Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anglijan kel'

Anglijan kelen oficialiženke statusanke levigandusen kart: muzasinine — üks'jäine oficialine kel', sinivauvaz — toine oficialine kel'
«EN» — anglijan kelen znam ISO:n 639-1 mödhe
**Anglijan kel'** (vai **englandin kel'**; ičeze nimituz: *English*) om germanižen gruppan indoevropine kel'.

## Ühthižed andmused

Pagižijoiden lugu — 410 mln (mamankel') vai 1 mlrd (toine i veraz kel') ristituid.

Anglijan kel' om üks' ÜRO:n radkelišpäi. Arni nece kel' kävutase rahvahidenkeskeižen besedoičendan täht kaiked mail'madme järgeližes elos.

Se om valdkundkel' Sures Britanijas, Avstralijas, Udes Zelandijas da AÜV:oiden 32 štatoiš, üks' kahtes valdkundkelespäi Irlandijas, Kanadas da Mal'tas. Anglijan kel' kävutadas mugažo kuti oficialine kel' erazvuiččiš Azijan (Indii, Pakistan, Singapur i toižed) da Afrikan valdkundoiš.

## Grammatik

Kelen grammatižen znamoičendan kuvandoičend om analitine tobjimalaz. Sanoiden järgenduz om tarkoiged. Vaiše kaks' kändod om olmas: *common case* i *objective case*. Üks' vajeh mülüb paksus severdha-se sanaklassha (substantiv, adjektiv i verb).

Anglijan kel' mülüb analitižiden keliden gruppha.

## Vaihišt

Om äi velgsanoid kelen leksikas. Kävutadas latinalašt kirjkel't 7. voz'sadaspäi. Tradicižiden kirjutamižiden äjüz harakterizuib orfografijad, se om saudud 16. voz'sadan virkandal.

Morfologii
Anglijan kelen ičevuitte pird om sanoiden lühüduz. Sil-žo aigal om äi pit'kid sanoid keles, no pagištes kävutadas niid harvašti.

Kirjamišt

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А a | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h | I i |
| J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p | Q q | R r |
| S s | T t | U u | V v | W w | X x | Y y | Z z |

## Fonetik

Änekahad lopkonsonantad ei tehkoiš änetomikš. Ei ole palataliziruidud konsonantoid anglijan keles. Akkomodacijad oma harvad keles.

## Lugusanad

* **one** [wʌn] — üks'
* **two** [tuː] — kaks'
* **three** [θɹiː] — koume
* **four** [fɔː] — nell'
* **five** [faɪv] — viž
* **six** [sɪks] — kuz'
* **seven** [ˈsɛv.ən] — seičeme
* **eight** [eɪt] — kahesa
* **nine** [naɪn] — ühesa
* **ten** [tɛn] — kümne
* **twenty** [ˈtwɛnti] — kaks'kümne
* **thirty** [ˈθɜːti] — koumekümne
* **hundred** [ˈhʌndɹəd] — sada
* **thousand** [ˈθaʊz(ə)nd] — tuha

## Frazad

* Hello! / How are you? — Tervhen!
* What is your name? — Kut sindai kuctas?
* Where are you from? — Kugalaine oled?
* Where do you live? — Kus sinä eläd?
* Goodbye! / See you! — Nägemižhesai!
* Thanks / Thank you. — Kitän.

## Kacu mugažo

* Anglijan Vikipedii

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Anglijan kelen paginoiden rahvahidenkeskeine fonogrammarhiv (*dialectsarchive.com*). (angl.)
# Teatr

*Teatro Colón*-operteatran südäin, Buenos Aires, Argentin
**Teatr** (grek.: θέατρον *teatron* «sija kacundoiden täht» grek.: θεάομαι *teaomai*-sanaspäi «kacta») om čomamahton toižend, erazvuiččiden toižiden čomamahtoiden sintez: literatur, muzik, horeografii, än', kuvadamižčomamaht.

Ičeze specifik om teatral: todesižen elon, ridoiden, taboiden kuvastuz, niiden traktuind i arvoind. Kirjutadas p'jesid i operoid kebnendamha teatraližen lavastusen tehmišt. Meletusiden vahvištand tegese teatras dramatižen tegendan kal't, *akt'or* om sen päižen kandajan.

Teatran šingotez oli sidodud ristitkundan šingoteshe i kul'turan olendha kaiken. Kundaližen šingotesen eriližused märičiba teatran korktad aigad vai lanktust, čomamahtoižiden tendencijoiden toižendan enambust, rol't man hengeližes elos.

Regulärižed teatraližed festivalid mändas äjiš maiš, erazvuiččiden lidnoiden truppad vastlesoiš niil.

Rahvahidenkeskeine teatran päiv (angl.: *World Theatre Day*) znamoičese kaikes mirus joga voden 27. päiväl keväz'kud. Se om teatran kaikiden radnikoiden professionaližeks praznikaks. Vl 1961 Rahvahidenkeskeižen teatran institutan UNESCO:nno 9. kongressan delegatad paniba praznikad. Znamoitihe sidä Nevondkundaližes Ühtištuses-ki kacmata, miše status oli oficialižetoi.

## Toižendad

Teatran pätoižendad oma dramteatr, operteatr i baletteatr.

Toižed teatrad specializacijanke: komedijan teatr, muzikaline teatr (sidä kesken müzikl, operett), estradan teatr, tätüižteatr, pantomiman teatr, kuvahaižiden teatr, miniatüroiden teatr.

## Professijad

Teatr om kollektivine čomamaht eziauguižes aigaspäi.

Nügüd'aigaižen teatran lavastusen päižed ühtnijad oma akt'orad i aktrisad, režissör (dirižor, baletmeister). Toižed teatran radnikoiden professijad oma pirdai-scenograf, muzikankirjutai, horeograf, edemba butaforad, kostümerad, grimörad, lavan i pidatusen radnikad.

## Istorii

Teatr zavodihe kacujan tulendaspäi, se čomamahton toižend ezimeletab kollektivižen vasthaotmižen. Ku lavastuz löuzi tagareakcijad kacujil, ka teatr sabusti ičeze estetišt metod.

Ezmäine teatr šingotihe amuižes mirus. Aigaližen keskaigan teatr ei olend Evropas, hristanuskond kel'zi teatraližid lavastusid. Möhemba ned kändiba jarmankoiden palaks. Vätihe lavastusid pert'kuluiš. Nügüdläižed erigoittud teatrsauvused libuiba 1520-nziden voziden Italijaspäi, siš-žo oper i balet sünduiba.

## Homaičendad