# Gonolulu

**Gonolulu
Honolulu**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad |
| Eläjiden lugu (2020)
  | 350,964 ristitud |
| Pind
 | 177,2 km² |
|  |
| Pämez'
  | Rik Blangiardi (viluku 2021—, *Rick Blangiardi*) |
| Telefonkod
 | +1−808 |
| Aigvö
 | UTC−10 |

Lidnan sijaduz Havajiden Oahu-sarel i saren — štatas (2007), om ozutadud rusttal mujul
**Gonolulu** (angl. i gav.: *Honolulu*, angl. virkand [ˌhɒnəˈluːluː], gavajan [honoˈlulu]) om AÜV:oiden lidn Havajiden Oahu-saren suvipäivnouzmas. Se om Havajad-štatan i mülüjan sihe Gonolulun ümbrikon administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.

## Istorii

Ezmäine polinezijalaižiden žilo oli olmas 11. voz'sadal. Vozil 1804−1812 gavajalaižiden Kameamea I-kunigahan rezidencii oli nügüd'aigaižen lidnan Vaikiki-rajonas. Havajad mülüdas AÜV:oihe vspäi 1898.

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1906 kuti meriport. Se sai lidnan statusad vl 1907.

Lidn om mail'man järed transportine ristte Tünen valdmeren keskes, turizman keskuz i kurort. Gonolulu šingotase mugažo elektrotehnižen tegimištol, tervhudenkaičendan aluzkundoil, navigacijan kompanijoil i aviakompanijoil, Päivnouzmaižen Azijan tavaroiden terminalil, bankoil (vaiše sijaližed bankad oma olmas saril).

## Geografijan andmused

Lidn otab Havajiden sariden Oahu-saren suvipäivnouzmašt palad, sijadase kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel, 250 km suvhe Pohjoižtropikaspäi. Lidnan ühthine pind om 177,2 km², sidä kesken kuivman pind 156,7 km², vezi otab 20,5 nellikkilometrad.

Klimat om tropine räk pol'kuiv päivoikaz, eriližešti kuivas sezonas. Kun keskmäine lämuz om +23,1..+27,9 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +11 C° (viluku, uhoku) i +35 C° (eloku, sügüz'ku). Paneb sadegid 417 mm vodes, enamba kül'mkus-keväz'kus (47..60 mm kus), vähemba sulakus-sügüz'kus (13..22 mm kus). Gonolulu sijadase Koolau-mägisel'gan pautkidenno tulleinalaižes poles, ka paneb sadegid vähän. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 64..73 % voden aigan. Meriveden lämuz vajehtase kuidme +24,7..+26,9 C° röunoiš.

## Tobmuz

Lidnan rajonad vl 2010
Lodehližed Havajad vn 2001 Havajiden täudel kartal
Gonolulun ümbrik mülütab Oahu-sart kogonaz i penembid Lodehližed Havajad-sarid. Ned sared ei olele ozutadud štatan kartal tobjimalaz i sijadasoiš lodeheze sarišton päpalaspäi.

Lidnan da sen ümbrikon tobmuden pämez' om mer (angl.: *Mayor of the City and County of Honolulu*). Pandas händast radnikusele nelläks vodeks, ühten kahtenden strokun voimuz om olmas. Edeližed lidnan pämehed oma Kirk Kolduell (*Kirk Caldwell*, heinku-reduku 2010, viluku 2013 — viluku 2021), Piter Karlail (*Peter Carlisle*, reduku 2010 — viluku 2013).

## Eläjad

Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 337 256 ristitud. Kaik 359 870 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 371 657 eläjad vl 2000. Kaik 1 016 508 ristitud (2020) elädas ezilidnoidenke — Gonolulun ümbrikos, se otab Oahu-sar't täuzin, kudamban kuivman pind om 1560 km². Vl 2010 saren ristitišt oli 953 207 eläjad.

Augotižlibundan mödhe (lidnalaižed vl 2010): azijalaižed — 54,8 %, evropalaižed — 17,9 %, havajalaižed da toižed tün'valdmerilaižed — 8,4 %, afroamerikalaižed — 1,5 %, indejalaižed — 0,2 %, toižen augotižlibundan — 0,8 %, segoitadud augotižlibundanke — 16,3 %. Päiči siš, ispanijalaižed i latinamerikalaižed otiba 5,4 % ristitištos. Azijalaižiden keskes nened rahvahad ottas enambust: japonijalaižed — 19,9 %, filippinalaižed — 13,2 %, kitajalaižed — 10,4 %, korejalaižed — 4,3 %, vjetnamalaižed — 2,0 %, toižed azijalaižed — 1,0 %.

## Transport

Avtobusad (*TheBus*, 107 maršrutad), kebnan metron jono (*Skyline*, radab vn 2023 heinkuspäi, om ühesa stancijad, 17,4 km raudted, völ kümne stancijad oma sauvomižes), socialižed taksid (*TheHandi-Van*) i velosipedoiden kortom oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos (kaik Oahu-sar'). Ende tramvaisistem (oli vspäi 1888) i lidnelektrojonused (ajoiba vspäi 1903) radoiba mugažo.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport Deniel K. Inoue-senatoran nimed (vai lühüdaks *Gonolulu*-lendimport, *HNL / PHNL*, 21,1 mln passažiroid i 615 tuh. tonnoid jüguid vl 2023) sijadase vides kilometras lodeheze lidnan azjaližes keskusespäi. Sišpäi om reisid läz kaikihe tün'valdmerižen regionan maihe. Toine lendimport om soda- da civiline *Kalaeloa* (*JRF / PHJR*), se radab päivlaskmha lidnaspäi penen aviacijan täht päpaloin.

## Galerei

* Lidnan tobmuden sauvuz (2009)
* Kožundan Jumalanmaman kafedraline katoline bazilikjumalanpert', vn 2020 nägu (om saudud vll 1840−1843)
* Buddizman japonižen *Honpa Hongwanji*-missijan pühäpert', vn 2007 nägu
* Nägu lendimportaspäi lidnan azjaližhe keskushe vl 2008
* Azijan *Pacific Forum*-tedoiduzinstitut (2012)
* Havajad-teatr (2007)
* Lidnan rahvahidenkeskeine lendimport vl 2025, Hikam-il'mbaz (*Hickam*) näguse huras üläčogas

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Lidnan da ümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (*honolulu.gov*). (angl.) *(+ äikel'ne känduz)*