# Ainan kel'

**Ainan kel'** (ičeze nimituz om アイヌ イタㇰ *ainu itak*) om izoliruidud kel', kudambal pagištas ainalaižed Japonijan Hokkaido-sarel.

Kel' om läz kolnu jo tämbäi, vaiše sada pagižijad jäb jäl'gmäižiden andmusiden mödhe.

## Nügüdläine situacii

Aigemba ainan kel' oli avaros levitadud Japonijas, Sahalin-saren suvižes palas da Kurilan saril. Japonijas tämbäi voib löuta ainan nimitusid: *Cusima* = ainan *tuima* «edahaine» da toižed.

1920−1930-nzil vozil ainan kel' oli läz unohtadud. Tämbäižiden ainalaižiden enambuz pagižeb japonan kelel vaiše. Voden 2020 andmusiden mödhe läz sada pagižijad elädas Japonijas (Hokkaido-sarel), heišpäi vaiše 15 ristitud kävutadas kel't joga päiväl.

1950−1960-nzil vozil ainan keles om erigoittud 23 paginad, ika ainan kelel oli enamba paginoid aigemba nacein. Kaikiš lujad erinendad oliba Sahalin-saren da Hokkaido-saren paginoiden keskes.

## Kirjamišt

Ezmäižed kirjutadud ainan vaihed oliba kirilližel kirjamištol.

Nügüd'aigan ainan kelen kirjkel' om katakana-tavukirjamišton pohjal da latinan kirjamišton pohjal:

|  | a
[a] | i
[i] | u
[u̜] | e
[e] | o
[o] |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | a ア
[a] | i イ
[i] | u ウ
[u̜] | e エ
[e] | o オ
[o] |
| k
[k] | ka カ
[ka] | ki キ
[ki] | ku ク
[ku̜] | ke ケ
[ke] | ko コ
[ko] |
| -k ㇰ
[-k̚] |
| s
[s] ~ [ʃ] | sa シャ/サ
[sa] ~ [ʃa] | si シ
[ʃi] | su シュ/ス
[su̜] ~ [ʃu̜] | se シェ/セ
[se] ~ [ʃe] | so ショ/ソ
[so] ~ [ʃo] |
| -s ㇱ/ㇲ
[-ɕ] |
| t
[t] | ta タ
[ta] | ci チ
[tʃi] | tu ト゜/ツ゜
[tu̜] | te テ
[te] | to ト
[to] |
| -t ㇳ/ッ
[-t̚] |
| c
[ts] ~ [tʃ] | ca チャ
[tsa] ~ [tʃa] | ci チ
[tʃi] | cu チュ
[tsu̜] ~ [tʃu̜] | ce チェ
[tse] ~ [tʃe] | co チョ
[tso] ~ [tʃo] |
| n
[n] | na ナ
[na] | ni ニ
[nʲi] | nu ヌ
[nu̜] | ne ネ
[ne] | no ノ
[no] |
| -n ㇴ/ン
[-n, -m-, -ŋ-]  |
| h
[h] | ha ハ
[ha] | hi ヒ
[çi] | hu フ
[ɸu̜] | he ヘ
[he] | ho ホ
[ho] |
| -h
[-x] | -ah ㇵ
[-ax] | -ih ㇶ
[-iç] | -uh ㇷ
[-u̜x] | -eh ㇸ
[-ex] | -oh ㇹ
[-ox] |
| p
[p]  | pa パ
[pa] | pi ピ
[pi] | pu プ
[pu̜] | pe ペ
[pe] | po ポ
[po] |
| -p ㇷ゚
[-p̚] |
| m
[m] | ma マ
[ma] | mi ミ
[mi] | mu ム
[mu̜] | me メ
[me] | mo モ
[mo] |
| -m ㇺ
[-m] |
| y
[j] | ya ヤ
[ja] |  | yu ユ
[ju̜] | ye イェ
[je] | yo ヨ
[jo] |
| r
[ɾ] | ra ラ
[ɾa] | ri リ
[ɾi] | ru ル
[ɾu̜] | re レ
[ɾe] | ro ロ
[ɾo] |
| -ar ㇻ
[-aɾ] | -ir ㇼ
[-iɾ] | -ur ㇽ
[-u̜ɾ] | -er ㇾ
[-eɾ] | -or ㇿ
[-oɾ] |
| -r ㇽ
[-ɾ] |
| w
[w] | wa ワ
[wa] | wi ウィ/ヰ
[wi] |  | we ウェ/ヱ
[we] | wo ウォ/ヲ
[wo] |

## Fonetik

Ainan kelel ei ole äi konsonantoid. Paginan mödhe konsonantoiden lugu om 10..12: [p], [m], [ɾ]/[l], [n], [s], [t͡s]/[t͡ʃ], [j], [h], [k], [t], [ʔ].

*p*, *t*, *c*, *k*, *h* voidas lindä heledoikš ([b], [d], [dz], [g]). Vaihen lopindas voidas olda *c*, *h* da ' vaiše.

Vokalid oma [a], [o], [u], [i] da [e]. Lühüdad da pit'kad vokalid ei olgoi erigoittud.

Painduz mahtab toižetada vaihiden znamoičendad.

## Grammatik

Ainan kel' om sintetine agglütinativine kel'. Sil om polisintetižen kelen pirdoid, ozutesikš, inkorporacii: '*api* «lämoi» + *'ari* «viritada» > api’ari «viritada lämoid».

Ei ole adjektivid, verbad kävutasoiš niikš: *ri* «olda korktan».

## Lugusanad

* シネ *sine* — üks'
* トゥ *tu* — kaks'
* レ *re* — koume
* イネ *ine* — nell'
* アシㇰネ *asikne* — viž
* イワン *iwan* — kuz'
* アㇻワン *arwan* — seičeme
* トゥペサン *tupesan* — kahesa
* シネペサン *sinepesan* — ühesa
* ワン *wan* — kümne
* シネ イカㇱマ ワン *sine ikasma wan* — üks'toštkümne
* ホッネ *hotne* — kaks'kümne

## Homaičendad