# Rio-de-Žaneiro

**Rio-de-Žaneiro
Rio de Janeiro**|  **Lidnanznam**  |  **Flag**  |
| Valdkund
  | Brazilii |
| Eläjiden lugu (2022)
  | 6,211,223 ristitud |
| Pind
 | 1,221 km² |
|  |
| Pämez'
  | Eduardo Paes (*Eduardo Paes*, viluku 2009 — tal'vku 2016, viluku 2021—) |
| Telefonkod
 | +55−21 |
| Aigvö
 | UTC−3 |

Lidnan municipalitetan kart (2011)
**Rio-de-Žaneiro** vai muite **Rio** (port.: *Rio de Janeiro* [ˈʁi.u d(ʒi) ʒɐˈnejɾu] «vilukuine jogi») om lidn Brazilijan suvipäivnouzmas. Se om ühtennimižen štatan administrativine keskuz.

Lidn om kahtenz' znamoičendal valdkundan ižanduses San Paulun jäl'ghe. Vl 2016 lidn vastsi ezmäižid Suviamerikas Kezaližid Olimpiadvändoid.

## Istorii

Rio-de-Žaneiro om Guanabar-lahten (port.: *Baía da Guanabara*) ezmäine nimituz, se oli anttud värin (laht, ei ole jogi). Eländpunktan aluz om pandud vn 1565 1. päiväl keväz'kud lahten päivlaskmaižel randal kuti *San Sebastjan de Rio-de-Žaneiro* (port. *São Sebastião de Rio de Janeiro*) Portugalijan Sebastjan I-kunigahan oiktastuseks.

Vl 1763 sirtihe sihe koloniališt administracijad Salvadoraspäi, i vozil 1763−1960 Rio oli Brazilijan pälidnaks. Vl 1960 pälidnan aluzkundad sirdiba udhe Brazilia-lidnha.

## Geografijan andmused

Lidnan municipalitetan sijaduz štatas i valdkundas vn 2006 kartal
Rio sijadase Atlantižen valdmeren da sen Guanabar-lahten randoil, Brazilijan mägitazangišton suvipautkil, 31 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om subekvatorialine, vai tropižen savannan klimat tropižen mussonižen röunal, pil'vekaz vodes läbi. Kun keskmäine lämuz oleleb +21,3..+26,5 C° röunoiš. Ekstremumad oma +10,1 C° (sügüz'ku, reduku) i +43,2 C° (reduku, tal'vku). Il'man lämuz voib ületada +34 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1069 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (130..136 mm kus), kezakun-sügüz'kun pord om kaikiš kuivamb (42..54 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..80 % röunoiš voden aigan.

## Tobmuz

Lidnan municipalitetan viž planiruindan territorijad i 16 regionad, 159 lidnrajonad vl 2020
Vspäi 2010 lidn jagase seičemeks subprefekturaks (äilugu port.: *subprefeituras*). Subprefekturas alajagasoiš 33 administrativižeks rajonaks (*Regiões Administrativas, RAs*) i edemba 162 lidnrajonaks (*bairros*).

Municipalitetan tobmuden pämez' om prefekt (port.: *Prefeito do Rio de Janeiro*). Edeline lidnan pämez' om Marselo Krivella (*Marcelo Crivella*, viluku 2017 — tal'vku 2020).

## Eläjad

Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 320 446 ristitud (se ristitišt oli kaikiš suremb), vn 2022 — 6 211 223 ristitud. Läz 16,5 mln ristitud elädas «Sur' Rio»-lidnaglomeracijas 43 780 km² pindal vn 2015 andmusiden mödhe. Eläjiden ičeze nimi om «karioka» (port.: *carioca*).

Augotižlibundan mödhe (Rio-lidnan eläjad vaiše, 2022): evropalaižed — 45,4 %, segoitadud augotižlibundan (pardu) — 38,7 %, afrikalaižed — 15,6 %, azijalaižed — 0,2 %, indejalaižed — 0,1 %. Ristitišt om segoitadud znamasižes märas, lidnalaižiden ičeze identifikacii sättub genetižile tedoidusile vaiše paloin. Niiden mödhe ezmäižen koumen gruppan ezitatoiden 6,7..8,3 % oliba indejalaižed, vaiše pol' «afrikalaižiden» ezitatoid oliba afrikalaižed, «evropalaižiden» ezitatoiden 7 % oliba muzaverižes Afrikaspäi.

Religijan mödhe (lidn, 2009): katolikad — 51,1 %, protestantad — 23,4 %, religijatomad — 13,6 %, spiritistad — 5,9 %, umbanda- i kandomble-religijoiden polenpidajad — 1,3 %, judaistad — 0,3 %, toižed uskojad — 4,4 %.

## Transport

Rios om kundališt transportad: avtobusoid, kiruhavtobusoid, tramvaid (vspäi 1891), lidnelektrojonusid, ehtatimid. Om äi kiruhteid da 160 km velotehuzid. Koumetoštkümnekilometrine Rio-Niteroi-avtotesild ühtenzoitab Guanabar-lahten randoid. Vspäi 1979 metropoliten radab lidnas (vspäi 2016 om koume jonod, 41 stancijad, 58 km raudted). Sen ližaks, vspäi 2016 kebn metro radab lidnas (port.: *Veículo Leve sobre Trilhos Carioca*, om koume jonod, 42 stancijad, 28 km raudted). Valdkundan kahtenz' surtte meriport sijadase lidnas.

Kaik koume lendimportad ratas lidnas. Suremb niiden keskes om rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Rio-de-Žaneiro Galean*-lendimport Antoniu Karlos Žobin-muzikankirjutajan nimed (port.: *Galeão*, *GIG / SBGL*, 14,5 mln passažiroid vl 2024), se sijadase kaks'kümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi Gubernatoran sarel. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan äjihe maihe, AÜV:oihe, Päivlaskmaižen Evropan i Afrikan surihe lidnoihe, mugažo Brazilijadme.

## Sebruzlidnad

* Avstralii Adelaid, Suviavstralii, Avstralii
* AÜV Atlant, Džordžii, AÜV (vspäi 1972)
* Azerbaidžan Baku, Azerbaidžan (2013)
* Izrail' Jerusalim, Izrail' (2006)
* Ukrain Kijev, Ukrain (2008)
* Saksanma Köl'n, Pohjoine Rein da Vestfalii, Saksanma (2011)
* Turkanma Stambul, Turkanma (1965)
* Indii Udaipur, Radžastan, Indii (2015)

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Rio-de-Žaneiro-lidnan tobmuden sait (*prefeitura.rio*). (port.)