Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mail'man koordiniruidud aig

Aigvöiden kart
**Mail'man koordiniruidud aig** (angl.: *Coordinated Universal Time*, franc.: *Temps Universel Coordonné*, lühüdas **UTC**) om standart, kudamban mödhe reguliruidas aigan i datan.

Standart vajehti Keskmäšt aigad Grinvičun mödhe (GMT) vl 1972, sikš miše vanh pordhišt oli tazomäratoi i oli sidodud Man päivezpöruden hätkeližushe. UTC om pandud tazomäraižen atomaigan (TAI) alusel i sättub enamba civiližen kävutandan täht.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Latinan kel'

| Latinan kelen kirjamišt |
| --- |
| A | B | C |
| D | E | F |
| G | H | I |
| J | K | L |
| M | N | O |
| P | Q | R |
| S | T | U |
| V | W | X |
| Y | Z |

**Latinan kel'**  (ičeze nimituz: *lingua latina* [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna]) om kolnu indoevropine kel', kudamban znamoičend om luja ristitkundan istorijan täht. Se om Vatikanan i Mal'tan ordenan oficialine kel', mugažo katoline jumalankodikund i biologad kävutadas sidä levedali.

## Istorii

Kelen kaikiš lujemb leviganduz — Rimalaine imperii Trajanan ohjandusen lopus (117. voz' m.e.)
Latinan kel' oli Mad'jaranman kunigahusen üks'jäine oficialine kel' 11. voz'sadaspäi vhesai 1844. Kel' augotihe nügüdläižen Riman ümbrištos 2. voz'tuhaspäi EME. Literaturine kel' šingotihe Rimalaižen imperijan aigan. Romanižed keled šingotihe latinan kelespäi 9.-12. voz'sadal meiden erad.

Läz 100 ristituid kävutadas kel't jogapäiväližes elos (2013). Lähembaižed nügüdläižed keled oma sardinijan kel' i italijan kel'.

## Reguliruind

Latinan kelen Papan akademii (latin. *Pontificia Academia Latinitatis*) sijadase Vatikanas. Nece kelen akademii om reguliruindorganizacijaks vspäi 2012, edel sidä oli Papan tedoakademijan palaks. Erižed organizaciad reguliruidas botanikan i zoologijan kirjkelid. Rahvahidenkeskeižen associacijan kazmusiden taksonimijas keskuz sijadase Bratislavas (Slovakii), rahvahidenkeskeine laudkund zoologižes nomenklaturas — Londonas (Sur' Britanii).

## Lugusanad

* **unus** — üks'
* **duo** — kaks'
* **tres / tribus** — koume
* **quattuor** — nell'
* **quinque** — viž
* **sex** — kuz'
* **septem** — seičeme
* **octo** — kahesa
* **novem** — ühesa
* **decem** — kümne
* **viginti** — kaks'kümne
* **triginta** — koumekümne
* **centum** — sada
* **mille** — tuha

## Frazad

* Salve. — Tervhen!
* Quid tibi nomen est? — Kut sindai kuctas?
* Unde venistis? — Kugalaine oled?
* Ubi habitas? — Kus sinä eläd?
* Vale! — Nägemižhesai!
* Gratus. — Kitän.

## Kacu mugažo

* Latinan kirjamišt
* Latinan frazoiden nimikirjutez

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Ginnessan Rekordkirj

Muzei Gollivudas
**Ginnessan Rekordkirj** (angl.: *The Guinness Book of Records*) om jogavozne kogoduz, kudambas publikoičese informacii mail'man rekordoiš, ristituiden da živatoiden satusiš i londusen suruziš.

Tedonamdmižkirj pästtase vspäi 1955. Kirjan nacionaližed variantad oma olmas.

Kirjan kümne jagust: Elokahuz, Hoštuz, Rohktuz, Čomamaht i SMI, Satused, Ristit, Varud da onetomuded, Sport, Tedod, Nügüd'aigaižed tehnologijad.

«Guinness World Records»-kompanii keradab informacijad kirjan täht. Sen edestajad oma avtoritetine i vastusenpidai pol' rekordoiden fiksacijan aigan. Tahtnik putta Kirjan lehtpolihe sädab konsul'tacijoid kompanijan edestajidenke rekordan fiksacijan kaikuččel haškul: tedotusen andand, kožundkirjutesen vahvištuz, kriterijoiden ümbripagižmine, rekordan sädand (vai ei) kompanijan edestajiden olemižes, sertifikatan sand ku rekord om pandud.

## Homaičendad

## Irdkosketused

* Kirjan oficialine sait (*guinnessworldrecords.com*). (anglijan kelel)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Hristanuskond

Hristanuskondan ristitišton lugu mail'mas vl 2018: purpurine muju znamoičeb hristanuskojiden enambust valdkundas, ruskedvauvaz — enamba mi kümnendest
**Hristanuskond** (grek.: Χριστιανός, latin.: *Christianismus*) om monoteistine religii, üks' mail'manreligijoišpäi. Sen simvol om pandud püštti pidenzoittud rist.

Religii libui Palestinaspäi läz 33 vot meiden erad Iisus Hristosan elos i openduses ümbri, kirjoiden Uz' Zavet-kogoduz starinoičeb niiden polhe. Läz 2,4 mlrd uskojid om kaikedme mirudme, sen rahvahidenkeskeine kalendar' zavodiše Hristan sündundan vodespäi (meiden eran zavodind).

Moraline orientir om kümne käsköd. Hristanuskojad oma varmdad meles, miše Iisus Nazaretaspäi om Messii (oigetud taivhalpäi), Ülähäižen poig i ristitkundan Päzutai.

Uskondas koume päkonfessijad oma olmas:

* Katoline hristanuskond
* Ortodoksine hristanuskond
* Protestantine hristanuskond

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |