Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Turkan kel'

Kelen levigandmižavaruden kart mail'mas
**Turkan (turcijan) kel'**  (ičeze nimituz: *Türk dili* [ˈtyɾc 'dili], lühüdas *Türkçe* [ˈt̪yɾktʃe]) om üks' türkižiš kelišpäi.

Necil kelel pagištas turkad Turkanmas (ristitišton 93% vl 2005) da Pohjoižkipras, i enamba kaiked neniš verhiš maiš: Saksanmas (2,5 mln pagižijoid) i Bolgarijas (750 tuh. rist.). Pagižijoiden lugu om läz 65 millionad ristituid mamankeleks i läz 10 millionad pagižijoid toižeks keleks, kaikiš enamba levitadud türkižen keliden keskes. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal (edel 1928. vot oti araban kirjkelen aluseks), kirjankel' om sätud Stambulan paginan alusel i vajehti osmanan kel't. Om äi suližid paginoid, ned sätas kontinuumad Stambulaspäi Azerbaidžanan röunhasai.

Kelen reguliruindorganizacii om kundaline «Turkanman kelentedon associacii» (*Türk Dil Kurumu, TDK*) Turkanman ohjastusenno, päofis sijadase Ankaras. Organizacijan aluz om pandud Mustafa Atatürkal vl 1932, eziauguižešti *Türk Dili Tetkik Cemiyeti*-nimitusenke («Sebr turkan kelen tedoiduses»), kändihe tedoinstitutaks vl 1934.

Sanoiden bazine järgenduz sanundas om SOV. Sanoiš vokaliden garmonii om olmas. Turkan kel' om agglütinativine kel'. Ei ole grammatižen sugun kategorijad.

## Lugusanad

* **bir** — üks'
* **iki** — kaks'
* **üç** — koume
* **dört** — nell'
* **beş** — viž
* **altı** — kuz'
* **yedi** — seičeme
* **sekiz** — kahesa
* **dokuz** — ühesa
* **on** — kümne
* **yirmi** — kaks'kümne
* **otuz** — koumekümne
* **kırk** — nell'kümne
* **elli** — vižkümne
* **yüz** — sada
* **bin** — tuha

## Frazad

* Merhaba! – Tervhen!
* Adınız ne? – Kut sindai kuctas?
* Nerelisin? – Kugalaine oled?
* Nerede yaşıyorsun? – Kus sinä eläd?
* Hoşçakal! / Görüşürüz! – Nägemižhesai! / Nägemoiš!
* Çok teşekkürler! / Teşekkür ederim. – Sur' spasib! / Kitän.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Čapatezhein

| ?Čapatezhein |
| --- |
| Čapatezhein  |
| Tedoklassifikacii |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Valdkund: | Kazmused |
| Palakund: | Änikkazmused (*Magnoliophyta*) |
| Klass: | Kaksidülehtesižed (*Magnoliopsida*) |
| Kund: | Astränikoižed (*Asterales*) |
| Sugukund: | Puzuänikoižed (*Asteraceae*) |
| Heim: | Čapatezhein (heim) (*Achillea*) |
| Erik: | **Čapatezhein** |

 |
|  Latinankel'ne nimi |
| Achilléa millefólium  L., 1753 |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Sistematik Vikierikoiš
 |  Kuvad Vikiaitas
 |

|  |
| --- |
| ITIS **35423** |
| NCBI **13329** |

 |

 |

**Čapatezhein** (latin.: *Achillea millefolium*) om äivozne heinäsine kazmuz. Mülüb Puzuänikoižed-sugukundan Čapatezhein-heimho, sen tipine erik.

## Leviganduz

Kazmusen augotižlibund om Evropan, Azijan i Pohjoižamerikan ven vö. Introduciruidud erik Avstralijas i Udes Zelandijas.

Kazvab mecan i stepin zonoiš, kuivil nituil, harvoiš mecoiš, mecanröunoil, vanoil, pustolänil, pidust' randoid i teid.

## Ümbrikirjutand

Čapatezheinän jurišt om sanged sarakoikaz, manalaižidenke vezoidenke. Seikh om üks'jäine vai eile äi niid, seištas püštti vai koverad harvoin, 20..80 sm kortte, erasti 120 santimetrhasai. Lehtesed čereduišoiš, 5..20 sm pitte. Änikuz om kändaz. Änikod oleskeldas vauktan vai rusttan ližamujun.

Änikoičeb kezakuspäi elokuhusai, semned ehttäs heinkus-sügüz'kus. Plod om täuz' hobedaižhahkoid semnid 1,5..2 mm surtte.

## Kävutand

Spravitab čapatesid, baktericidine, ližadab litud. Hüvä mezikazmuz. Om sätud äi sortuid, kazvatadas saduiš, kožui kirbihe-ki kuivas olendas. Sadas void änikoišpäi. Eläb hüvin kuivaigan, ka semetas kaičemha mahust erozijaspäi.

## Homaičendad
# Inčhon

**Inčhon
인천 / 仁川 *(Inch'ŏn)|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Korejan Tazovaldkund |
| Eläjiden lugu (2026)
  | 3,015,482 ristitud |
| Pind
 | 1,062,63 km² |
|  |
| Pämez'
  | Pak Nam Čun (heinku 2018—, 박남춘, *Park Nam-choon*) |
| Telefonkod
 | +82−32 |
| Aigvö
 | UTC+9 |

**Inčhon** (kor.: 인천 / 仁川 [intɕʰʌ̹n] *Inch'ŏn* «čoma jogi», vanh nimituz om **Čemul'po** kor.: 제물포 / 濟物浦) om lidn Korejan Tazovaldkundan lodehes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Seulan avanport Pakuižen meren randal.

## Istorii

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1883 kuti rahvahidenkeskeine meriport. Vspäi 2003 lidnan territorii om joudai ekonomine zon vedatamha verazmaižid investicijoid.

Suvikorejan kahtenz' surtte port (Pusanan jäl'ghe) i kaikiš suremb *Inčhon*-lendimport (nellänz' mail'mas jüguiden mödhe) ratas lidnas, se om valdkundan znamasižeks transporttesol'meks. Lidnan metro om ühtenzoittud Seulan metropolitenanke.

## Geografijan andmused

Lidnan sijaduz valdkundas vn 2023 kartal
Lidn sijadase Korejan pol'saren keskuzpalan päivlaskmas, Pakuižen meren Kanhvaman-lahten randal, Hangan-jogen lanktendan merhe sijas, seičeme metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Inčhon röunatab Seulan tertitorijanke päivnouzmas.

Klimat om pil'vekaz, subtropižen i venon kontinentaližen röunal. Voden keskmäine lämuz om +12,5 C°, heinkun-elokun +24,4..+25,6 C°, kezakun i sügüz'kun +21,3..+21,5 C°, tal'vkun-uhokun −1,5..+0,7 C°. Ekstremumad oma −21,0 C° (viluku) i +38,9 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +8,7 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,2 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +3,4 C°). Paneb sadegid 1207 mm vodes, enamba heinkus-elokus (275..338 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (16..25 mm kus). Paneb lunt tal'ven 22 päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..84 % röunoiš heinkus-elokus, 61..67 % redukus-sulakus, 70..76 % toižiš kuiš.

## Tobmuz

Lidnan administrativine jagand (2015)
Inčhon jagase kahesaks ümbrikoks i kahteks rajonaks.

Edeline lidnan pämez' om Ju Čžon Bok (*Yoo Jeong-bok*).

## Eläjad

Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 2,758,431 ristitud. Kaik 2,912,144 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kactas lidnad Sur' Seul-aglomeracijan palaks.

Läz kaks'kümned universitetad da kolledžad opetas lidnas.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Inčhon-lidnan ohjastusen informacine portal (*english.incheon.go.kr*). (kor.) (angl.) (jap.) (kit.)
# Beta

**Beta** (**Β**, **β**, virkand grek.: βήτα *beta*, nüg. *vita*, amuižgrek.: βῆτα) om grekan kirjamišton kahtenz' kirjam.

Kirjam libui finikijan -kirjamespäi, kändase «pert'». Latinan B-kirjam i kirilližed Б- da В-kirjamed libudas grekan beta-kirjamespäi.

## Kävutand znamaks

Ottas kävutamižhe penid kirjamid päpaloin znamoičemha:

* saumad matematikas (α-kirjamen jäl'ghe);
* betahenegid, betasädegoičendad, betačihodamišt fizikas;
* ahtištuzmärad fizikas;
* tähthišton kahtent tähtast loštabusen mödhe astronomijas.

Sen ližaks β-versii om kompjuterprogram šingoteses.

## Homaičendad

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Grekan kirjamišt** |  |
| Al'fa (Αα) • Beta / Vita\* (Ββ) • Gamma (Γγ) • Del'ta (Δδ) • Epsilon (Εε) • Dzeta / Zita\* (Ζζ) • Eta / Ita\* (Ηη) • Teta / Fita\* (Θθ) • Jota (Ιι) • Kappa (Κκ) • Lämbda (Λλ) • Mü / Mi\* (Μμ) • Nü / Ni\* (Νν) • Ksi (Ξξ) • Omikron (Οο) • Pi (Ππ) • Ro (Ρρ) • Sigma (Σσς) • Tau / Taf\* (Ττ) • Ipsilon (Υυ) • Fi (Φφ) • Hi (Χχ) • Psi (Ψψ) • Omega (Ωω) |
| \**Amuižgrekan / Nügüd'aigaine grekan nimituz* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |