# Vil'nüs

**Vil'nüs
Vilnius**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Litvanma |
| Eläjiden lugu (2025)
  | 607,667 ristitud |
| Pind
 | 401 km² |
|  |
| Pämez'
  | Valdas Benkunskas (sulaku 2023—) |
| Telefonkod
 | +370−5 |
| Aigvö
 | tal'vel UTC+2, kezal UTC+3 |

Vil'nüsan kart kundaližen transportan maršrutoidenke (2012)
**Vil'nüs** (litv.: *Vilnius* [ˈvʲɪɫnʲɪʊs], pol'š.: *Wilno*, vaug.: *Вільнюс / Вільня*, ven.: *Ви́льнюс*) om Litvanman pälidn da kaikiš suremb lidn. Mugažo se om Vil'nüsan statistižen agjan keskuseks.

## Istorii

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1323 kuti Litvanman Suren Gediminan-ruhtinasen pälidn. Voz'sadoiden joksten Vil'nüs oli Litvan Suren Ruhtinazkundan pälidnaks, vspäi 1569 (Lüblinan unii) — Pol'šan valdkundan-ki. Vozil 1795−1918 oli Venäman lidnan *Vil'n*-nimenke (ven.: *Ви́льна*). Vozil 1920−1939 oli Pol'šanman lidnan, i sen aigan oficialine nimituz oli *Vil'no*. Vspäi 1939 Vil'nüs tegihe Litvanman Tazovaldkundan pälidnaks (Kaunasan jäl'ghe), sidä kesken vozil 1940−1991 NSTÜ:n mülündas.

Vil'nüsan ižandusen päsarakod oma elektrotehnine (likutimed, mašiništ), kebn tegimišt (tekstil', nahk, sobad, kengäd), sömtegimišt, biohimine (enzimad), farmaceftine, sauvondmaterialiden pästand, meblin tehmine, turizm (1..1,5 mln matknikoid vodes), torguind. Valdkundan bankkeskuz. Vil'nüsan fondbirž (*VSE*) radab vspäi 1993. Nevondkundaližen aigan tömašinoiden, ladimiden, pörkiden i poltuzapparaturan tegimed radoiba mugažo.

## Geografijan andmused

Lidnan municipalitetan sijaduz valdkundas vn 2011 kartal
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, Näris (Vilii)-jogen randoil (Nämunasan oiged ližajogi). Pen' Vil'nii-jogi (litv.: *Vilnia*) lankteb Närisha huralpäi lidnan territorijal. Puištod ottas 69 % lidnan territorijaspäi. Uded lidnanlaptad oma erigoittud toine toižespäi mecan tarhoil. Matkad Vaugedvenäman röunhasai om 18 km päivnouzmha lidnan röunaspäi.

Klimat om ven kontinentaline Baltijan meren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +7,3 C°, kezakun-elokun +16,4..+18,9 C°, tal'vkun-uhokun −2,2..−3,9 C°. Ekstremumad oma −37,2 C° (viluku) i +35,4 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +0,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +14,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 654 mm vodes, enamba kezakus-elokus (73..79 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (34..39 mm kus). Voden keskmäine il'man nepsuz om 80 %.

## Tobmuz

Vil'nüs-lidnan municipalitetan rajoniden kart (2018)
Vil'nüs jagase kaks'kümneks ühteks nimitadud lidnrajonaks (litv.: *seniūnija*).

Lidnan municipalitetan pämez' om mer (litv.: *Vilniaus miesto savivaldybės meras*). Edeline mer om Remigijus Šimašüs (*Remigijus Šimašius*, sulaku 2015 — sulaku 2023).

## Eläjad

Vn 2011 Litvanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 543 071 ristitud, se oli valdkundan ristitišton videndez. Kaik 580 020 eläjad oli lidnas vl 2020. Läz 850 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke 9 730 km² pindal (2011). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 644 600 eläjad vl 1992.

Rahvahad (vn 2011 rahvahanlugemine, enamba 0,5 %): litvalaižed — 62 %, pol'šanmalaižed — 17 %, venänikad — 12 %, vaugedvenälaižed — 3,5 %, ukrainalaižed — 1,0 %, evrejalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,5 %; rahvahuden ozutandata — 2,5 %.

## Transport

Avtobusad, kiruhavtobusad, trolleibusad, funikulöran jono, taksid i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnas. *Vil'nüs*-päraudtestancii radab vspäi 1860, se om raudteiden sol'meks. Avtostancii sijadase läz sidä, om jogapäiväližid avtobusreisid Vaugedvenäman lähižihe lidnoihe.

Rahvahidenkeskeine civiline *Vil'nüs*-lendimport (*VNO / EYVI*, 5 mln passažiroid vl 2019) sijadase seičemes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan äjihe surihe lidnoihe, om sezonižid čarterreisid Keskmeren i Rusttan meren lebutahoiže.

## Sport

Lidnan futbolklubad oma «Žal'giris» i «Riteräi». Kaikiš suremb om Litvanman futbolfederacijan stadion (5067 kacujan täht), se om molembiden futbolkluboiden kodiarenaks.

## Galerei

* Lidnusenmägi Gediminasan čuhundusenke (2021, litv.: *Gedimino pilis*)
* Tulend lidnan ohjastusen pertihe (2006)
* Ph. Stanislavan i ph. Vladislavan kafedraline bazilikpäjumalanpert' vl 2011 (katoline, nügüdläine versii om saudud vll 1783−1801)
* Üläkorktad pertid azjaližes Šnipiškes-rajonas (Konstitucijan prospekt, heinku 2023)
* *Nasdaq Vilnius*-fondbirž vl 2020
* Litvanman nacionaline dramteatr (2023)
* *Twinsbet Arena* (2021, ende *Avia Solutions Group Arena* i *Siemens Arena*)
* Rahvahidenkeskeine *Vil'nüs*-lendimport vl 2022
* *Vil'nüs*-päraudtestancii vl 2020

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Lidnan ohjastusen oficialine sait (*vilnius.lt*). (litv.) (angl.) (ven.) (pol'š.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Litvanman statistikan agjad da niiden enččed administrativižed keskused** |  |
| Alitusan agj (Alitus) | Kaunasan agj (Kaunas) | Klaipedan agj (Klaiped) | Marijampolen agj (Marijampole) | Panevežisan agj (Panevežis) | Šäuläin agj (Šäuläi) | Tauragen agj (Taurage) | Tel'šäin agj (Tel'šäi) | Utenan agj (Uten) | Vil'nüsan agj (Vil'nüs) |
|  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Evropan pälidnad** |  |
| Afinad | Amsterdam | Andorr la Vel'j | Baku | Belgrad | Berlin | Bern | Bratislav | Brüssel' | Budapešt | Buharest | Dublin | Hel'sinki | Jerevan | Kijev | Kišinöv | Kopenhagen | Lissabon | London | Lüblän | Lüksemburg-lidn | Madrid | Minsk | Monako-lidn | Moskv | Nikosii | Oslo | Pariž | Podgoric | Prag | Reikjavik | Rig | Rim | San Marino-lidn | Sarajevo | Skopje | Sofii | Stokhol'm | Zagreb | Tallidn | Tbilis | Tiran-lidn | Vaduc | Vallett | Varšav | Vatikan | Ven | Vil'nüs |
|  |