# Suviamerik

Suviamerikan biogeografižed regionad:

Tropikad:
     Kariban meren region
     Amazonii
     Čakonvuitte
     Parananvuitte
Andad:
     Čilin keskuzline
     Subantarktik
     Patagonii
     Tranzitine zon (Andad)
Suviamerikan sijaduz
**Suviamerik** (isp.: *América del Sur, Sudamérica, Suramérica*, port.: *América do Sul*, guaran.: *Ñembyamérika*, keč.: *Urin Awya Yala, Urin Amerika*) om kontinent. Se da Pohjoižamerik mülüdas Man kuivha Amerik-palaha. Sijadase suvižel, pohjoižel i päivlaskmaižel mapoliškoil, tobj pala om paivlaskmaižen mapoliškon suves.

## Ühthižed andmused

Pind lähižidenke penidenke saridenke — 17,84 millionad km² (nellänz' surtte kontinent kudespäi). Eläjiden lugu — 438 mln ristituid (2021, oli 410 mln vl 2015, nellänz' sija mugažo). Randanpird om 26 tuh. km pitte. Kaik kaks'toštkümne valdkundad da koume rippujad territorijad sijadasoiš Suviamerikas, Brazilii om kaikiš suremb niiden keskes.

Nimitadas kontinentan eläjid da sündnuzid suviamerikalaižikš. Suviamerikan tobj pala mülüb Latinižen Amerikan regionha.

## Geografii

Suvižamerikan fizine kart
Suviamerikan päivnouzmaižed randad lainištab Atlantine valdmeri, pohjoižed — sen Kariban meri, päivlaskmaižed randad — Tün' valdmeri. Panaman röun Kolumbijanke lugetas röunaks Pohjoižamerikanke, Kariban meren sared mülüdas Pohjoižamerikha päiči Suviamerik-kontinentan šel'fas. Dreikan sal'm om kontinentan da Antarktidan keskes.

Kaikiš suremb sar' om Lämoima-sar' (Isla-Grande), 48 tuh. km². Sarištod: Čilin sarišt (Patagonijan sarištod), Lämoima-sarišt, Mal'vinan sared (Folklendad), Galapagos-sared.

Amazonas sen Purus-, Madeir-, Žapur- da Riu-Negru-ližajogidenke, Paran sen Riu-Grandi- da Paragvai-ližajogidenke i La Plat-estuarijanke, San Fransisku, Tokantins Araguajanke, Orinoko i Urugvai oma Suviamerikan da mail'man znamasižed joged. Järedad järved oma Titikak, Marakaibo da Patus. Kaikiš vägev (Iguasu) da kaikiš korktemb (Anhel') vezilanktendad sijadasoiš Suviamerikas.

Kaikiš korktemb čokkoim om Akonkagua-mägi (6961 m) Argentinan päivlaskmas. Kaikiš alahamb čokkoim om solakahan Laguna del' Karbon-järven kendäk (−105 m) Argentinan suves.

## Klimat

Kaik om kuz' klimatišt vöd Suviamerikas: ekvatorialine, kaks' subekvatoriališt, tropine, subtropine, ven. Tropižed klimatižed vöd oma kontinentan tobmal palal.

Paneb sadegid enamba kaiked kontinentišpäi. Kolumbijan i Čilin suven Andiden pautked valdmerenno sadas vihmoid enamba kaiked, 5..10 tuh. mm vodes. Sil-žo aigal kaikiš kuivamb sija Mas (päiči Antarktidas) sijadase Čilin pohjoižes, se om rahvahatoi Atakam-ma, sab vähemb mi 50 mm sadegid vodes, vilu Gumbol'dtan (Perun) joksmuz kucub il'man lämuziden inversijad. Kuiv i neps sezonad oma Suviamerikan tobjas palas.

## Homaičendad

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Man kuivad palad da kontinentad** |  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Afrik | Antarktid | Azii | Avstralii | Evrop | Pohjoižamerik | Suviamerik |

---

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Afroevrazii | Amerik | Evrazii | Valdmerimad |

 |
|  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Suviamerikan valdkundad** |  |
| Suviamerikan valdkundad Argentin | Bolivii | Brazilii | Čili | Ekvador | Gajan | Kolumbii | Paragvai | Peru | Surinam | Urugvai | Venesuel |
|  |