# Alžir (lidn)

**Alžir
الجزائر (ar.)
*(El' Džazājir)*
ⴷⵣⴰⵢⴻ (berb.)
*(Dzajer / Lezzajer)|  **[[Alžir-lidnan znam|Lidnanznam]]**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Alžir |
| Eläjiden lugu (2011)
  | 3,415,811 ristitud |
| Pind
 | 363 km² |
|  |
| Pämez'
  | Abdenour Rabehi (sügüz'ku 2022—, *Abdenour Rabehi*) |
| Telefonkod
 | +213-(0)21 |
| Aigvö
 | UTC+1 |

 *Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.*

Alžiran da sen agjan kart (2014)
**Alžir** (arab.: الجزائر العاصمة *El' Džazājir al-ʿāṣima* [(ɪ)dːzaːjir], berber.: ⴷⵣⴰⵢⴻ *Dzajer / Lezzajer* vepsän kirjamil, franc.: *Alger* [al.ʒe]) om ühtennimine Alžir-valdkundan pälidn. Se om Alžiran agjan (vilajetan) administrativine keskuz mugažo.

## Istorii

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud berberan dinastijan Bologgin ibn Ziri-ezitatal vodel 944 finikijalaižiden amuižen Ikosim-eländpunktan sijas (*Ikosium* Rimalaižen imperijan aigan). *El' Džezājir* kändase «sared» araban kelespäi, sikš nell' sart oli mererandanno edel 1525. vot, sid' ned ühtištuiba kontinentanke. 16.-18. voz'sadoil lidn oli merirazbainikoiden bazaks. Vll 1830−1962 Alžir oli Francijan ühtennimižen kolonijan pälidnaks. Lidnan pämehen radnikuz nimitase *vali:kš*.

Alžir-lidn šingotase himižel da kivivoihimižel sarakoil, mašiništonsauvomižen i tekstilin edheotandoil, sömtegimištol, turizmal i meriportal, fondbirž radab. Vl 2024 lidn tegi valdkundan KSP:n videndest (US$51 mlrd. ekvivalentas).

## Geografijan andmused

Pälidnan sijaduz valdkundas vn 2011 kartal
Lidn sijadase Keskmeren suvipäivlaskmaižel randal, 2..424 m korktusil, kümne metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Atlas-mäged ümbärtas lidnad suvespäi.

Klimat om Keskmeren päivoikaz, kezal eriližešti. Keza om räk. Voden keskmäine lämuz om +18,2 C°, heinkun-elokun +25,7..+26,6 C°, tal'vkun-keväz'kun +11,3..+13,6 C°. Ekstremumad oma −3,3 C° (viluku) i +48,7 C° (heinku). Ei voi panda halad semendkus-redukus. Il'man lämuz voib ületada +30 C° kaikil kuil päiči vilukus. Paneb sadegid 601 mm vodes, enamba kül'mkus-uhokus (72..103 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-elokus (21 mm pordos). Paneb lunt harvoin lujas, kerdan voz'kümnes. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..71 % röunoiš voden aigan.

## Tobmuz

Alžiran agjan kundad vspäi 2000. Alžir-lidnan kundad oma ozutadud rusttal mujul.
Alžiran agj jagase koumetoštkümneks nimitadud administrativižeks ümbrikoks, ned alajagasoiš 57 nimitadud kundaks. Agjan tobj pala om pälidnan eläjad.

Edeližed lidnan i agjan administracijan pämehed (*vali:d*) oma Ahmed Maabed (*Ahmed Maâbed*, kül'mku 2021 — sügüz'ku 2022), Jusef Čerfa (*Youcef Cherfa*, viluku 2020 — kül'mku 2021), Abdel'halik Sejouda (*Abdelkhalek Sayouda*, sulaku 2019 — viluku 2020), Abdel'kader Zuh (*Abdelkader Zoukh*, reduku 2013 — sulaku 2019).

## Eläjad

Vl 2008 Alžiran rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 2,364,230 eläjad 273 km² pindal, ezilidnoidenke (vilajet) — nell' polenke millionad eläjid (2020), valdkundan kümnendez, i läz 7,8 mln lidnaglomeracijas 1190 km² pindal (2015, 1. sija Margiban maiš). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad: arabialaižed — 53 %, berberad — 44 %, toižed rahvahad — 3 % (immigrantad Kitaišpäi, Vjetnamaspäi i Mališpäi päpaloin).

Islaman pühäpertid oma enambuses lidnas. Hristanuskondan katoližed i protestantižed jumalanpertid oma avaitud mugažo.

Lidn om valdkundan üläopendusen keskuseks. Znamasižed aluzkundad oma Tedon da tehnologijoiden universitet Huari-Bumedjenan nimed, Alžiran universitetad 1, 2 i 3, severz'-se nacionaližid školoid tehnikan i biznesan sferas. Francijan erased-se institutad taritas kursoid i jogavoččid egzamenoid.

## Transport

Avtobusad, tramvaid, taksid, funikulörad, ezilidnelektrojonused i metro (vspäi 2011 üks'jäine jono radab 19 stancijanke, 18 km raudted) oma kundaližeks transportaks lidnas.

Rahvahidenkeskeine civiline Alžiran lendimport Huari Bumed'jen-prezidentan nimed (*ALG / DAAG*, 7,9 mln passažiroid vl 2018) sijadase seičemetoštkümnes kilometras päivnouzmha-suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi Dar El' Beid-ezilidnas. Tehtas reisid Francijan äjihe lidnoihe, Evropan erasihe-se maihe, araban i francijan keliden maihe mail'madme, mugažo Alžir-valdkundadme.

## Galerei

* Lidnan tobmuden sauvuz Tazovaldkundan avoinirdal (läz 1900. vot)
* Vanhan lidnan palan nägu (2005)
* Lidnan Sur' mečet' (*Džamaa-Al'-Kabir*, alusenpanend 1097), vn 2018 nägu
* Sunnitine *Ketčaoua*-džuma-mečet', vn 2018 nägu
* Afrikanižen Jumalanmaman katoline päjumalanpert', vn 2012 nägu
* Azjaline *Bab Ezzouar*-rajon vl 2013 vai sen aigemba
* Alžiran universitetan-1 päsauvuz kirjištonke i keliden fakul'tetanke (2018)
* Alžiran rahvahidenkeskeižen lendimportan terminal nomer 1 vl 2010
* Lidnan meriport vl 2015

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Lidnan turizman informacine portal (*alger-city.com*). (fr.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Afrikan pälidnad** |  |
| Abudž | Addis-Abeb | Akkr | Alžir-lidn | Antananarivu | Asmar | Bamako | Bangi | Banžul | Bisau | Brazzavil' | Dakar | Dodom | Džibuti-lidn | Džub | Fritaun | Gaborone | Giteg | Harare | Hartum | Jamusukro | Jaunde | Kair | Kampal | Kigali | Kinšas | Konakri | Librevil' | Lilongve | Lome | Luand | Lusak | Malabo | Maputu | Maseru | Mbabane | Mogadišo | Monrovii | Moroni | Nairobi | Ndžamen | Niamei | Nuakšot | Port Lui | Porto Novo | Prai | Pretorii | Rabat | San Tome | Tripoli | Tunis-lidn | Uagadugu | Viktorii | Vindhuk |
|  |