Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Päivez

Päiväine i Kudmaine, *Nürnbergine hronik*, 1493
**Päivez** om aigan märičemižen ühtnik, pord, kudambas Ma punose ümbri ičeze värtmudes.

Tobjimalaz mainitadas «päivez»-sanad i el'getas päiväine päivez — astronomijan tärtust. Paksus nimitadas päivest *päiväks*, erasiš-se kul'turoiš lugetas päivesid öil.

Päivez jagase 24 časuks (1440 minutaks vai 86400 sekundaks) i kogoneb päiväspäi, ehtaspäi, öspäi da homendesespäi.

Kalendarine päivez tegeb nedalid i kud. Standartine päivez zavodiše i lopiše kesköl. Venäs kävutaškanzihe päivez-tärtust 13. voz'sadaspäi, sid' aigkirjoiden sädajad lugetihe päidusid päivesen zavodindaks.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Aig

Hronometr (ozutesikš, časud) ozutab aigan märičemižen täht
**Aig** om fizine interval (pord) erazvuiččiden tegoiden keskes. Ristitun aig om röunatud vara.

Aig om fizižiden i psihižiden processoiden joksendan form, vajehtusen voimusen arvoimine. Se om filosofijan i fizikan päižiš tärtusišpäi, kaikiden objektoiden olendan hätkeližusen mär, niiden olendoiden jäl'gendajiden vajehtusiden harakteristik processoiš. Mugažo aig om ühtenzoittud avaruden-aigan ühteks koordinatoišpäi, ühthine relätivižusen teorii šingotab sidä koncepcijad.

Aig filosofijas om möstumatoi joksend, tegese ühtes čuraduses vaiše — enččespäi realižusen kal't tulebha.

Fizižen aigan järgeližed märičemižühtnikad: kuro, sekund, minut, čas, päivez, nedal', ku, voz', voz'kümne, voz'sada, voz'tuha.

## Aigha sidodud vepsän muštatišed

>
> * *Aig andab tünen meren, aig — vodajan venehen.*
> * *Aig astub, kuti vezi jokseb.*
> * *Aig mest ei varasta.*
> * *Aig vajehtelese, i ristit vajehtelese aiganke.*
> * *Edel aigad ala tege kelel.*
> * *Kaikele radole pidab aig, aigata i päivoi ei pašta.*
> * *Mitte aig, mugoi i mez'.*
> * *Rad radon sijas, a sönd — söndan sijas.*
> * *Siloi om aigad heinäd toda, konz lehm om kolnu.*
> * *Tuleb aig — mänem sinnä kaik.*
> * *Vähemb aigad — vähemb abidad, enamb aigad — enamb abidad.*
>
>
>

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Fil'm

**Fil'm** (angl.: *film* «kerteh») om kinočomamahton erine säduz. Se om likujiden kuviden (montažkadroiden) ühtmuz, süžet ühtenzoitab niid. Joga montažkadr kogoneb likumatomiden foto- vai digitaližiden kuviden rivespäi (kadruzišpäi), likundan erižed fazad oma fiksiruidud niil. Fil'm om kulundkaimandanke tobjimalaz.

*Kinematograf* om sidodud fil'miden sädandha i toštmižhe ristitun radmižen toižend. Se mülütab ičheze fil'man kävutandad kut čomamahton čuraduz (kinočomamaht), kinotehnikan šingotez, kinoindustrii. Sätas fil'mid ümbrišton likujiden kuviden kirjutamižel kinoapparatoiden vai digitaližiden kameriden abul, mugažo tehtas kuvišpäi mul'tiplikacijan i programeffektoiden kävutandanke.

Fil'miden kacund om nügüd'aigaižen kul'turan palaks. Populärižiden fil'miden rolid i vändajad niid akt'orad da aktrisad kändasoiš tetabikš mail'madme, roliden mel'kuvad — tundištabikš. Saudas kinoteatrid fil'miden massižen kacundan täht. Fil'man järgeline hätkeližuz om poltošt-kaks' časud (90..120 minutad). Kodiarvoimižiš ottas TV:d i personaližid kompjuteroid internetanke kacumha fil'mid, erasti kävutadas TV:d videoplejeranke.

## Klassifikacii

Hätkeližusen mödhe
* lühüdpiduzline fil'm
* täuz'piduzline fil'm

Audiovizualižen riven i čomamahtoižen forman mödhe
* kulund:
	+ bigifil'm
	+ kulundfil'm (tonfil'm)
* kuva:
	+ monohromine fil'm
	+ mujufil'm
* mul'tiplikacii:
	+ mul'tfil'm (animacine fil'm)
	+ kino-animacine fil'm
* muzikfil'm, sidä kesken horeografijan elementoidenke
* fil'm runoiš

Ozutesen formatan mödhe
* kinofil'm
* TV-fil'm
* videofil'm

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |