kus). Paneb lunt tal'vel harvas lujas. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 44..45 % röunoiš elokus-sügüz'kus, 59..63 % kül'mkus-sulakus, 50..56 % toižiš kuiš.

## Eläjad

Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 742 006 ristitud. Lidnan aglomeracii om 6298 km² surtte (Tsvane-ümbrikon pind), siš om nell' millionad eläjid (vn 2022 andmused, vl 2011 oli läz 3 mln).

Pretorii ezilidnoidenke om evropalaižiden augotižlibundan eläjiden kaikiš suremb koncentracii Afrikas Saharan suvemb, om evropalaižiden lidnaks alusenpanendan aigaspäi. Läz üht millionad afrikaneroid elädas siš, lidnan ristitišton pol'. Afrikanižed rahvahad enambuses oma pohjoine soto i tsvana.

Üläopendusen aluzkundad oma Suviafrikan universitet (*UNISA*, alusenpanend 1873), Pretorijan universitet (alusenpanend 1908, läz 50 tuh. üläopenikoid), Tsvanan tehnologijan universitet (*TUT*, om sätud koumen aluzkundan ühtištusel vn 2004 vilukus, läz 65 tuh. üläopenikoid).

## Transport

Pretorii sädab konurbacijad Johannesburganke, kudamban keskuzpala seižub 55 km suvhe. *Gautrein*-jonused ühtenzoittas lidnan rajonid keskneze, lidnad — rahvahidenkeskeižidenke lendimportoidenke da Johannesburganke.

Kaik kaks' rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš lähižes Johannesburgas: O.R. Tambo (*JNB*) — pälendimport, 45 km suvhe Pretorijan keskuzpalaspäi, da Lanserii (*HLA*) — 35 km suvipäivlaskmha Pretorijaspäi. Sen ližaks, üks' lendimport om lidnan pohjoižes penen aviacijan täht. Kaks' il'mvägiden sodabazad om saudud lidnan suves, Svartkop i Voterkluf.

## Galerei

* Lidnan tobmuden sauvuz (2013, om saudud vll 1931−1935)
* Paul' Krüger-prezidentan reformatine jumalanpert' (kal'vinizm), vn 1988 nägu
* Pretorijan keskuzline azjaline rajon vl 2012
* Šeraton-adivpert' vl 2012
* Suviafrikan universitetan *Maklnuk*-kampus (*Muckleneuk*, 2013)
* Pretorijan päraudtestancijan sauvuz vl 2012

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Tsvane-ümbrikon ohjastusen oficialine portal (*tshwane.gov.za*). (angl.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Afrikan pälidnad** |  |
| Abudž | Addis-Abeb | Akkr | Alžir-lidn | Antananarivu | Asmar | Bamako | Bangi | Banžul | Bisau | Brazzavil' | Dakar | Dodom | Džibuti-lidn | Džub | Fritaun | Gaborone | Giteg | Harare | Hartum | Jamusukro | Jaunde | Kair | Kampal | Kigali | Kinšas | Konakri | Librevil' | Lilongve | Lome | Luand | Lusak | Malabo | Maputu | Maseru | Mbabane | Mogadišo | Monrovii | Moroni | Nairobi | Ndžamen | Niamei | Nuakšot | Port Lui | Porto Novo | Prai | Pretorii | Rabat | San Tome | Tripoli | Tunis-lidn | Uagadugu | Viktorii | Vindhuk |
|  |