# Bern

**Bern
Bern (saks.)
Berne (fr.)
Berna (ital. i romanš.)**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Šveicarii |
| Eläjiden lugu (2023)
  | 136,988 ristitud |
| Pind
 | 51,62 km² |
|  |
| Pämez'
  | Alek fon Graffenrid (viluku 2017—, *Alec von Graffenried*) |
| Telefonkod
 | +41-(0)31 |
| Aigvö
 | tal'vel UTC+1, kezal UTC+2 |

Lidnan kart (2020)
**Bern** (mugažo saksan kelel, virktas [bɛʁn], sveicarine saksan virkand [bɛrn]; franc.: *Berne* [bɛʁn], ital. i romanš.: *Berna*) om Šveicarijan Konfederacijan pälidn de fakto («federaline lidn» oficialižeks). Se om ühtennimižen kantonan administrativižeks keskuseks mugažo, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe. Oficialine kel' om saksan kel'.

Mail'man počtühtištusen i Šveicarijan raudteiden päfaterad sijadasoiš lidnas.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud vl 1191 ceringenlaižen Bertol'd V-gercogan käskön mödhe. Vspäi 1848 Šveicarijan parlament i ohjastuz tehtas ištundoid lidnas. Bernan vanh keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1983.

Bern šingotase sauvondal i holitišiden sferal: tervhudenkaičend, tedoidused i openduz, torguind, logistik, finansižed holitišed i varmituz, informacine sarak, adivpertid i restoranad.

## Geografijan andmused

Lidnan municipalitetan sijaduz kantonan palas, kantonas i valdkundas vn 2012 kartal
Bern sijadase pohjoižpolehe Al'pilpäi, valdkundan lodehes. Lidn seižub Are-jogen känman molembil randoil, 481..674 m korktusil, 540 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om valdmeren venon kontinentaližen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +9,3 C°, kezakun-elokun +16,9..+18,8 C°, tal'vkun-uhokun +0,2..+1,1 C°. Ekstremumad oma −23,0 C° (uhoku) i +37,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,1 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 1022 mm vodes, enamba semendkus-elokus (102..112 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (56..65 mm kus). Paneb lunt 47 sm tal'ven 13 päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..73 % röunoiš keväz'kus-elokus, 84..86 % redukus-vilukus.

## Tobmuz

Lidnan fartalad rajonidme vl 2009
Bern jagase kudeks nomeruidud rajonaks (üks'lugu saks.: *Stadtteil*, I−VI). Rajonad II−VI alajagasoiš 28 nimitadud fartalaks (*Quartier*).

Valitas lidnan nevondkundan (saks.: *Stadtrat*, franc.: *Conseil de ville*) 80 ühtnijad nelläks vodeks. Radonoigendai tobmuz om municipaline nevondkund (saks.: *Gemeinderat*, franc.: *conseil municipal*), sen pämez' om lidnan pämez' (mer, saks.: *Stadtpräsident*, franc.: *Le Maire*). Edeline lidnan pämez' oli Aleksander Čäppät (*Alexander Tschäppät*, 2005−2016, koli vl 2018).

## Eläjad

Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 137 980 ristitud, vl 2017 — 133 798 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 162 405 eläjad vl 1970. Läz 400 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.

## Transport

Avtobusad, tramvaid, trolleibusad i funikulör (106 m) oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik om 18 sildad Are-joges päliči lidnan südäimes. Bernan elektroraudte (saks.: *S-Bahn*, 13 jonod) ühtenzoitab lidnad ezilidnoidenke.

Regionaline civiline *Bern*-lendimport (*BRN, LSZB / LSMB*, 151,6 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase Bel'p-ezilidnas vides kilometras suvipäivnouzmha Bernan istorižes keskusespäi. Tehtas čarterreisid Keskmeren lebutahoiže päpaloin.

## Galerei

* Lidnan tobmuden sauvuz (2007)
* Bernan kafedraline päjumalanpert', vn 2019 nägu (reformatine, saudihe vll 1421−1893)
* Pühän Hengen jumalanpert', vn 2013 nägu (reformatine, om saudud vll 1726−1729)
* Transnacionaližen biofarmaceftižen *CSL Behring*-kompanijan tehmižsauvused vl 2020
* Liftoiden *Emch Aufzüge AG*-kompanii vl 2024
* Bernan universitetan päsauvuz (2011)
* *Wankdorf*-stadion (2011)
* *Bern*-päraudtestancijan sauvuz vl 2014

## Irdkosketused

* Lidnan ohjastusen oficialine sait (*bern.ch*). (saks.) (fr.) (ital.) (angl.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Evropan pälidnad** |  |
| Afinad | Amsterdam | Andorr la Vel'j | Baku | Belgrad | Berlin | Bern | Bratislav | Brüssel' | Budapešt | Buharest | Dublin | Hel'sinki | Jerevan | Kijev | Kišinöv | Kopenhagen | Lissabon | London | Lüblän | Lüksemburg-lidn | Madrid | Minsk | Monako-lidn | Moskv | Nikosii | Oslo | Pariž | Podgoric | Prag | Reikjavik | Rig | Rim | San Marino-lidn | Sarajevo | Skopje | Sofii | Stokhol'm | Zagreb | Tallidn | Tbilis | Tiran-lidn | Vaduc | Vallett | Varšav | Vatikan | Ven | Vil'nüs |
|  |