Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rembrandt

|  |
| --- |
| Rembrandt |
| alam.: *Rembrandt Harmenszoon van Rijn* |
|
Rembrandtan avtoportret, 1660. voz' |
| nimi sündundan jäl'ghe: | alam.: *Rembrandt Harmenszoon van Rijn* |
| radmižen toižend: | pirdai, joonistaja, graafik, kunstikoguja, etcher, kollektsionäär, kujutav kunstnik, old master, graveerija, kunstikaupmees, čomamahtai |
| sündundan dat: |
15. heinku 1606
 |
| sündundan sijaduz: | Leiden, Hollandi krahvkond[d], Hollandi Vabariik[d] |
| valdkund: |  Hollandi Vabariik[d] |
| kolendan dat: | 4. reduku 1669(1669-10-04) (63 vot) |
| kolendan sijaduz: | Amsterdam, Hollandi krahvkond[d], Hollandi Vabariik[d] |
| tat: | Harmen Gerritszoon van Rijn[d] |
| mam: | Neeltje Willemsdr. Zuytbrouck[d] |
| avtograf: |  |
|  **Rembrandt VikiAitas**  |
| **Om sädusid** VikiPurtkiš  |

**Rembrandt Harmens van Rein** (alam.: *Rembrandt Harmenszoon van Rijn*; sünd. 15. heinku 1606, Leiden, Alamad, Ühtištadud provincijoiden Tazovaldkund — kol. 4. reduku 1669, Amsterdam, Alamad, Ühtištadud provincijoiden Tazovaldkund) — alamalaine pirdai da gravirui. Hän om kaikiš suremb Alamaiden voimujupirdandan «kuldaižen aigan» ezitai, vauktuz-pil'vesen kuvandoičendan mastar.

Rembrandtan sädused oma erazvuiččed žanral, ned avaitihe kacujale mehen palahtelendoiden da mujandoiden igähišt mail'mad ezmäižen kerdan ristitun istorijas. Kaik tetas 346 kuvad, enamba sadad pirdandkuvid i läz 300 ofortad. Voib löuta kümne da sen enamba kopijoid i replikoid ühtele Rembrandtan kuvale mail'man muzejiš. Koumekümne seičeme openikad oli Rembrandtal, jäl'getihe pirdajad. Völ 20. voz'sadan augotišes lugetihe, miše Rembrandt oli läz 800 kuvan avtor, no sid' äjiden kuviden avtoruz oli ridatadud. Kaikiš suremb kuviden lugu voib kacta Amsterdaman Reiksmüseum:as (alam.: *Rijksmuseum*).

## Znamasižed kuvad

* «Mujandad» / «Mujandoiden allegorii» (viden kuvan serii, 1624−1625): alam.: *De brillenverkoper* ('Gezicht' «nägemine»), *Drie zangers* ('Gehoor' «kulemine»), *De operatie* ('Tast' «rižand kosketusel»), *De bewusteloze patiënt* ('Reuk' «haju»), videnz' 'Smaak'-kuva («magu») lugese kadonudeks.
* «Pühän Stefanan lönd» (1625, *De steniging van de Heilige Stefanus*)
* «Muzikaline sebr» / «Muzikan allegorii» (1626, *Musicerend gezelschap / Muzikale allegorie*)
* «Hristos Galilejan meritorokan aigan» (1633, *Christus in de storm op het meer van Galilea*)
* «Kalaidai poig tavernas» / «Avtoportret Saskiad kormaten» (1635, *De verloren zoon in een herberg / Zelfportret met Saskia*)
* «Valtasaran pir» (1635, *Het feestmaal van Belsazar*)
* «Danaja» (1636/1643, *Danaë*)
* «Öline varjoičendjouk» (1642, *Nachtwacht*)
* «Pühä pereh angeloidenke» (1645, *De Heilige Familie met Engelen*)

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Gaidn Jozef

|  |
| --- |
| Gaidn Jozef |
| saks.: *Joseph Haydn* |
|
Jozef Gaidnan portret, *voikuvan pirdi anglijalaine Tomas Hardi vl 1792* |
| radmižen toižend: | muzikankirjutai, dirigent, muusikateadlane, pianist, independent publisher |
| sündundan dat: |
31. keväz’ku 1732
 |
| sündundan sijaduz: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 177. real: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).** |
| valdkund: |  Saksa-Rooma riik[d] |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 177. real: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).** |
| kolendan sijaduz: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 177. real: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).** |
| tat: | Mathias Haydn[d] |
| avtograf: |  |
|  **Gaidn Jozef VikiAitas**  |

**Franc Jozef Gaidn** (saks.: *Franz Joseph Haydn* [ˈfʁants ˈjoːzɛf ˈhaɪdn̩]; sünd. 31. keväz'ku 1732, Rorau-külä, Alaavstrii, Pühä Rimalaine imperii — kol. 31. semendku 1809, Ven, Avstrijan imperii) oli klassikan avstrijalaine muzikankirjutai, simfonii- i jändekvartet-muzikžanroiden üks' alusenpanijoišpäi. Kirjuti organan i fortepjanon täht. Om Saksanman i Avstriž-Mad'jaranman rahvahangimnoiden muzikan melodijan sädai.

## Sädused

Muzikankirjutai sädi 24 operad, kirjuti 104 simfonijad, 83 jändekvartetad, 52 sonatad fortepjanon (klaviran) täht, 126 triod baritonan täht. Toižed sädused oma ezivändod, maršad, kargud, divertismentad orkestran i toižiden soitoiden täht, erazvuiččed p'jesad klaviran täht, pajod, kanonad, šotlandijan, irlandijan i uel'san pajoiden ümbriradmižed änen täht fortepjanonke vai violiženke.

Hengeline muzik: koume oratorijad («Mail'man sädamine», «Voz'aigad», «Sündun ristal seičeme sanad») i nell'toštkümne messad.

## Biografii

Franc Jozef oli sündnu Matias Gaidn-korjmastarin (1699−1763) kanzha. Kazvatajad oliba otnus vokalha todeks i navediba väta soitoil, muga löutihe prihan muziklahjakahut aigoiš. Vll 1740−1749 hän pajati Venan ph. Stefanan päjumalanpertin horas, severz-se vozid ičeze norembidenke vellidenke, mugažo openui väta soitoil. Nai vl 1760, Maria-Anna Keller oli Gaidnan ak, naimiželo kändihe onetomaks i lapsetomaks.

Muziksädai radnikoiči vara- i kapel'meisteran elokahan mad'jaralaižen Mikloš Esterhazi-ruhtinasen pert'kulus vll 1761−1790 (nüg. penes Fertöd-lidnas, edel 1950 vot Esterhaz). Ned voded abutiba Gaidnan sädamižradmižen änikoičendale, sil aigal muzikankirjutai sai rahvahidenkeskešt tetabut. Mad'jaralaižen ruhtinasen surman jäl'ghe radoi Sures Britanijas i Avstrijas, keradeli täuzid zaloid i sai finansišt ripmatomut.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Etik

Etik i moral': ülähän kut ristituiden tobj pala eläb, alahan kut etik taričeb.
**Etik** (amuižgrek.: ἠθικός *ēthikós* «kenen-ni tabaha sidodud» amuižgrek.: ἦθος-sanaspäi *êthos* «taba», «moraline natur»), vai **moraline filosofii**, om filosofijan disciplin, tedoidab tozihengeližust i moralid.

Etos-sana znamoiči nenid eziauguižešti: ühthine eländkodi, libunuded ühthižes elämižespäi ohjandimed, i kogodajad ristitkundad normad, kudambad abutadas individualizman i agressivižusen ülitandale.

Kävutadas «etik»-terminad mugažo znamoičemha märitud socialižen gruppan tozihengeližid i moraližid normid. Radatoittud etikal tärtused oma hüväsüdäimel'žuz, oiktusekahuz, sebruz, solidarižuz da tž., oigetas socialižiden institutoiden da kosketusiden morališt šingotest.

Etik om normativine i sättutoitud. Jäl'gmäine jagase nenikš: bioetik, ekologine, medicinine (lekariden), professionaline, juridine, socialine, politine, azjaline, kompjuterine.

## Etikan predmet

Etikan päproblemad:

* hüvüden i pahuden, hüvädtegendan i grähkoiden kriterijoiden problem;
* elon haman i ristitun ezimäričendan problem;
* valdan joudjuden problem;
* velgusiden problem, niiden ühthepanend ozan londuseliženke tahtonke.

## Koncepcijoiden toižendad

Erazvuiččiden etižiden sistemiden äjüz om olmas, ned erištasoiš südäiolendan i alusen mödhe. *Geteronomižen etikan* koncepcijad lugetas, miše moralil irdpol'ne ristithu kacten käskuz om i anttud irdpol'žikš, ozutesikš Jumalal. *Religiozine etik*, sen paloin *hristianine etik*, paneb avtoritarižid alusid moralin täht, sen aigan Jumal kuvastab Hüvüt, moralin normad oma Jumalan käsköikš (zavetoičendoikš) i oma velgusižed sen tagut.

*Avtonomine etik* ezimeletab, miše ristit tegeb ičeze moralid iče, *formaližel etikal* vai materialižel *kal'huziden etikal*. *Absolütine etik* (moraline absolütizm) lugeb moraližid kal'huzid olijoikš ripmata niiden tundištusespäi, *relätivine etik* (moraline relätivizm) pidab moraližid kal'huzid rippujikš ristitun radmižespäi.

## Kacu mugažo

* Etiket

## Homaičendad
# Rahvahatoi ma

Rahvahatomad mad
     Kuivstep'
     Tundr
     Jäžomad
Vilu rahvahatoi ma: lumesine pind Antarktidas
**Rahvahatoi ma** om londuseline zon. Sen pirdad oma tazo pind mägištoidenke vai ei, sadegiden vajaguz (penemba 200 mm vodes, tobjimalaz penemba 50 mm vodes, erasti ei olele voz'kümnil), kazmusiden vähä lugu vai eilend da eriline živateläjišt.

Rahvahatomad mad sädasoiš märitud geografižiš tahondoiš, kus sadegiden vajaguz (liig) vasttase korktanke (madalanke) il'man lämudenke vodes läbi.

## Harakteristik

Erigoittas lete-, kivi- da savitazangištoid, sodunuzid maid, lumitazangištoid. Kaik rahvahatomad mad ottas 16,5 mln km² kuivmad vai 11%, Antarktidanke videndez. Sahar om kaikiš tetabamb letetazangišt.

Lämiden rahvahatomiden maiden territorii om vedhudetoi paksus, järedad tranzitižed joged ristikoittas niid erasti (Sirdarj, Nil, Huanhe). Pened joged kuidas voz'aigadme, järved vajehtadas surut znamasižešti (Lobnor, Čad, Eir). Gruntveziden mineralizacii om luja paksus. Mahused oma vägetomad, om enamba solid mahuses mi organižid substancijoid, solavad kored pindanno oma järgeližed. Oazisad sijadasoiš manalaižen reskveden purtkidenno.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Konstebl Džon

|  |
| --- |
| Konstebl Džon |
| angl.: *John Constable* |
|
Džon Konsteblan avtoportret, 1806 |
| radmižen toižend: | pirdai, landscape painter, arhitektuurijoonestaja, kujutav kunstnik, čomamahtai |
| sündundan dat: |
11. kezaku 1776
 |
| sündundan sijaduz: | East Bergholt[d], Babergh[d], Suffolk[d], Anglii, Suurbritannia kuningriik[d] |
| valdkund: |  Suurbritannia kuningriik[d]  Suurbritannia ja Iirimaa Ühendkuningriik[d]  Sur' Britanii |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 227. real: bad argument #1 to 'format' (string expected, got nil).** |
| kolendan sijaduz: | Charlotte Street[d], Fitzrovia[d], London, Anglii, Suurbritannia ja Iirimaa Ühendkuningriik[d] London, Suurbritannia ja Iirimaa Ühendkuningriik[d] |
| tat: | Golding Constable[d] |
| mam: | Ann Watts[d] |
|  **Konstebl Džon VikiAitas**  |

**Džon Konstebl** (angl.: *John Constable* [ʤɒn ˈkʌnstəbəl, ˈkɒn-]; sünd. 11. kezaku 1776, Suffolk, Anglii, Britanii — kol. 31. keväz'ku 1837, London, Sur' Britanii) oli britanine pirdai, peizažist. Romantizman ezitai.

## Biografii

Tuleban aigan pirdai oli sündnu mellican pidajan kanzha. Navedi pirta lapsessai, sädi peizažid, mugažo kuvazi elon scenoid (harv azj sil aigal, no znamasine rad meiden päividen täht). Konstebl oli runoišton i pühäpaginan kumardelijan, se toi erilišt lirižust i tarkoiktust hänen sädamižhe.

Vl 1799 Džon pakiči tatal laskendad pühätada čomamahtole ičeze elod, i openui Londonan Kunigazližes čomamahtajademijas sadud rahoišpäi. Erasen aigan radoi pirdandan opendajan *Great Marlow Military College*-aluzkundas, no jäti radnikust i pirdi portretoid samha rahoid. Oti elokast našt akaks, sid' sai tatan biznesan videndest jäl'guseks, se abuti olda ottud čomamahtho.

Pirdajan kaikiš tetabambiš töišpäi oma *Dedham Vale* (1802) i *The Hay Wain* (1821). Nügüd'aigan arvosteldas korktas Konsteblan töd, ned oma populärižed keradajil, no elon aigan pirdai ei sabustand kommertišt satust. Kändihe händast Kunigazližen čomamahtakademijan ühtnijaks vn 1829 uhokus, 52-voččen.

## Kanz

Džon oli naižiš, laps'aigan Maria Biknell-sebranik oli hänen akaks. Seičeme last oli sündnus naimiželos. Akan tervhuz oli väll', hän koli jäl'gmäižen lapsen sündutamižen aigan, i Konstebl holiti da varatoiti kaikid lapsid iče elon lophusai.

## Galerei

* Solsberin päjumalanpert', 1823
* Stounhendž, 1835
* Venehen tehmine Fletfordas, 1815
* Kündatez, 1826

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Hokusai

|  |
| --- |
| Hokusai |
| japon.: 葛飾北斎 japon.: 葛飾󠄁北齋 |
|
Hokusai. Avtoportret |
| radmižen toižend: | pirdai, xylographer, illustraator, ukiyo-e artist, čomamahtai, graafik, graafik, disainer, arhitektuurijoonestaja, kujutav kunstnik, joonistaja |
| sündundan dat: |
31. reduku 1760
 |
| sündundan sijaduz: | Honjo[d], Sumida[d], Tokio, Japonii |
| valdkund: | Japonii |
| kolendan dat: | 10. semendku 1849(1849-05-10) (88 vot) |
| kolendan sijaduz: | Asakusa[d], Edo[d] |
| avtograf: |  |
|  **Hokusai VikiAitas**  |

Hokusai. Tamajogi Musaši-agjas («Fudžimägen 28 nägud»-serijaspäi)
**Kacušika Hokusai** (japon.: 葛飾 北斎; sünd. läz 31. reduku 1760, Edo — kol. 10. semendku 1849, sigä-žo) oli japonine pirdai da gravirui, ukijo-e-stilin ezitai. Hän oli kaikiš tutabambišpäi Evropas gravirui-japonijalaine. Hokusai radoi verhiden nimiden al kaiken, enamba mi koumekümne psevdonimad, kävutadas niid pirdajan elon periodizacijan täht (Tecudzo, Sünro i m.e.).

Hokusail pit'k sädamiželo oli, no hän tegi parahimid töid ičeze kuz'kümnevoččen jubilejan jäl'ghe. Sädi 12 kuviden kogodust (japon.: 北斎漫画 *Hokusai manga* «Hokusain kuvad») elon aigan, sen ližaks koume kogodust oma pästtud gravirujan surman jäl'ghe. Vl 1834 läksi Hokusain kaikiš tutab tö — grafine «Fudžimägen 100 nägud»-serii (*Fugaku sandžurokkei*).

Pirdai om valatoitnu lujas 19. voz'sadan čomamahtod Evropas, ozutesikš, ar nuvon vai jügendštilin sädajid.

## Biografii

Hokusain laps'aigan nimi oli Tokitarō (時太郎). Hän oli sündnu käziradajan kanzha i zavodi pirtta kuz'voččen. Abuti čomitada kirjoid kuvil. Gravüran žanr kändihe modakahaks Japonijas, i pirdai oli otnus sihe tetpas.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |