Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vignal

Co la parola **vignal** se intende an fondo de dicà a la monocoltura de la vit.

## Storia

Secondo al Vecio Testament (Genesi 9:20), Noè, al ga inpiantà an vignal su el Monte Ararat, e, co el vin fat, al ga fat cioca. Quando che Mosè al ga condusest i Ebrei a Canaan, se diss che i epje assà co despiaser i vin del Egito (Numeri 20:5. Inte la so tera nova, siben, i ga catà tanti vignai.
In età romana Columella al ga scrit fior de parole par contar come che gnea coltivà la vit. Tante de le so proposision le ze oncora valide.

Durante el Medioevo la viticoltura la ze stata portada avanti inte i monasteri, ch ei era i unici a er le risorse, la sicuresa, la stabilità e al intaresse par miljorar la qualità dei vin inte el tenp. I frati i ła anca la educasion e al tenpo necessario par miljorar la so bravura come viticoltori.

I vignai europei i ze stati inpiantadi co diverse qualità de *Vitis vinifera vinifera*, ma, su el fenir del XIX secolo quasi tute le sort le ze state eliminade da la Fillossera, an afide che in qualche modo al era migrà in Europa.
Da' che le specie mericane de *Vitis* le era toleranti a la Filossera, la vit europea la ze stata salvada a incalmarla su selesion de incroci derivadi da i tipi *Berlandieri*, *Riparia* e *Rupestris*, che i fa part de la sotspecie *Vitis vinifera lambrusca*.

## Elementi de un vignal

* **Piantada**: fila dreta de vit
* **Tirela**: cau de na vit tirà in diresion perpendicolar a quela de la piantada
* **Pergola**: piantada co una o pì tirele par ogni vit
* **Pal**: sostegno de legn o de ciment par la vit
* **Pal de testa**: pal a un dei do estremi de la piantada
* **Fildefer**: fil de fer che ze picà te i pai e cen su la piantada (te i sistemi de alevamento novi)
* **Frasca**: sostegno ligà in piei te el fildefer che el cen su i cau de an (romai abandonada)
* **Crosera**: tirante par i fiidefer fat co do broche de cassia

## Forme de alevamento

A seconda del sistema de alevamento de la vit doperà, i vignai i se divide in

* a alberel
* Guyot senplice
* dopio Guyot
* cordon speronà
* tendon

## Varda anca

* Vin
* Vit

## Bibliografia

* Antonio Saltini *Storia delle scienze agrarie. Venticinque secoli di pensiero agronomico' prefazione di Ludovico Geymonat, Edagricole, Bologna 1979*

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85143407 · GND (DE) 4065141-1 · BNF (FR) cb11997712b (data) |
# Òrgano (anatomia)

I polmoni
L'**òrgano** el xe l'unità che ła se pol destìnguer a vista, costituìa da un insieme de tesui chei svolxe funsion conpagne infrà łore.

L'òrgano el fa parte, e opra, in un *paramento* o *sistema*, chel mete asieme òrgani desferénti e chel perméte che łe łore funsion łe càpita in manièra sistemada a seconda de come bixogna che łe vaga.

Mentre inte łe piante l'organixasion dei òrgani ła xe bastansa sénplexe e linear, in numeróxi xeneri del ghe xe na magior desferensasion: l'organixasion de tesui in òrgani ła se cònpie inte i organismi plurisełułari a partir dal phylum dei Platelminti e ła riva a magior łivełi de conplesità inte i vertebrai superióri.

L'organixasion de tesui in òrgani el scoménsia inte i ténpi de formasion enbrional a ła fin de ła gastrułasion, e ła va vanti traverso el proceso de organogènexi chel pasa dal'organixasion spasial, a ła moltiplicasion e a ła desferensiasion de sèłułe che łe vien fora dai tre desferénti fogieti enbrionałi.

Ogni òrgano el ga un só proceso de nàsita chel xe particołarixa dal'integrasion infrà desferensiamento sełułar e raporti infrà popołasion cełułare. Desfunsion de sto proceso que łe pol deventar malformasion co desferénte inportansa funsional a seconda del'òrgano colpìo. Ste desfunsion łe colpise łe popołasion de sèłułe oncora sìmiłe e xà inte el proceso de desferensasion.

Dal pónto de vista strutural, i òrgani i se destingue in *òrgani cai* (vódi drénto) e *òrgani sòłidi*. I primi i xe costituìi da parete che łe sera un lume, bon a sunar un contegnùo, mentre i secóndi i no ga un vódo prinsipal, coi tesùi organixai in struture conpate e ben rexisténti.

|  |  |
| --- | --- |
| Controło de autorità | LCCN (EN) sh85095590 · GND (DE) 4043769-3 · BNF (FR) cb12153938j (data) |
# Wikipèdia in łéngua Vèneta

## Wikipèdia in łéngua vèneta no ła ga njoncora na pàjina col nome Wikipèdia in łéngua Vèneta

 **Serca** cuà drento in ła ençiclopedia se ghe xe titołi che ghe someja.

In altri projeti:
 Gałepin ·
Dati ·
 Fonte

Voxe che łe scumìsia co "Wikipèdia in łéngua Vèneta" ·

Domanda ła creasion de ła voxe · Łe ponta cuà

* Par crear ti ła pàjina, **schìcia cuà! Se sto mesajo el vegnese fora anca se ła pàjina xa ła xe stada creà, podaria èsarghe on eror tècnego (prova a netar ła caché).

*Wikipèdia Vèneta co **69 608 artìcułi**, stai scrivesti da **42 014 cołaboradori**.*