# Cink

Cink

|  |  |
| --- | --- |
| 30 |

0 0 0 2 18 8 2
 |
| Zn
65,38 |
| Cink |

Cinkan spektran nägui pala
**Cink** (*Zn* — *zincum* latinan kelel) om koumekümnenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahtendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahtenden gruppan laptalagruppas, IIB), tabluden nelländes periodas.

## Ühthine harakteristik

Cink om levitadud Man kores keskmäras (0,0083 %), ei voi löuta sidä puhthas olendas. Šveicarine Paracel's-lekar' mainiti elementad latinan kelel ezmäižen «*Liber Mineralium II*»-kirjas, saksan kelen *Zinke*-sanaspäi «pi», cinkan kristallad oma negloiden pojavad.

Metall om nellänz' kävutamižen lugumäran mödhe raudan, alüminijan i vas'ken jäl'ghe. Ristitun täuz'kaznu hibj mülütab cinkan kaks' grammad, fermentoiš tobjimalaz, se om tarbhaine mikroelement. Erased zolotuhheinäd kogotas cinkad. Cinkan ioniden hätkeline paineg om toksine.

## Avaidusen istorii

Vl 1738 britanine (anglijalaine) Uil'jam Čempion-metallurg sai puhtast cinkad ezmäižen kerdan distilläcijan mahtusel i sai patentad mahtuses. Vl 1743 hänen ohjandusen al saudihe tegint Bristoliš samha cinkad. Vl 1746 germanine Andreas Sigizmund Marggraf-himik sädi cinkan samižen pojavad tehnologijad da ümbrikirjuti sidä detališ, i lugetas cinkan avaidajaks arni händast.

## Fizižed ičendad

Puhthan cinkan tukuižed ühten kubižen santimetran kohtha
Element om hudr taivazmavauged metall. Cink om kattud hapandusen kerthel normaližiš arvoimižiš. Metall om dropk honuzližel lämudel, irgän cinkan plastižuz tuleb lämbitamižen jäl'ghe +100..120 Cel'sijan gradushasai.

Atommass — 65,38. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,14 g/sm³. Suladandlämuz — 692,68 K (419,53 C°). Kehundlämuz — 1180 K (907 C°).

Londuseline cink kogoneb vides stabiližes izotopaspäi: 64Zn (49,2 %), 66Zn (27,7 %), 67Zn (4,0 %), 68Zn (18,2 %), 70Zn (0,6 %). Tetas mugažo 25 ratud radioaktivišt izotopad 54..63, 65, 69, 71..83 atommassanke, i niiden kümne izomärad. Kaikiš hätkemb čihodai om 65Zn 244 päiväd pol'čihodamižen pordonke, sid' 72Zn (T½=46,5 časud) i 62Zn (9,2 časud), mugažo 69mZn-izomär (13,8 časud). Radioaktivižed izotopad hajetas protonižen (nomer 54), β- i protonižen (nomer 55, 57..59), β- i neitronižen (nomerad 79..81) vai muite β-čihodamižen (kaik toižed) kal't, kändasoiš vas'keks vai gallijaks, cink-54 nikelikš, izotopad 55, 57..59 — vas'keks i nikelikš.

## Himižed ičendad

Cink sädab amfoterižid ühtnendoid, reagiruib muiktusidenke i muglidenke vas'ken ioniden olendas. Om reakcijoid galogenidenke i hal'kogenidenke lämbitamižes. Muigotandmärad: +2 (tobjimalaz), +1, 0 i −2 harvoin. Ei ole oiktoid reakcijoid nenidenke elementoidenke: vezinik, bor, hil'nik, azot, ola.

Il'mas cink kattase ZnO-hapandusen hoikal kerthel. Lujan lämbitamižen statjas palab amfoterižen vauktan ZnO-hapandusen säten:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Järgeližen puhthuden cink reagiruib muiktusiden segoitesidenke aktivižikš (vezinikan samižen laboratorine mahtuz):

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
i mugliden segoitesidenke:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
gidroksocinkatid säten. Lujan puhthuden cink ei tege reakcijad muiktusiden i mugliden segoitesidenke.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Cink *webelements.com*-saital. (angl.)
* Kirjutuz cinkas Himižiden elementoiden populärižes *n-t.ru*-kirjištos. (ven.)