Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Primatad

| ?Primatad |
| --- |
| Primatoiden erazvuiččend  |
| Tedoklassifikacii |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Valdkund: | Živatad |
| Tip: | Sel'gjäntkeižed (*Chordata*) |
| Klass: | Imetaiživatad (*Mammalia*) |
| Heimkund: | **Primatad** |

 |
|  Latinankel'ne nimi |
| Primates (Linnaeus, 1758) |
|  Areal |
|  |
|      Primatoiden levigandmižavaruz päiči ristitus |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Sistematik Vikierikoiš
 |  Kuvad Vikiaitas
 |

|  |
| --- |
| ITIS **180089** |
| NCBI **9443** |

 |

 |

**Primatad** vai **oblezjanad** (latin.: *Primates*) om imetaiživatoiden nellänz' heimkund erikoiden lugun mödhe.

Latinan nimituz libui sen-žo kelen *primas*-sanaspäi genitivan *primatis*-formas i znamoičeb «üks' ezmäižišpäi, ülembaižišpäi». Lugetas 19 sugukundad, 84 heimod i 517 eläbad erikod heimkundas, mugažo nell' kadonut voden 1500 jäl'ghe erikod.

Heimkundan ezitajiden erased-se erinijad tundused oma rindazlun olend ougvös, ougnivelehen sauvond likundoiden voimusenke kaikiš poliš, peiglon vastolend toižile sor'mile ezi- i tagalopusil, mujajad pölused sor'miden lopus, ümbärtud lul sil'manmuna, kärzan tendencii lapakole formale, järedambad päaivod hibjan rindataden, hambhiden koume toižendad, koverikaz nägemižsistem korktanke tarkoiktusenke i mujunägemine, kaks' maidraugud.

Primatoiden ezmäižed erikod sünduiba 85..66 mln vozid tagaz. Erikod oma levitadud tropikoiden kaikidme regionidme päiči ristitus, kudamb eläb kaikjal. Oblezjanoiden järgeline ümbrišt om mecoiden pud.

## Klassifikacii

* Alaheimkund Märgnenaižed primatad (*Strepsirhini*)
	+ Infraheimkund Lemuranvuiččed (*Lemuriformes*)
		- Sugukund Lemuridad (*Lemuridae*, lemurad ičeksaz)
		- Sugukund Liliputal'žed lemurad (*Cheirogaleidae*)
		- Sugukund Lepilemurad (*Lepilemuridae*)
		- Sugukund Indrižed (*Indriidae*)
		- Sugukund Ai-ai (*Daubentoniidae*, üks'jäine erik)
	+ Infraheimkund Lorinvuiččed (*Loriformes*)
		- Sugukund Lorižed (*Loridae*)
		- Sugukund Galagižed (*Galagidae*)
* Alaheimkund Kuivnenaižed primatad (*Haplorhini*)
	+ Infraheimkund *Tarsiiformes*
		- Sugukund *Tarsiidae*
	+ Infraheimkund Oblezjananvuiččed (*Simiiformes*)
		- Parvheimkund Levednenaižed oblezjanad (*Platyrrhini*), vai Uden mail'man oblezjanad
			* Sugukund *Callitrichidae*
			* Sugukund *Cebidae*
			* Sugukund Öližed oblezjanad (*Aotidae*)
			* Sugukund *Pitheciidae*
			* Sugukund Hämähoukunvuiččed oblezjanad (*Atelidae*)
		- Parvheimkund Kaidnenaižed oblezjanad (*Catarrhini*), vai Vanhan mail'man primatad
			* Üläsugukund *Cercopithecoidea*
			* Sugukund Värišteližed (*Cercopithecidae*)
			* Üläsugukund Ristitunvuiččed oblezjanad vai gominoidad (*Hominoidea*)
			* Sugukund Gibbonižed (*Hylobatidae*)
			* Sugukund Gominidad (*Hominidae*, heiden kesken ristit)

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |
# Lev

| ?Lev |
| --- |
| Ižalev lebaidab, Namibii  |
| Tedoklassifikacii |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Valdkund: | Živatad |
| Tip: | Sel'gjäntkeižed (*Chordata*) |
| Klass: | Imetaiživatad (*Mammalia*) |
| Heimkund: | Lihansöjad (*Carnivora*) |
| Sugukund: | Kažinvuiččed (*Felidae*) |
| Heim: | Panterad (*Panthera*) |
| Erik: | **Lev** |

 |
|  Latinankel'ne nimi |
| Panthera leo  (Linnaeus, 1758) |
|  Areal |
|  |
|      Keskaigaine levigandmižavaruz      Nügüd'aigaine levigandmižavaruz |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Sistematik Vikierikoiš
 |  Kuvad Vikiaitas
 |

|  |
| --- |
| ITIS **183803** |
| NCBI **9689** |

 |

 |

 *Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.*

Emälev
**Lev** (latin.: *Panthera leo*) om järed kažinvuitte živat, erik mülüb *Felidae*-sugukundha. Om kaičenus läz kut alaerikod, völ läz vit alaerikod kadoiba.

Se om lihansöi živat, sömčepiihuden lopind, niken ei sö händast londuses.

## Leviganduz

Amerikaižed levad (*Panthera leo atrox*) kadoiba kümne tuhad vozid tagaz. Edel sidä aigad levad oliba kaikiš enamba levitadud lihansöjad mail'mas ristitun jäl'ghe. Levan erikoiden jändused oma löutud Afrikan tobjas palas, Evrazijas (Päivlaskmaine Evrop — Indii) i Amerikoiš (Jukonaspäi Peruhusai). Živatan kuvad Evropan makaroiš oma tetabad.

Nügüd'aigan levan rebitadud areal om kaičenus Afrikas suvhe Saharaspäi vaiše i Indijan üks'jäižes mecas.

## Ümbrikirjutand

Živat om kaikiš järedambaks kažinvuiččeks tigran ühtes, levan izačuiden veduz voib olda 150..250 kg, emäčuiden — 120..182 kg. Levan igä om 10..14 vot londuses, torad toižid izačuid vaste poletas igäd znamasižešti, elädas kaks'kümnehe vodhesai stajas.

Levan sugudimorfizm om šingotadud lujas, se azj om harv lihansöjiden keskes. Lühüdan karvan muju om pakuižhahk ližamujuidenke. Pän tukad oma karvan mujun paksumba kaiked, no oleleb muza i must eskai. Voib märita alaerikod pän tukiden mujun mödhe tobjimalaz. Ižalevan händ lopiše tukiden tophal.

Nügüd'aigaižed levad elädas savannas päpaloin, sirtas penzhištho vai mecha erasti.

Lev lebaidab kaks'kümne časud päiveses. Mecadab öl i joukus, voib joksta heredas vaiše lühüdad keskustad. Ristit ei ole levan mectusen eziauguižeks metoks.

## Alaerikod

Kaičenus vai kadonuded ei amu
* *Pantera leo azandica*
* *Pantera leo bleyenberghi*
* *Pantera leo krugeri*
* *Pantera leo leo*
* *Pantera leo melanochaita*
* *Pantera leo nubica*
* *Pantera leo persica*
* *Pantera leo senegalensis*

Kadojad amuižes
* *Pantera leo atrox* (eli Amerikan makaroiš Kanadspäi Peruhusai, kadoi 10 tuhad vozid tagaz)
* *Pantera leo fossilis* (eli Keskuzevropas 500 tuhad vozid tagaz)
* *Pantera leo spelaea* (eli Evrazijan makaroiš 300..10 tuhad vozid tagaz)

Voib olda levan gibridoid tigranke, leopardanke, jaguaranke. Nügüd'aigan niiden sädand ei lugekoi hüväks, kaitas alaerikoiden puhthut.

## Homaičendad

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe.* |