Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Segno

Treàngoło semiòtego
In semiòtega, el **segno** el xe definio "calcosa che sta par calcos'altro". El xe considarà na unità discreta de signifegà: on sistema, conponesto da on segnałe, na refarensa e on refarente, che ła renvia a on contegnuo. La semiòtega ła stùdia ła capasità del segno de dare ła pusibiłità a chi intèrpreta de conprendirghene el contegnuo.

Segondo Louis Hjelmslev, el segno el połe èsar definio cofà ła **espresion** de on contegnuo. Segondo Charles Peirce on sinònemo de *sign* el xe representamen. Segondo Ferdinand de Saussure, el segno ła xe ła union de signifegante e signifegà.

## Notasion

## Altri projeti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **striso el detien schemi gràfeghi so

## Linganbi foresti

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4125107-6 · NDL (EN, JA) 00996764 |
# Vałuta

Ła **vałuta** ła xe na unità de scanbio che ła gà el scopo de rendar piesè faciłe el trasferimento de beni e servisi. De sołito ła asume forma de moneda.

## Emision

Normalmente na vałuta ła vien emesa da na nasion o un grupo de nasion (come con l'euro o el dołaro) par lo più tramite ła propria banca çentral in regime de monopolio. In çerti Stati ghe xe più de un istituto de emision.

## Nome

El steso nome el pol èser doparà par più de na moneda (tipo el dołaro, che gh'è quel canadexe e quel statunitense), opure ła stesa valuta ła pol vegner doparà da tante nasioni (tipo l'euro), o oncora na nasion ła pol dichiarar a *corso legale* ła valuta de un altro paexe.

## Multipli

Ogni valuta tipicamente ła gà i so multipli e sotomultipli, de sołito i centeximi. In vèneto a se dixe **Schei** parchè squaxi doxento ani fa i striaci i gavea introduesto dee monede intel *Lonbardo-Veneto* che se ciamava **Scheidemunze**. In todesco scheidemuenze a vol dir monedete, 4 franchi. Da *Scheiden*: spartir, divìdar e *Munze*: moneda. I vèneti i ga tolto el nome striaco e i pronunsiava sol che ła prima parte de sta paroła.

## Stato Vèneto

I schei i xe stà introdoti daspò de ła fin del Stato vèneto, 1797, e donca i ga sostituìo el *zechin*, el **sixin**, el **soldo** e ła *lira vèneta*.

Se uxa dir anca **Franchi** al posto de *lire italiane*, sta denominasion la se deve a n'altra moneda introdota par i striaci, ndo che ghe gera stanpà co n'abreviasion el nome de l'inperador striaco de l'epoca, tal Cecco Bepe, o sia *FRANC.*. Da qua el nome *franco' o* franchi*, plural.*

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4064147-8 |
# Ìzoła

On'**ìzoła** (da'l łatin *insula*) ła ze na tera emersa intieramente sircondà da łe acue e de dimension ridote respeto a on continente. Oltra a ła dimension, on'altra caratarìstega ła difarensia da'l continente: l'influso climàtego el dà da l'acua (de fiume, de mar, ecc.) ła se estende sora tuta ła suparfise emersa. On'ìzoła ła pol catarse inte łe acue de on fiume, łago, mare o oseano. ła parte de'l teren che'l separa ła tera emersa da ł'aqua ła ze dita costa o łitorałe.
Pì ìzołe visin łe forma on arsipełago.

## Izołe majori

### Inte'l mondo

Łe ìzołe pì esteze a'l mondo łe ze:

* Groenłandia 2 175 600 km²
* Nova Guinea 785 000 km²
* Borneo 736 000 km²
* Madagascar 587 000 km²
* Baffin 476 000 km²
* Sumatra 420 000 km²

### En Eoropa

* Gran Bretanja 218.595 km²
* Izlanda 101 826 km²
* Irlanda 81 638 km²
* Izoła nord de ła Novaja Zemlja 47 079 km²
* Spitsbergen 38 981 km²
* Izoła sud de ła Novaja Zemlja 33 246 km²
* Sisiłia 25 662 km²
* Kotelny e Faddeyesky 24 000 km²
* Sardenja 23 812 km²
* Nordaustlandet 14 247 km²
* Izoła de ła Revołusion d'Otobre 14 204 km²
* Izoła Bolscevica 11 206 km²
* Sivro 9 234 km²
* Corsica 8 741 km²
* Creta 8 350 km²
* Zełanda 7 180 km²

### En Itałia

* Sisiłia 25 426 km²
* Sardenja 23 812 km²
* ìzoła d'Elba 223 km²
* ìzoła de Sant'Antioco 109 km²
* ìzoła de Pantełeria 83 km²
* San Piero 51 km²
* ìzoła de ł'Azinara 51 km²
* ìzoła d'Ischia 46 km²
* ìzoła Łipari 37 km²
* ìzoła de Capri 10,36 km²

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **ìzoła el detien schemi gràfeghi so

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85068496 · GND (DE) 4128227-9 · BNF (FR) cb119499428 (data) · NDL (EN, JA) 00570986 |