# Wikipedia:Prinsipio

# Benvegnesti inte ła Wikipedia Vèneta

L'ençiclopedia lìbara
andove tuti i połe cołaborar.

Serca inte łe **69 611 voxe**, stae scriveste da **42 123 cołaboradori**. Version mòbiłe Version stàndar

 Co **69 611** voxe en łéngua Vèneta
e **42 123** utense notae

* Come notarse
* Portałi temàdeghi
* Guida
* Jùtame
* Ciàcołe

* Teritòrio

Prà de ła Vałe
Ła granda piasa ełitega del **Prà de ła Vałe** ła xe uno dei sínbołi de Pàdoa, ła pí granda piasa padoana e una de łe pí grande de l'Eoropa. Ła mexura su par xo 90.000m². Uncó ła se prexenta cofà on spàsio monumental de granda inpresion, co in mexo na ixoła verde dita *Ixoła Memia*, che ła ga tuto torno na canałeta e un dopio baxamento co sóra calche statua; de 'ste cua una ła raprexenta Andrea Memo, el patrisio venesian, nominà proveditor de Padova, che 'ntel 1775 el ga avesto l'idea de rejorar tuta la piasa, che a chel
tenpo la jera na pałù sensa forma.
L'intiero projeto, restà scuaxi inconpiesto, xe rafigurà da na famoxa incixion de rame de Francesco Piranesi del 1785. A se dixe che Memo el gavese comisionà sta raprexentasion insieme co de łe altre e łe tegnese in mostra a Palaso Venesia, cà de l'Anbasada de ła Republega a Roma, par catar personaji e utorità proponendo de pagar par costruir łe stàtue da mètar al ornamento de ła piasa...

**Lexi ła vóxe...**

## Cervantes Jáuregui

Cervantes Jáuregui
* Imàzene in rezalto

**Giacomo Girolamo Casanova** (Venesia, 2 de apriłe 1725 – Dux, odierna Duchcov, 4 de giugno 1798) el xe stà un scritor, diplomàtego e ajente segreto venesian.
Resta de eło na produsion leterària granda on mùcio, ma el vien prinsipalmente ricordà cofà aventuriero e cofà cheło che el ga fato del so nome el sinònemo de sedutor. A sta fama ghe ga contribuìo similmente ła so pì inportante òpara autobiogràfega: *Histoire de ma vie* (*Storia de ła me vita*), andove el autor el descrive, co ła pì granda verità, tute łe so aventure, i so viaji e el so catarse co łe done.
L'*Histoire* ła xe sta scrivesta in fransexo e ła gavaria de conseguensa far parte de ła leteratura in sta łéngua, siben ła deçixion łenguìstega ła sìpia stada detada solché par motivasion de difuxion de ła òpara, dato che in chei ani el fransexo el xera ła léngua pì conosesta e parlada in Eoropa.

**Łexi ła voxe...**

## imàzene del dia

Cervantes Jáuregui
* Pułìtega

Libarałismo
El **libarałismo** el xe on tèrmano doparà, a partir dal Novesento, par dirghe a la dotrina pulitega faxesta inisialmente dai filoxofi iluministi intrà ła fin del XVII e el XVIII secolo. Sta dotrina la xe inpostada so ła difexa dei deriti individuałi, riconosesti dai liberałi cofà nadurali e cofà na sola justifegasion de l'existensa de l'omo.

La teoria pułìtega, inpostada co lòxega dal filoxofo contratualista e giusnaduralista John Locke, chel dixe de far na strutura istitusional caraterixada da dò ponti fondamentali:

	+ La fondasion de tuto el sistema pulitego e xurìdego solamente so la difesa dei deriti individuali e da sto cuà el progreso de la nasion.
	+ L'istitusion de on stato de derito, andove tute le persone le xe conpagne davanti a la leje, sensa privileji e diferensiasion, stando drento co el steso cuadro minimo de leji che salvavarda le libartà de le persone

**Lexi ła voxe...**

## imàzene del dia

Cervantes Jáuregui

## Lo savéito che?

El **bacałà a ła visentina** (o **a ła Vixentina**) el xe el piato "nasionałe" de Vicensa. Cofà par scomisiar, se ghe tien da preçixar che no el xe el *baccalà* italian, che el xe el pese *Gadus morhua* soto sałe, ma el isteso pese sicà al vento: on stocafiso. Lja tradision ła vołe che inte el 1432 el capitan venesian Piero Querini el gapie faxesto on naufrajo so l'ìxoła de Rost, inte łe Lofoten, in Norveja. Da łà el gavaria portà xo in Vèneto sto stocafiso, che el xera, tra l'altro, on magnar econòmego, pien de proteine e che el se podeva conservar par tanto tenpo.

**Lexi ła voxe...**

## On provèrbio a ócio

 *El pan dei paroni ga sete groste.*

## On testo a ócio

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “ | Petin e Petee
xe ‘ndai a nosee.
Petin ghe n’ha cata’ un sachetin,
Petee piene e scarsee.
Eora Petin ghe dise a Petee:
“Petee, dame un fia’ dee to nosee,
ti che te ghe n’ha piene e scarsee”.
E Petee dise “No”.

“Eora mi ciamo ‘l baston.
Baston, bastona Petee,
che no me da’ un fia’ dee so nosee,
anca se el ghe n’ha piene e scarsee”.
E ‘l baston dise “No”.
 | „  |

 |
| Anonimo, *Petìn e Petèe* |

24 de zugno del 2026

 Uncó i ze 1917 ani
L'inperatore roman Trajan el inàugura l'Acuedoto Traian

 Uncó i ze 645 ani
Guera de Cioza: Cioza ła vien reconcuistada da łe forse venesiane stermenando chełe Zenoezi

 Uncó i ze 160 ani
Tersa guera d'indipendensa itałiana: vitòria austrìaga inte ła bataja de Custoza

 Uncó i ze 43 ani
Sally Ride, prima astronàuta statunitense, torna inte ła Tera

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Siense juste**
Astronomìa · Biologìa · Chìmega · Fìxega · Anatomia · Matemàtega · Siense naturaƚi · Siense de ła tera · Statìstega |
|  | **Arte**, **literatura**, **łéngue**, **mùxega**
Arte · Cine · Bało · Fumeto · Literatura · Lenguìstega · Mùxega · Pitura · Teatro |
|  | **Siense sociaƚi**
Archiołoxìa · Derito · Economia · Finansa · Educasion · Fiłoxofìa · Ziografia · Mitołozia · Pułìtega · Psicołozia · Socioƚoxìa · Istòria · Studio de l'omo · Teołozia · Rełijon |
|  | **Tenpo libaro**
Bricolage · Cuxina · Xughi · Entratenimento · Midia de l'informasion · Spòr · Teƚevixion · Torismo |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Tecnołoxia, Siense aplegae**
Agricultura · Architetura · Comunicasion · Elitrònega · Endustria · Enformàdega · Engegnerìa · Medexina · Nanotenoƚoxìa · Tenoƚoxia · Trasporti · Radiantismo |
|  | **Venèsie e ła so xente**
Storia del Vèneto · Łéngua vèneta · Ła Serenìsima · Trè Venèsie: Vèneto (Belun · Pàdoa · Rovigo · Trevixo · Venèsia · Verona · Vicensa), Trentin (Trento), Friul e Venèsia Julia (Istria · Fiume · Pola · Trieste) · Oròbia (Bresa · Bèrgamo) · Vèneti inte el mondo: (Chipilo · Rio Grando del Sud · Santa Catarina · Tulcea · San Poło · Espírito Santo · Paraná) |
|  | **Indaxi**
Alfabètego · Alternativo (Aa - Zz) · Biografie · *Portałi* · *Projeti* · Juto · Vetrina · Categorìe |

Ócio!: Premetindo che ła łéngua vèneta no ła ga oncora on stàndar bel-ché definio e che ła ga de consevensa pì de na variante, par capirse tuti mejo e réndar i artìcułi de Wikipèdia na cołesion de conceti ai cuałi tuti i połe farghe ingreso, se ga fato-sù de łe **convension de scritura** che, tegnendo fede a ła Grafia Vèneta Internasionałe Moderna, łe rende ła ensiclopedia pì omozènea.

* **Vuto partesipar?** Lezi i regołaminti de fondamento de ła nostra ensiclopedia, e rispeta ła *wikiquette*; notarse ze consejà ma no obligatorio.

* **Vuto provar?** Lezi come scrìvar na voxe.

* **Gheto bezogno de on juto?** Varda łe istrusion o fa na domanda al sporteło informasion.

* **Vuto entrar inte ła nostra comunità?** Lezi el nostro periòdego e varda i cati virtuałi dei Wikipediani.

* **Vuto un spàsio Web?** Descuerzi come métare Wikipedia sol to sito (agràtis!).

* **Jùtene scrìvare** łe voze che tute łe Wikipedie łe gavarìa da ver.
* **Cosa ghene penseo de Wikipedia?** Scrivìvine el vostro parer

Juto
Convension de scritura
FAQ
Gaƚepin tècnego del Wikipedian

.**Wikipedia e i so projeti fradeƚi multiłengua:**