Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Inkiden imperii

**Inkiden imperii
Tawantinsuyu / Sha Suyu (keč.)**| Tehtud
  | 1438 |
| Hajenu
  | 1533 |
|  **Valdkundznam**  |  **Flag**  |
|  |
| Pälidn
 | Kusko |
| Eläjiden lugu
 | 5…12 mln ristitud |
| Pind
 | 800,000 (1438) 2,000,000 (1527) km² |
| Kel'
 | kečuan kel' |
| Ohjanduzform
 | monarhii |
| Pämehen titul
  | Sapa Inka («üks'jäine ink») |
| Jäl'gmäine pämez'
  | Uaskar i Ataual'pa |
| Dinastii
 | *ei olend* |
| Religii
 | inkiden religii |
| Valüt
  | *ei olend*; irdpol'žen torguindan täht: vaššed kirvhuded, mul'ju-kored, kokapenzhan lehtesed

 |

Imperijan levitandan pordod Kuskon ruhtinazkundaspäi
Imperijan nell' palad olendan lopus: Činčaisuju (rusked), Koljasuju (sinine), Antisuju (vihand), Kuntisuju (pakuine). Kusko-pälidn oli erigoittud territorijaks.
**Inkiden imperii** (keč.: *Tawantinsuyu* [taˈwantiŋ ˈsuju] *Tauantinsuju* «nellän agjan ühtištuz») oli indejine valdkund Suviamerikan päivlaskmas vozil 1438−1533.

Valdkund kazvoi Kuskon ruhtinazkundan ohjandajiden ekspansižen politikan tagut lähižiden maiden anastusel. Kusko-pälidn sijazihe nellän agjan ühthižes čokkoimes. Vl 1533 ispanižed anastajad (konkistadorad) alištiba imperijan tobmad palad, i se lopi olendad täuzin vl 1572.

## Ümbrikirjutand

Inkiden valdkund (ičeze nimituz: *Tauantinsuju*) oli kaikiš järedamb Suviamerikas pindan i ristitišton mödhe 11.-16. voz'sadoil. Sen klassoiden erigoitmine oli olmas aigaližel pordhal. Oti nügüdläižiden Bolivijan, Ekvadoran i Perun territorijad täuzin (päiči kazvahtunuziš läbipäzmatomal sel'val päivnouzman rajoniš), Argentinan, Čilin i Kolumbijan tahondoid paloin.

Toižed-ki keled oliba imperijas: aimaran kel', kolnuded nügüd' pukina- i močika-keled. Kipu (sol'muižed mujunitil) oli kirjkeleks, vedihe valdkundališt statistikad sen abul. Südäitorguind vedihe tavaroiden vajehtusel, oigetihe valdkundmaksoid naturaližikš varoikš. Inkad kaičiba rahvahiden kul'turidentižust, miše erištada heid tulebas aigas.

Arheologižed tedoidused ozutadas, miše inkad oliba sanuded kul'tursatusiden enambust edeližiš civilizacijoišpäi i alištunuziš lähižiš rahvahišpäi. Inkiden sündundan aigan nened civilizacijad oliba Suviamerikas heiden sätud lopuks imperijan territorijal: Moče, Uari, Čimu, Naska, Pukina, Čačapojas.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Paster Lui

|  |
| --- |
| Paster Lui |
| franc.: *Louis Pasteur* |
|
L. Paster vl 1878 (fotokuva) |
| radmižen toižend: | mikrobioloog, himik, õppejõud, biohimik, agronoom, biolog, litograaf, čomamahtai, botanikantedai, portrait painter |
| sündundan dat: |
27. tal’vku 1822
 |
| sündundan sijaduz: | Dole[d], Bourbonide restauratsioon[d] |
| valdkund: |  Francii |
| kolendan dat: | **Lua tõrge kohal Moodul:Sources 227. real: bad argument #1 to 'format' (string expected, got nil).** |
| kolendan sijaduz: | Castle of Villeneuve-l'Étang[d], Marnes-la-Coquette[d] |
| tat: | Jean-Joseph Pasteur[d] |
| avtograf: |  |
|  **Paster Lui VikiAitas**  |

**Lui Paster** (franc.: *Louis Pasteur* [lwi pastœʁ]; sünd. 27. tal'vku 1822, Dol', Jur-departament, Francii — kol. 28. sügüz'ku 1895, Vil'növ-l'Etan läz Parižad, Francii) — francijalaine mikrobiolog da himik, Francijan tedoakademijan ühtnii (1881).

Paster ozuti nozoluziden kävundan i äjiden läžundoiden mikrobiologižen olmusen. Hän oli mikrobiologijan da immunologijan ühteks alusenpanijoišpäi, pani vakcinacijan alusid i sädi ezmäižid vakcinoid antraksad, pasterellözad i vedenpöl'gästuzläžundad vaste. Hänen töd kristalliden sauvuses da polärizacijan näguses paniba stereohimijan alusid.

Tedomehen kaclendtegod ozutiba mugažo, miše meiden aigan elon ičesündundad ei voi olda. Pasteran nimi om jalos tutab sikš, miše hänen nimel om nimitadud pasterizacijan process.

## Biografii

Mez' oli sündnu nahknikan kanzha. Sai erazvuiččid opendusid, sen paloin hänel oli čomamahtoižid mahtusid. Paster valiči tedomehen kar'jerad, avaiži vinmuiktusen kristalliden strukturad i kändihe fizikan professoraks 26-voččel. Vhesai 1867 radoi Dižonan liceiš i Strasburgan universitetas, oli londusentedon fakul'tetan dekanan Lilliš koume vot. Vll 1867−1888 tedomez' oli fiziologižen himijan laboratorijan pämehen, oli otnus medicinan problemoihe 1870-nzil vozil personaližen draman tagut (koume last koliba hädaspäi), ühtni Nacionaližhe medicinižhe akademijha vspäi 1873.

Vl 1868 Bonnan universitet andoi mehele medicinan doktoran arvod *honoris causa*, no hän pučihe sišpäi Franciž-Prussižen sodan tagut vl 1871. Vl 1888 tedomez' sabusti metod avaita Parižas Pasteran institutad. Sen direktoran hän radoi-ki surmhasai, siš om mahapandud-ki.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |