# Mùzega

On toco de spartìo muxegałe. L'è fato da un pentagrama e da łe note poxisionae al de sora de st'ultimo.
La **mùzega** ( o **muŝika** a Bełun e altre zone del veneto) (dal sostantivo greco μουσική) el ze el prodoto de l'arte de ideare e produre, doparando strumenti aposta o de ła voze, un suseguirse organizà de soni che i ga el rizultà de esar piazevołi par łe recie. Pì tecnicamente ła mùzega ła consiste inte ła organizasion dei soni, dei rumori e dei siłensi inte el corso del tenpo e inte el spasio.

La muzega ła ze arte parché l'è un insieme de norme prateghe juste par rivare a determinai efeti sonori, che i riese a esprimere ła parte interiore de ła persona che produze ła mùzega e de chi che ło scolta; se parla de siensa parché ła ze fata da tenpi, frecuense e altro.

La produsion dei soni ła se fa col canto o doparando strumenti muzegałi che, traerso i prinçipi de l'acustega i provoca ła perçesion uditiva e l'esperiensa emotiva che l'artista vołea dare.

El signifegà del termine mùzega no l'è de conseguensa uno soło e l'è anca inte el dì de oncò ocazion de barufe intrà i studiozi par via dei diferenti signifegai che vegnea dati a ła paroła inte i vari periodi storeghi. L'etimolozia del termine *muxega o muxika* deriva da l'ajetivo greco μουσικός/*musikòs*, rifarendose a łe Muze, figure de ła mitołozìa greca e romana, rifarendose a so volta in manjiera sotointexa a *tecnega* che anca sto cua deriva dal greco τέχνη/*techne.* Dito sto ché, podemo dire che el termine no'l vegnea doparà par dirghe a na determinada arte, sì bèn ła vegnéa doparada par tute łe arti de łe Muxe, e ła se riferia a calcosa de "perfeto".

## Parametri sonori

El sono l'è la sensasion perçipida da ła recia par rievare variasion de presion xenerae dal moto vibratorio de corpi sonori. L'è traxmesa traerso l'aria. La perçitìbiłe asensa de sono el njien ciamà siłensio, sìbèn che ła xe na sensasion rełativa, parché el siłensio asołuto in naura nol ghe xe.

El sono el ga cuatro parametro fondamentałi:

* L'**altesa** o **altura** ła xe el rixultà de ła frecuensa prodota da un corpo sonoro, o sia el numaro de çicli de vibrasion al segondo o hertz (Hz) fati. In baxe a sto che, i połe esare definii come "gravi" e " acuti". Major ła xe la frecuensa, pì alto (o acuto) el sarà el sono.
* La **durada** la xe el tenpo che łe dura łe vibrasion che łe produxe un sono. La durada del sono la xe rełasionada col ritmo. La durada la njien raprexentada so na onda par i segondi che ła dura.
* L'**intensità** ła xe la forsa co ła cual se produxe un sono; depende da ła enerxia. La intensità la njien raprexentada so na onda par anpiesa.è
* El **tinbro** el xe la cuałità che permete de destinguare i difarenti strumenti o voxi, anca se łe produxe un sono a ła stesa altura, durada e/o intensità. I soni che scoltemo tuti i dì i xe conplesi: i xe el rixultà de un union de soni simultanei (toni, soratoni e armoneghe), ma che perçepimo come uno (sono fondamentałe).

## Sorte de muxega

Esiste tante sot de muŝike, che sarie komplikà dirle tute, se pol far na breve skurtada in visa de star manko e dir che ghe n'e:

### In baxe a le sorte

Se trata di division somarie, parkè ghe sarie mili altri tipi de muŝike da meter rent e mili tipi de soto kategorie.

* muŝika Clasika
	+ muŝika gregoriana
	+ musica vecia e rinascimentale
	+ muŝika baroka
	+ muŝika neoclasica
	+ muŝika romantica
	+ muŝika moderna
* muŝika de ancoj o contemporanea
	+ muŝika ledjera
	+ muŝika folk
	+ muŝika fusion
	+ muŝika jazz
	+ muŝika lissio
	+ muŝika pop
	+ mùxega reggae
	+ muŝika rap
	+ muŝika rock
	+ muŝika punk

### In base aj strumenti e ai interpreti

* muŝika strumentale
	+ muŝika archestrale
	+ muŝika bandistica
	+ strumenti muŝikali
* muŝika vocale
	+ canto liriko
	+ canto ledjero
	+ muŝika de cori

## Muxicisti famoxi

### Muxicisti veneti famoxi

* Bepi De Marzi
* Gualtiero Bertelli
* Massimo Bubola
* Calicanto
* Canzoniere Popolare Veneto
* Giulio Casale e i Estra
* i Jalisse
* Herman Medrano
* i Pitura Freska
* Piccola Bottega Baltazar
* Donatella Rettore
* Le Orme
* Tolo Marton
* Rumatera
* Red Canzian

## Notasion

## Varda anca

* Dezenjasion de łe note muzegałe in baze a ła łengua
* Scała pentatònega
* Sírcoło de quinte

## Altri projeti

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so **mùzica el detien schemi gràfeghi so

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85088762 · GND (DE) 4040802-4 · BNF (FR) cb133183660 (data) · BNE (ES) XX525209 (data) · NDL (EN, JA) 00568825 |