Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bitlad

Muzikgruppan ühtnijad vn 1964 uhokus (častomaraižen mödhe huras üläčogaspäi): Džon Lennon, Pol Makkartni,
Ringo Starr, Džordž Harrison
Gruppan tähtaz Gollivudan hoštusen allejas.
**«Bitlad»** (angl.: *«The Beatles»* [ðə ˈbiː.tlz], närituznimituz om *Liverpulin nellänik*, angl. *Liverpool Four*, i *Nell' čomakulud*, angl. *Fab Four*) oli britanine muzikaline rokgrupp Liverpulišpäi. Oli olmas vozil 1960−1970. Edesti pajoid rok- i pop-stiliš anglijan kelel.

Grupp om vn 1970 Oskar-kinopremijan laureatan parahimas muzikas fil'man täht.

## Mülükund

Päühtnijad
* Džon Lennon (angl. *John Lennon*) — pään', alaän', gitar, basgitar, fortepjano, koskimsoitod, hul'garmonii, kulundeffektad (1960−1969)
* Pol Makkartni (*Paul McCartney*) — pään', alaän', gitar, basgitar, fortepjano, bangsoitod, erased il'msoitod (1960−1970)
* Džordž Harrison (*George Harrison*) — pään', alaän', gitar, basgitar, sitar, perkussii, kulundeffektad (1960−1970)
* Ringo Starr (mugažo anglijaks) — pään', alaän', bangsoitod, perkussijan soitod (1962−1970)

## Al'bomad

Kaik om 13 oficiališt studišt al'bomad 211 pajonke:

1. 1963 — *Please Please Me* (Ole hüvä, ihastoita mindai)
2. 1963 — *With The Beatles* (Bitloidenke ühtes)
3. 1964 — *A Hard Day's Night* (Jügedan päivän eht)
4. 1964 — *Beatles for Sale* (Bitlad möndan varoin)
5. 1965 — *Help!* (Abutagat!)
6. 1965 — *Rubber Soul* (Räzinaine soul)
7. 1966 — *Revolver* (Revol'ver)
8. 1967 — *Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band* (Pepper-seržantan üks'jäižiden südäimiden kluban orkestr)
9. 1967 — *Magical Mystery Tour* (Peitol'ne noidmatk)
10. 1968 — *The Beatles* (Bitlad, vai «White Album» Vauged al'bom, 2 platad)
11. 1969 — *Yellow Submarine* (Pakuine VA-laiv)
12. 1969 — *Abbey Road* (Ebbi-roud)
13. 1970 — *Let It Be* (Olgha linneb muga)

## Homaičendad

## Irdkosketused

* «Apple»-korporacijan sait muzikgruppas (*thebeatles.com*). (angl.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Pepsi

Pepsi:n logotip vspäi 2023.
**Pepsi** vai **Pepsi-Cola** om gaziruidud kola-jom, alkogolitoman joman toižend. Tegii — amerikaine «PepsiCo»-kompanii.

Jom om sätud AÜV:oiš vl 1893, tegi melel amerikaine Kaleb Devis Bredem-farmaceft (angl.: *Caleb Bradham*) Nju Bern-lidnaspäi (Pohjoine Karolin-štat). Nimiti jomad «Bredan jom» (angl. *Brad’s Drink*), se mülüti saharad, vanilid i kolan pähkmiden unotest. Melestegii napri säta jomad, mitte abutiži sömänsulatusele i ližaziži energijad. Reklamirui kut abutuz dispepsijad vaste, sidodihe sihe joman ut nimitust.

Nimitihe jomad *Pepsi-Cola* vl 1898. Sen recept kändihe tetabaks kompanijan bankrotnendan jäl'ghe vl 1923. «Pepsi» sai populärižust Suren depressijan aigan, oti «Coca-Cola»-konkurentan torgusen palad satusekahan marketingan tagut. Lühetihe joman nimitust nügüdläižikš (*Pepsi*) vl 1961. PepsiCo-kompanii radab vspäi 1965, se om sätud The Pepsi Cola Company-edheotandan (vspäi 1941) ühtištusel čipsoiden Frito-Lay-kompanijanke.

Nügüd'aigan kompanii otab kolan mail'man torgusen videndest. Ezmäine tegim Nevondkundaližes Ühtištuses om saudud Novorossiisk-lidnha vl 1974.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Produktan oficialine sait (*pepsi.com*). (angl.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# 6. kezaku

**6. kezaku** om voden 157. päiv (158. päiv ližapäivvodes) grigorianižen kalendarin mödhe. Voden lophusai jäb 208 päiväd. Petroskoiš Päiväine nouzeb 3 časud 5 minutad homendest, laskese taivhanröunan taga 22 časud 19 minutad ehtad. Päivän hätkeližuz om 19 časud 13 minutad. Kudmaižen ezmäine nelländez (kun igä 9,8 päiväd).

Vn 1582 15. redukuhusai — 6. kezakud julianižen kalendarin mödhe, vn 1582 15. redukuspäi — 6. kezakud grigorianižen kalendarin mödhe.

20. da 21. voz'sadoil sättub 24. semendkule julianižen kalendarin mödhe.

## Praznikad da muštpäiväd

* Ühtenzoittud Rahvahiden Organizacii — Venän kelen päiv (ven.: *День русского языка*, vspäi 2010).
* Venäman Puškinan päiv (ven.: *Пушкинский день России*).
* Argentin — Inženeran päiv (ezmäižen inženeran Luis Huergo muštoks).
* Bolivii — Opendajan päiv.
* Kazahstan — Rahoituzpolicijan päiv (ven.: *День финансовой полиции*, vspäi 2011).

### Nimipäiväd

* Ortodoksižed: Ivan, Kallinik, Markiana, Meletii, Nikita, Sem'on, Serapion, Stepan, Stefan, F'odor, Jelena.

## Azjtegod

* 1761 — M. V. Lomonosov, kactes Veneran sirdandad Päiväižen diskadme, avaiži, miše il'mišt om sen pindal.
* 1957 — Moskvas avaittihe «Detskii mir»-laukad. Möhemba avaittihe laukoid necen nimenke toižiš-ki nevondkundaližiš suriš lidnoiš.
* 1992 — Venäman Boris Jel'cin-prezidentan käskön mödhe Jurii Lužkov oli pandud Moskvan pämeheks lähtnuden radsijalpäi Gavriil Popovan sijas.
* 1994 — Piterin ТВ-3-telekanal zavodi radod.

## Sündnuded

* 1799 — Aleksandr Puškin (koli vl 1837), runokirjutai, prozankirjutai, dramaturg, venän literaturan klassik.
* 1872 — Aleksandra Födorovna (om riktud vl 1918), venälaine imperatornaine, Nikolai II-imperatoran ak.
* 1948 — Vladimir Ščadrin (koli vl 2021), nevondkundaline hokkeivändai, kaks'kerdaine olimpine čempion, vižkerdaine mail'man čempion.
* 1952 — Pavel Kogan, nevondkundaline da venälaine violižnik, dirižor, Venäman rahvahaline artist.

## Kolnuded

* 1870 — Ferdinand Vrangel' (sünd. vl 1797), venälaine merimez' da pohjoižen tedoidai, admiral.
* 2022 — Valerii Rümin (sünd. vl 1939), nevondkundaline kosmonavt, kaks'kerdaine Nevondkundaližen Ühtištusen vägimez' (1979, 1980).

## Primetindad

* Мezi, mitte om keittud kukoinkarangan änikoišpäi, vahvištab vägid, sel'gitab veren.
* Ku vihmoičeb Stroicanpäiväl, ka linneb äi babukoid.
# Suhum

**Suhum
Аҟәа (*Akua*, abh.)
სოხუმი (*Sohumi*, gruz.)**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Gruzii - de jure Abhazijan Tazovaldkund - de fakto]] |
| Eläjiden lugu (2020)
  | 65,530 ristitud |
| Pind
 | 27 km² |
|  |
| Pämez'
  | Kan Kvarčia (reduku 2019—, *velgusentäutai*) |
| Telefonkod
 | +7−840−22-xx-xxx |
| Avtokod
 | ABH |
| Aigvö
 | UTC+3 |

Lidnan kart (2010)
**Suhum** (gruz.: სოხუმი [sohumi], abh.: *Аҟәа* [ákua], ven.: *Суху́м*) om Gruzijan Abhazijan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn. Venäman armii kontroliruib Abhazijan territorijad vspäi 2008, sen rahvahanikad oma Venäman pasportanke tobjimalaz. Lidn om Suhuman municipalitetan (rajonan) administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe, om lidnaks tazovaldkundan alištusenke.

## Istorii

Amuine eländpunkt sai lidnan oficiališt statusad vl 1848. Vll 1936−1992 sen oficialine nimituz oli *Suhumi* (ven.: *Суху́ми*). Raudte tuli lidnha 1930-nzil vozil.

Suhum šingotase änikoiden kazvatandal, kurortaks da turizman keskuseks 1960-nziš vozišpäi.

## Geografijan andmused

Lidnan i Suhuman rajonan (municipalitetan) sijaduz tazovaldkundas vn 2015 kartal
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalas, Mustmeren randal, 5..140 m korktusil, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tbilisihesai om 343 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 431 km avtol. Lähembaine sur' lidn om Soči (Venäma), zavodiše 123 kilometras lodeheze, sihesai matkad om 150 km avtotedme vai 135 km raudtedme.

Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +14,8 C°, kezakun-sügüz'kun +20,7..+24,0 C°, vilukun-uhokun +5,7..+6,3 C°. Paneb sadegid 1199 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba sügüz'kus-redukus (114..120 mm kus), vähemba uhokus (76 mm). Merivezi lämptase +28..+30 Cel'sijan gradushasai kezaaigan.

## Eläjad

Vl 1939 lidnan ristitišt oli 44 299 eläjad. Vn 2011 Abhazijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 62 914 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 119 150 eläjad vl 1989.

Rahvahad (2011): abhazijalaižed — 67,3 %, venänikad — 14,8 %, armenijalaižed — 9,8 %, gruzijalaižed — 2,8 %, grekalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 4,3 %.

## Transport

Avtobusad, trolleibusad (koume jonod) i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. *Akua*-päraudtestancii radab vspäi 1940, om edahaižiden čuradusiden jonusid. Meritorguindport radab lidnas.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Suhum Babušar*-lendimport (*SUI / UGSS*) sijadase 18 kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Se kävutase Venäman armijan sodatarbhaižusiden täht vaiše tazovaldkundan ridasižen statusan tagut.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (*sukhumcity.ru*). (ven.)
# Transport

Likkuimiden znamad: avto (kebnavto), lendim, punolendim, laiv, avtobus, jonuz
**Transport** (latinan sanoišpäi *trans* «kal't» i *portare* «kantta») om likkuimed i kaik ühtenzoituzted niiden tehnižidenke sauvusidenke da ladimidenke. Likkuimed sirtas teidme ristituid da jüguid toižes sijaspäi toižele.

Passažiroiden da jüguiden *transporiruind* om ižandusen tarbhaižembiš sarakoišpäi i globalizacijan likutim. *Vedai* i *mehanikanradnik* oma sarakon päprofessijoikš.

Transport jagase kahteks sureks kategorijaks: passažirtransport i jügutransport.

## Toižendad

* vezitransport: laut, jogi- i merilaivad da astjad, VA-laivad, jänmurendajad;
* kormankandai transport: kodiživatoiden sel'giden abul;
* hebontransport: hebon abul;
* individualine transport: invalidine korj, korj, velosiped, moped, motocikl, štargud, lumilaud, suksed;
* avtotransport: kebnavto, ATV, jüguavto, avtojonuz, avtobus, robotiziruidud ohjastusenke;
* raudtetransport: vedim jonusenke, tramvai, metro, maglev;
* il'mtransport: lendim, punolendim, dirižabl', il'mšur;
* torvtransport: vedenveim, fansistem, ventiläcii, rujoidenveim, gazan- i kivivoinveim, pnevmatine počt;
* kosmostransport: raket, reaktivine laiv;
* toižed levitadud: lift, eskalator, elevator, travolator, kervačte, funikulör, kormadai.

Kävutandan mödhe transport oleleb: ühthižen kävutandan (sidä kesken kundaline transport), specialižen kävutandan (organizacijoiden), personaline.

## Transport i ümbrišt

Nügüd'aigaine transport valatoitab lujas lidnoiden planiruindha (otab avaruden polehesai) i atmosferha (hil'muiktuzgaz, pölü, judu), tarbhaičeb äi pördmatomid rahapanendoid, kulutab äi kallišt poltust. Likutimen päine toižend om südäipalandlikutim mal, vedes i il'mas. Likkuimed oma energijan päkulutajišpäi ižanduses, kulutadas kävutadud kividunuden poltusen nelländest.

Kundaline, likutimetoi i elektrine transportad valatoitas ümbrištod penembas märas.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |