Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aprosimante labiovełare sonora

Aprosimante labiovełare sonora| IPA - nùmaro | 170 |
| IPA - testo | w  |
| X-SAMPA | `w` |
| Kirshenbaum | `w` |
| Fonema Braille | `⠺` |
| Scolto |
|

---

 |

La **Aprosimante labiovełare sonora** ła xe na consonante, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło [w].

In Vèneto sto fono no xe prexente e el xe raprexentà da ła létara U, in parołe cofà *cuà* *[kwa]* o *cuanto* *[ˈkwanto]*.

## Caraterìsteghe

La consonante Aprosimante labiovełare sonora ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:

* el modo de artegołasion el xe aprosimante
* el ponto de artegołasion el xe labiovełare
* ła xe na consonante sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Polmonari** | Biłabiałe | Labiodentałe | Dentałe | Alveołare | Postalveołar | Retroflesa | Pałatałe | Vełare | Uvułare | Faringałe | Epiglotałe | Glotałe |  | **No polmonari e altri sìnbołi** |
| Naxałe |  | m |  | ɱ |  | n̪ |  | n |  |  |  | ɳ |  | ɲ |  | ŋ |  | ɴ |  |  |  |  |  |  | Clic  | ʘ | ǀ | ǃ | ǂ | ǁ |
| Ocluxive | p | b | p̪ | b̪ | t̪ | d̪ | t | d |  |  | ʈ | ɖ | c | ɟ | k | ɡ | q | ɢ |  |  | ʡ | ʔ |  | Inpl.  | ɓ | ɗ | ʄ | ɠ | ʛ |
| Fregadive  | ɸ | β | f | v | θ | ð | s | z | ʃ | ʒ | ʂ | ʐ | ç | ʝ | x | ɣ | χ | ʁ | ħ | ʕ | ʜ | ʢ | h | ɦ | Eietive  | pʼ | tʼ | kʼ | qʼ | sʼ |
| Aprosimanti  |  | β̞ |  | ʋ |  | ð̞ |  | ɹ |  |  |  | ɻ |  | j |  | ɰ |  |  |  |  |  |  | Altre laterałi  | ɺ | ɫ |
| Vibranti |  | ʙ |  |  |  |  |  | r |  |  |  | • |  |  |  |  |  | ʀ |  |  |  | ᴙ |  |  |  | Coartegołasion aprosimanti  | ʍ | w | ɥ |
| Monovibranti |  |  |  | ⱱ |  |  |  | ɾ |  |  |  | ɽ |  |  |  |  |  |  |  |  |  | • |  |  | Coartegołasion fregadive  | ɕ | ʑ | ɧ |
| Freg. laterałe |  |  |  |  |  |  | ɬ | ɮ |  |  | • |  | • |  | • |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Afregae  | t͡s | d͡z | t͡ʃ | d͡ʒ |
| Apr. laterałe |  |  |  |  |  |  |  | l |  |  |  | ɭ |  | ʎ |  | ʟ |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Coartegołasion ocluxive  | k͡p | ɡ͡b | ŋ͡m |

Łe àree in onbria łe denota artegołasion polmonari ritegneste inpusìbiłi.
Andove i sìnbołi i njien fora in còpie, cheło de drita el rapresenta na consonante sonora e cheło a sanca cheła sorda.
Varda Juto:Unicode se te ghè problemi inte ła vixuałixasion dei sìnbołi.
# Segno de pontuasion

I **segni de pontuasion** (o **pontejatura**) el xe on sistema de segni paragrafemàteghi doparai inte ła ortografia, che ła tołe drento on union de segni che i serve par divìdar o rexaltar parołe o grupi de parołe (o "sintagmi") e fraxi; col ponto che el finise el periodo o senò, cofà in serta proxa jornałìstega, a stochetarlo. Variàbiłe da na łéngua a l'altra, ła doparasion de ła pontejadura el xe definio parte dei regołaminti propi de na łéngua (njoncora codifegai dal vèneto), parte da łe credense de cheło che scrive.

## Tipi de pontejatura

* apòstrofo: **'’ bara oblìgua: **/⁄ do ponti: **: linieta ondułada: **⁓ linieta : **‒–—― paréntexe: **( )[ ]{ }** ⟨ ⟩ **< > ponti de sospension: **…... ponto e vìrgoła: **; ponto esclamativo: **!¡ ponto: **. ponto interogativo: **?¿ ponto median: **· spàsio:
* trato de union: **‐ vìrgoła: **, virgołete: **« »‘ ’“ ”**

## Notasion

## Altri projeti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **segno de pontuasion**

## Linganbi foresti

* (EN) T. Julian Brown, punctuationEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85109107 · GND (DE) 4079477-5 · BNF (FR) cb11949804f (data) · BNE (ES) XX550480 (data) · NDL (EN, JA) 00567072 |
# Seziło (ojeto)

On sixiło, fato in cerłaca, de sarada de na łetera
El **sixiło** (dal latin *sigillum*, diminutivo de signum, "segno") el xe on marchio destenà a garantir sceto on documento e rendare ciaro ła so eventual divulgasion o ła so alterasion. Co el steso termene xe indicà anca ła so orixene, xeneralmente de metało o piera, su ła so superficie vien incixi sinbołi o inisiai, da dove se ricava na ùrma.

Se pol distinguere i sixiłi de ingiostro, doprà in tenpi antighi in Axia orientałe pa firmare documenti de carta, e sigiłi otegnu pa ùrma de on modeło so on materiałe molexìn che se indurise in presia, crèa bagnà, cera scałdà so fiàma, pionbo.

## Notasion

## Altri projèti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **seziło**

## Linganbi foresti

* (IT, DE, FR) Seziłohls-dhs-dss.ch, Disionàrio stòrego de ła Svìsara.
* (EN) sealEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.
* (EN) Seziło, in Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company.
* (IT)  Sigillo in Treccanitreccani.it.
* (IT)  Sigillihls-dhs-dss.ch.

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4054876-4 · NDL (EN, JA) 00564166 |
# Confesion rełijoza

Na **confesion rełijoza** (in ingleze se dize *religious denomination*) el ze un subgrupo rełijozo che ła funsiona soto de un nome, na tradision e na identità comun.

## Notasion

## Altri projeti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **confesion rełijoza**

## Linganbi foresti

* (EN) denominationEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4032065-0 |
# Repùblega

La **repùblega** (dal latin *res publica*, che vol dire "*roba pùblega*, *de tuti*") ła ze na forma de goerno de un Stato, apartegnente a łe forme de democrasia raprezentativa e aristocrasia, andove ła sovranità ła ze ezersitada dal pòpoło drio łe forme stabiłie dal sistema pułìtego che, inte i sistemi republegani moderni, ła połe prevédar ła aplegasion de na costitusion scrivesta o un sistema costitusionałe orałe.

Drio ła definision zenerałe, ła repùblega ła ze ła forma de goerno andove i incarghi pùbleghi i vien de sòłito insegnai co magnere difarenti da ła trasmision ereditària (de sòłito par nòmena o ełesion). Sta cuà ła vien contraponesta a łe forme de asołutismo monàrchego, a ła monarchia costitusionałe e zeneralmente a tute chełe de Stato asoluo, łe cuałe łe prevede ła figura del sovran cofà cao de Stato.

## Varda anca

* Repùblica Presidensiałe
* Repùblica Parlamentar

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85112978 · GND (DE) 4177823-6 · BNF (FR) cb133186466 (data) · BNE (ES) XX526814 (data) |
# Refarente

Inte el triàngolo semiòtego de Ogden e Richards, el raporto intrà signifegante (*symbol*) e refarente (*referent*) el xe medià dal signifegà (*thought*)
In lenguìstega, el xe dito "**refarente**" ła entità, ła realtà o ła situasion extralenguìstega cuała fa rifarimento (mediante dexignasion) on segno lenguìstego.

El tèrmano *referent* el xe doparà dal lenguista e fiłòxofo Charles Kay Ogden (1889-1957) e dal crìtego letaràrio Ivor Armstrong Richards (1893-1979) inte l'òpara *El signifegà del signifegà: stùdio de l'influsso del lenguajo inte el pensiero e de ła siensa del sinbołismo* (*The Meaning of Meaning: A Study of the Influence of Language upon Thought and of the Science of Symbolism*) e el xe uno dei vèrtexi del so triàngoło semiòtego, co *symbol* e *thought*. La tripartision proponesta inte el triàngoło semiòtego deduxe che el raporto intrà signifegante e el referente el xe medià dal signifegà, che el saria ła "concetuałixasion de na clase de refarenti".

## Notasion

## Linganbi foresti

* SIL Glossary of Linguistic Terms: referent Archivià il 27 de aprile 2021 in Internet Archive.
# Istituto

Se definise **istituto** cheła union de persone che łe ga règołe e struture de conportamento rełativamente stàbiłi. El tèrmano el njien doparà in difarenti matèrie, co difarenti signifegai.

## Caraterìsteghe

In economia de łe dite, co el tèrmano "istituto" a se intende on grupo de persone che łe se cata in grupo in svariegae atività par rivar a fini comuni.

Drento de l'istituto a njien fata l'*atività econòmega*, o sia ła produsion e consumo de beni econòmeghi, volxesta al persevimento dei bixogni de ła comunità. Le clase de istituti majormente riłevanti łe xe:

* le *fameje*;
* le *inprexe*;
* le *aministrasion pùbleghe* (dite conponeste pùbleghe, istituti pùbleghi teritoriałi).

Ła **dita** in sto caxo no ła xe ła inprexa (cofà che ła saria inte el lenguajo popołare), ma ła xe intendesta cofà òrdene econòmego de on istituto, cuindi par economia de ła dita se intende el stùdio de l'ordene econòmego dei istituti.

## Altri projeti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **Istituto el detien schemi gràfeghi so

## Linganbi foresti

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4161882-8 |
# Infesion

|  |
| --- |
| Infesion |
| Clasefegasion clìnega de łe infesion  |
| Spesalità | infetivołoxia |
| Esiołoxia | micro-organismo patòxeno e małatia trasmetìbiłe |
| Clasefegasion e risorse foreste (EN) |
| MeSH | D007239 |
| **Errore script: la funzione "arraytostring" non esiste.** |
| **Errore script: la funzione "arraytostring" non esiste.** |

Na **infesion**, in medexina, ła ìndega na reasion patołòxega de on organismo a ła penetrasion e suçesiva molteplegasion de micro-organismi (cofà virus, bateri, miceti, protoxoi, metaxoi) corełà a na małatia infetiva.

## Evolvimento

El so evolvimento el depende da difarenti fatori:

* da łe caraterìsteghe de l'axente esiołòxego (microrganismo) cofà:

* contajoxità,
* tenasità,
* invaxività,
* vitalità,
* virułensa
* patoxenisità,

* da łe caraterìsteghe del sistema imunitàrio de chi che ło òspita:

* da l'imunità baxiłar
* da l'imunità sojetiva momentanea de l'indivìduo colpio

* da łe caraterìsteghe anbientałi (intrà ste cuà łe situasion climàteghe e caraterìsteghe soço-econòmeghe de l'area intaresada).

Na infesion ła se evolve in difarente manjiere:

* *infesion muda* sensa evidenti sìntomi
* *infesion abortiva* co lejeri sìntomi
* *infesion manifesta* co sìntomi clìnegamente marcai.

Solché ła ùltema de łe tre meteste in lista, ła xe ciamada małatia infetiva.

## Voxe corełae

* Antibiòteghi
* Contajo
* Dexinfesion
* Imunoloxia
* Infesion de łe vie urinàrie
* Infesion corełae a l'asistensa
* Infesion respiratòrie ricorenti
* Micro-organismo
* Penisiłina
* Vasin o Vaguna
* Virus (biołoxia)
* Pandemia de COVID-19 del 2019-2020

## Notasion

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **infesion el detien schemi gràfeghi so

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85066076 · GND (DE) 4161650-9 · BNF (FR) cb119771279 (data) · BNE (ES) XX527198 (data) |
# Sovranismo

El **sovranismo** (dal fransexe *souverainisme*) xe, segondo ła definision che ghe dà l'ensiclopedia Larousse, na dotrina pułitega che sostien ła preservasion o ła ri-acuixision de ła sovranità nasional da parte de un popoło o de un Stato, in contrapoxision a łe pułiteghe de łe organixasion internasionałi e soranasionałi.

## In xenerałe

Se dixe "sovranismo" l'opoxision al dar poderi e conpetense a organismi soranasionali o internasionali, asion che i sovranisti vede come un sfiapimento, un indebolimento e un ronparse in tochi de la identità storega nasional, de svodamento del prinsipio democratego, chel xe tanto inportante par i sovranisti, in cuanto xe inportante la raprexentansa drita tra i sitadini e chi che fa pulitega.

## Motivasion e crìteghe

Partii e movimenti pulitisi inte i confronti del Stato i move ideoloxie del tipo federalista, autonomista, indipendentista e anca comunista, in cuanto i pensa che l'antidemocrasia, come inte el caxo de l'Union Eoropea, andove ghe xe na Comision che decide e no l'è selta dal popolo, sia el male dei stati e la drita via al turbo-capitalismo che richise i pochi e inpoarise i tanti.
# Aplegasion (informàdega)

LibreOffice Writer (intermuxo grafego o front end)
El termine **aplicasion** in informadega se dopara par dirghe a on programa instałà o na fiła de programi in execusion so on computer, tablet o tełefono col fin e el rixultato de far posìbiłe una o pì funsionałità, servisi o mestieri o utiłità e sełesionabiłi so domanda da l'utente sol intermuxo utente, tante olte traerso na ełaborasion a partir da on input fornio da l'utente interaxendo co st'ultimo. El xe in fin el rixultato a livel utente de ła conbinasion de risòrse software e corispetive risòrse hardware de procesamento par ła so execusion.

## Varda anca

* Gnuplot

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **aplicasion el detien schemi gràfeghi so

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4120906-0 |
# Viołin

Viołin|  |
| Tipo | strumenti ad arco (it)  e liuti da coło, co fondo piato e arco  |
| Clasifegasion Hornbostel-Sachs | 321.322-71  |
| Fameja | Archi |
| Profesion artìstega | viołinista  |
| Tesitura |  |
| Orizenàrio de | Eoròpa |
|  Mostra d'àudio |   |

El **viołin** el xe un strumento muxicałe de ła fameja dei archi. Le so orìxeni le risałe al XV secoło..

Vari conpoxidori (come Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Fëdor Il'ič Čajkovskij, Franz Joseph Haydn, Felix Mendelssohn, Wolfgang Amadeus Mozart, Niccolò Paganini, Sergej Prokof'ev, Jan Sibelius, ecc.) i se ga dedicà a ła scritura de conçerti par sołista par 'sto strumento.

## Storia

I primi viołini i ga fato la so conparsa inte el XV secoło ne łe Alpi, come che dimostra dei afreschi rinvegnù inte l'Italia setentrionałe.

Tra i primi costrutori de viołini, figura i itałiani Gasparo da Salò, Andrea Amati e Giovanni Paolo Maggini.

'N 'tel XVI secoło, el viołin el diventava un strumento par conpagnare la voxe. Inte el secoło sucesivo, se ga inisià a dopararlo inte ła mùxica da càmera, dove che el ga sostituìo ła vioła come primo strumento.

El strumento el ga ragiunto la so forma atuałe tra la fin del XVII secoło e i inisi del XVIII secoło.

Uno dei primi conpoxidori a contribuire a ła mùxica par viołin xe stà Arcangelo Corelli.

## Note

## Altri projeti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **viołin el detien schemi gràfeghi so

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85143544 · GND (DE) 4019791-8 · BNF (FR) cb11969158v (data) · BNE (ES) XX529859 (data) · NDL (EN, JA) 00560471 |
# Łonghesa

La **longhesa** ła xe na magnitudine creà par mesurar ła distansa intrà do ponti. Xe ła distansa pi curta posìbiłe che i łi posa tacar.

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | GND (DE) 4224141-8 |