Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Meteoritan lanktend Uralal vl 2013

Meteoritan jäl'g taivhal
**Meteoranvuiččen hibjan poukahtuz atmosferas läz Čeläbinskad** tegihe voden 2013 uhokun 15. päivän homendesel läz 9:20 sijaližen aigan mödhe (UTC+6). Meteoranvuitte hibj poukahtui läz Čeläbinskad 15—25 km korktusel. Tirpnuziden lugun mödhe (1615 ristitud) necil meteorital ei ole analogoid istorijas.

Kosmine hibj oli 18 metrad surtte i 11 tuhad tonnoid vedutte (NASA:n lugustusen mödhe), tuli leten Man atmosferha 18,6 km/s pigudel i lujas teraval saumal. Taivhaline hibj čihozi 32,5 sekundas sen jäl'ghe, poukahtuzlainhiden levigandusenke. Se oli kaikiš suremb lanktenuziš maha kosmoshibjoišpäi vn 1908 Tunguskan meteoritan aigaspäi, mugomiden aigtegoiden paksuz om kerdan sadas vodes. Hibjan palad oma löutud šoidus 80 km pitte, kaikiš znamasižemb pala om libutadud Čebarkul'-järvespäi ühtennimiženno lidnanno.

Lainhed meteoroidan čihodamižespäi kucuiba murendusid lipkaiženvuiččes agjas Čeläbinskas da sen ezilidnoiš. Kaik 7320 pertid saiba murendusid. Läz kaik ajatadud pilazmoile stöklad (200 tuhad m² vai sen enamba) oliba vajehtadud ühtes kus aigtegon jäl'ghe, kohetihe jäpert'kulun i cinktegimen varažoman sauvusid möhemba.

Meteoroid ei olend homaitud edel tulendad, Man i ratud kaimdajiden teleskopad kaceltas surembid objektoid — sada metrad da sen enamba.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Muzik

**Muzik** (grek.: μουσική *mousika*, libui μούσα-sanaspäi «muz») om čomamahton toižend, kudamb oletab čomamahtoižed mahtused kulundan da hillüden abul.

Muzikanvändajad (muzikantad) edestadas muziksädusid. Klassižen muzikan valitud sädusiden kulend kucub ristitul avaruden da aigan vasthaotmižen paremboičendad kümnehe minuthasai hätkte (Mocartan effekt). Muzikan vänd valatoitab imetaiživatoid i gavedid.

Neofitad openudas sol'fedžiod. Muzikantedo tedoidab muzikan teorijad: muzikkulund, muzikrivi, notacii (kirjutand notznamoil). *Amuzii* om muzikan tundištamižen i vändon mahtusen kadotuz päaivoiden oiktan šurupoliškon vigastusen tagut.

## Istorii

Kaik ristitun heimod, eskai izoliruidud, mahttas säta muzikad. Šingotesen aigan muzik kändihe eriližeks sanaspäi, karguspäi i ritualižiš veroišpäi. Eziauguižešti sätihe muzikad märitud metoiden täht vaiše.

Muzikan avtonomižed formad (vaiše kulemha) oma olmas möhäližes Keskaigaspäi (15. voz'sada) i saiba todesišt šingotest Udessündutamižen aigan. Muzikankirjutajan melen logik sündui, i otaškanzihe sidä professijaks. Nimitaškanzihe p'jesid, operoid i toižid sädusid muite «opusoikš» da «kompozicijoikš» nomeranke, žanrata i formata. Muzik om sel'ged mail'man ristituile ripmata mamankelespäi.

## Soitod

Kaikiš amuižemb soit om pismäine. Pismäižen torvut kändihe pidemb i reiguidenke, muga soitoine tuli 37..42 tuhad vozid tagaz vai sen aigemba, soit om löutud kaivandusil. Voi väta jo muzikad soitoižel, tegihe reiguid siš kulundoiden pordhišton mödhe. Aigan mändes mail'man rahvahad tegiba toižid olijoid soitoid. Elektrosoitod oma tehtud melel 20. voz'sadal (telarmonium vl 1901, termenvoks vl 1920, elektrogitar vl 1931 da tž.). Nügüd'aigan sätas miččiden taht soitoiden kulundoid muzikan täht kompjuteran abul.

## Muzikha sidodud vepsän muštatiž

>
> * *Midä vätas, muga i kargaidad.*
>
>
>

## Kacu mugažo

* Pajo

## Homaičendad
# Vašington Džordž

|  |
| --- |
| Vašington Džordž |
| angl.: *George Washington* |
|
Džordž Vašingtonan portret (*1797. voz', pirdi Gilbert Stüart*) |
| radmižen toižend: | politikanmez', põllumees, kartograaf, geometer, inžener, riigimees, revolutsionäär, kirjutai, army officer, Ülemjuhataja |
| sündundan dat: |
22. uhoku 1732
 |
| sündundan sijaduz: | Westmorelandi maakond[d], Colony of Virginia[d], Britanine imperii |
| valdkund: |  Suurbritannia kuningriik[d]  Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 227. real: bad argument #1 to 'format' (string expected, got nil).** |
| kolendan sijaduz: | Mount Vernon[d], Fairfax County[d], Virginia[d], Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad |
| tat: | Augustine Washington[d] |
| mam: | Mary Ball Washington[d] |
| avtograf: |  |
|  **Vašington Džordž VikiAitas**  |
| **Om sädusid** VikiPurtkiš  |

**Džordž Vašington** (angl.: *George Washington* [ʤɔːʤ ˈwɒʃɪŋtən], sünd. 22. uhoku 1732, Bridž-Krik, Virginii, Britanine imperii — kol. 14. tal'vku 1799, Maunt Vernon, Virginii, AÜV) oli amerikaine valdkundaline šingotai, Ühtenzoittud Štatoiden ezmäine prezident (1789−1797), AÜV:oiden Tat-augonpanii, Kontinentaližen armijan päkäskmez', Ripmatomuzsodan ühtnii, amerikaižen prezidentišton institutan sädai.

## Biografii

Džordž Vašington oli sündnu vodel 1732 uhokun 22 päiväl manpidajan kanzha. Sai kodihišt opendust, laps'aigan hänen hobbi om kirjoiden lugend. Hänen tat koli, konz Džordž oli üks'toštkümnevozne prihaine. Vašington radoi manmäričijan, ühtni susedan da heimolaižen Ferfaks-lordan ekspedicijha Ogajonnoks vn 1753 tal'vkus. Vodel 1752 mez' sai Maunt Veronan pertid perandaks, sil-žo vodel tuli kolonialižhe rahvahaližhe armijha da ühtni Seičemevoččehe sodha francijalaižid da indejalaižid vaste. Vodel 1758 läksi erindha polknikan arvonke.

Vspäi 1759 Vašington nai, oti Marta Dendridž Kastisad akaks, i oli otnus Maunt Vernonan usadiban sauvomižhe, kändihe plantacijoiden elokahaks pidajaks. Vll 1758−1774 Džordž oli valitud da ühtni Virginijan Käskusenandajha suimha, borcui siš kolonijoiden oiktusiden sirdandha näht metropolijaspäi, no oli vägen kävutandan vasthapäi sen statjas. Kontinentaližen armijan päkäskmez' (1775−1781). Vašington oli vn 1787 Konstitucižen suiman ezimehen, AÜV:oiden Konstitucii i federaline ohjastuz oliba vahvištadud sen aigan. Mez' vändi pärolid Konstitucijan vahvištuses i ratifikacijas. Vl 1789 Džordž Vašington oli valitud kaikel rahvahal valičijoiden kollegijan kal't prezidentan radnikusele ičeze populärižusen tagut, vl 1792 oli valitud tošti.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |