Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2-sentyabr

**2-sentyabr** — Grigoriy taqvimida yilning 245- (kabisa yilida 246-) kuni. Yil yakuniga 120 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **sentyabr** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:2-sentyabr bayramlari*

## Voqealar

Пожар Копенгагена
*Yana qarang: Turkum:2-sentyabr voqealari*

* mil. av. 31 — oxirgi Rim urushi: Mark Antoniy va Kleopatra Oktavian Avgust tomonidan magʻlub etildi.
* 1794 — Odessa shahriga asos solindi.
* 1807 — ingliz floti Kopengagenni bombardimon qildi (*suratdaʻ').*
* 1945 — Yaponiya kapitulyatsiyasi. Ikkinchi jahon urushining tugashi.
* 1967 — Shimoliy dengizda Silend knyazligi tashkil topdi.
* 1969 — AQSHda Internet ixtiro qilindi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:2-sentyabrda tugʻilganlar*

* 1897 — Akademik Toshmuhammad Qori-Niyoziy tavallud topgan kun.

## Vafot etganlar

2-sentyabr kuni 2016-yilda O'zbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimov vafot etgan. *Yana qarang: Turkum:2-sentyabrda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-18 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Boʻgʻin (tilshunoslik)

**Boʻgʻin** — 1) (tilshunoslikda) soʻzning alohida talaffuz qilish mumkin boʻlgan kichik boʻlagi. Fransuz tilshunosi M. Gammon 1929-yilda Boʻgʻin nutq artikulyatsiyasidagi muskullarning kuchlanishiga asoslangan, degan fikrni ilgari surgan. Bunda nutq oqimidagi tovush tizimining izchil holatda kuchlanishi va boʻshashishi nazarda tutiladi, yaʼni nutq qismlari kuchlanish bilan boshlanadi va yuqori nuqtasidan kuchlanish bilan tugaydi. Shu takrorlanish boʻgʻinga ajralishdir. Bu oʻzbek tilshunosi Ayub Gʻulomovning Boʻgʻin nutqning bir nafas toʻlqinidagi qismidir, degan qarashiga ham moye keladi. „Boshlangʻich“ soʻzi 3 Boʻgʻin li boʻlib, har biri kuchlanish bilan boshlanadi. Unlisi baland nuqtasi hisoblanib, undoshda kuchsizlanib tugaydi. Boʻgʻin kuchli boshlanishi va kuchli tugashi ham mumkin;

2) (poeziyada) eng kichik oʻlchov birligi. Hijo deb ham ataladi. Sheʼr tpuzilishida muhim ahamiyatga ega. Bunda har bir soʻz alohida emas, balki ular nutq butunligi, soʻzlarning oʻzaro fonetik munosabatida qaraladi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# VII asr

**VII asr**, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 601-yildan 31-dekabr 700-yilgacha boʻlgan davr.

|  |  |
| --- | --- |
| Mingyilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 6-asr
* **7-asr 8-asr
 |
| Muddatlari: | * 6-asr
* **7-asr 8-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 600-lar
* 610-lar
* 620-lar
* 630-lar
* 640-lar
* 650-lar
* 660-lar
* 670-lar
* 680-lar
* 690-lar
 |
| Categories: | Births – Deaths Establishments – Disestablishments |

## Oʻn yilliklar va yillar

## Havolalar

* VII asr Memory Alphada
# Soy

**Soy: tabiiy oʻzanda doimiy va mavsumiy oqadigan kichik daryo, ariq, vodiy, irmoq;
* oqar suvlar faoliyati natijasida yoki tektonik harakat oqibatida hosil boʻlgan kambar, uzun relyef shakli. Soyda suv oqishi ham, oqmasligi ham mumkin.

Baland tog' hududlardan boshlanuvchi soylar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Mil. av. II asr

**Mil. av. II asr**

Mil. av. III asr - Mil. av. II asr - Mil. av. I asr

## Oʻn Yilliklar va Yillar

### Xronologik Jadval • 1 ming yillik

Andoza:Xronologik jadval
# Futszyan

**Futszyan** — Xitoyning jan.sharqiy qismidagi provinsiya. Tayvan boʻgʻozi sohili va Mintszyan daryosi havzasida. Maydoni 123 ming km². Aholisi 32,9 mln. kishi (1998). Maʼmuriy markazi — Fuchjou shahri Hududining aksari qismi togʻlik. Dengiz sohili kambar pasttekislik. Iklimi tropik mussonli, sernam iqlim. Xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi tarmoq. Asosiy ekini sholi, shuningdek, batat, shakarqamish, yer yongʻoq, tamaki ham ekiladi. Tropik mevachilik va choy oʻstirish rivojlangan. Chorvachilikda, asosan, choʻchqa boqiladi. Baliq ovlanadi. Yogʻoch, kamfara daraxtining poʻstlogʻi, lok daraxti mevasi, bambuk yarim mahsulotlari tayyorlanadi. Foydali qazilmalardan temir va marganets rudalari, toshkoʻmir konlari bor. Oziqovqat, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, qogʻoz, qora va rangli metallurgiya, kemasozlik, mashinasozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmadchilikda chinni idishlar, bambukdan ishlangan buyumlar tayyorlanadi. Yirik sanoat markazlari: Fuchjou, Syamin, Nanpin va boshqa Muhim dengiz porti — Syamin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Fuchjou

**Fuchjou** — Xitoyning jan.sharqiy qismidagi shahar. Futszyan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 5,8 mln. kishi (1998). Mintszyan daryosi boʻyidagi yirik savdo porti. Kema verfi, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, elektronika, toʻqimachilik, qogʻoz, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Mahalliy qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi hamda dengiz mahsulotlari qayta ishlanadi. Badiiy hunarmandchilik rivojlangan, lokli buyumlar, yogʻoch oʻymakorligi, chinni idishlar, bambuk va teridan turli buyumlar tayyorlanadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Loyan

**Loyan** — Xitoyning markaziy qismidagi shahar, Loxe daryosi sohilida, Xenan provinsiyasida. Aholisi 1,5 mln. kishidan ziyod. Transport yoʻllarining muhim tuguni. Traktorlar, konchilik jihozlari va sharikli podshipniklar ishlab chiqaruvchi yirik markaz. Qurilish sanoati rivojlangan. Shuningdek, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, ip gazlama sanoati korxonalari bor. L. yaqinida toshkoʻmir va temir rudasi qazib olinadi.

Shaharga miloddan avvalgi 1108-yilda asos solingan. Dastlab Loi deb atalgan. Choju (miloddan avvalgi 770—516 yillar), Soʻnggi Xan (miloddan avvalgi 25—220), Gʻarbiy Szin (265— 316), Shimoliy Veey (386-534), Sunggi Tan (X asr) kabi bir qancha Xitoy sulolalari davlatining poytaxti boʻlgan. Barcha davrlarga oid tarixiy va badiiy yodgorliklar: shahar devorlari, saroylar, ibodatxonalar, imperatorlar maqbaralari saqpangan. Xitoyda dastlabki budda ibodatxonalaridan biri boʻlgan shahar chekkasidagi Baymasi ibodatxonasi (miloddan avvalgi 68 yilda qurilgan) va Lunmun gor ibodatxonasi (V—IX asrlar), ayniqsa, mashhur. 1958-yilda L. yaqinida Guan Yuya ibodatxonasida temirdan yasalgan buyumlar, jez idishlar, oynalar, qurollar koʻplab toʻplangan muzey ochilgan. Issiqlik elektr st-yasi qurilgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Shimol

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Dunyo tomonlari

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Shimol |   |
| Gʻarb |  | Sharq |
|   | Janub |   |

 |

**Shimol**, shimol nuqtasi — ufqning toʻrtta asosiy tomonidan biri. Tush chizigʻi bilan haqiqiy ufq doira chizigʻi kesishgan va Shimoliy qutbga eng yaqin joylashgan nuqta. Quyosh chiqadigan tarafga qarab turganda chap tomonda. Sh. yoki N (North) harfi bilan belgilanadi.shimol davlatlari boy va rivojlangan davlatlardan iborat

**Shimol** — dunyo tomonlaridan biri.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Echki

**Echki** – quvushshoxlilar oilasiga mansub juft tuyoqli kavsh qaytaruvchi hayvon. Echki turli iqlim sharoitiga tez moslasha olishi tufayli dunyoning koʻplab mamlakatlarida uchratish mumkin. Xonaki echkilar yovvoyi beozor va burama shoxli echkilardan tarqalgan deb hisoblanadi. Echkilar dastlab xonakilashtirilgan mahsuldor hayvonlar jumlasiga kiradi.

## Tarqalishi

Anov (Ashxobod yaqini)da topilgan qazilmalar echki Oʻrta Osiyoda miloddan bir necha ming yil avval boqilganini koʻrsatadi.

## Qoʻshimcha maʼlumotlar

Echki, asosan, sut, goʻsht, jun, tivit, teri va boshqalar uchun boqiladi. Oʻrtacha 9-10 yil (baʼzilari 17 yilgacha) yashaydi, xoʻjalikda 7-8 yil foydalaniladi. Uloqlari 5-8 oyligida jinsiy yetiladi, 14-18 oyligida qochiriladi. Boʻgʻozlik davri 5 oyga yaqin. Xonaki zotlarining koʻpi serpusht: har 100 bosh urgʻochi echkidan 150-250 uloq olinadi. Yaxshi ozuqa sharoitida asrab boqilganda yiliga 2 marta bolalaydi. Takalarining tirik vazni 60–65 kg dan 100 kg gacha, urgʻochilariniki 40–60 kg. Olinadigan mahsulotga qarab tivit, jun, goʻsht, sut, teri, moʻyna va aralash mahsulotlar beradigan echki zotlari bor. Sersut zotlaridan yiliga oʻrtacha 450–550 kg gacha sut sogʻib olinadi. Sutining yogʻliligi 3,8-4,5%. Serjun zotlar juni uzunligi 15-18 sm, takalaridan 4–6 kg, urgʻochilaridan 3–5 kg dan jun qirqib olinadi. Sertivit zotlaridan 0,2-0,5 kg dan 2 kg gacha tivit tarab olish mumkin. Yaxshi boqilgan katta yoshdagi echki 20–28 kg goʻsht va 4–6 kg yogʻ, 7-10 oylik echkilar esa 12 kg goʻsht va 1,5 kg yogʻ beradi.

## Eʼtiborli jihatlar

Echki oʻlat, chechak va sil kasalliklarini yuqtirmasligi, oqsil va yengil oʻzlashtiriluvchi yogʻlarga boy sut berishi bilan eʼtiborli. Echki sutida mis, rux, marganets, yod, kumush va boshqalar shu kabi mikroelementlardan tashqari kamqonlikning oldini olishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan kobalt moddasi nisbatan koʻp uchraydi.

## Zotlari

Oʻzbekistonda jaydari (qora junli) echkilardan tashqari angor echkisi, zaane echki zoti, orenburg echki zoti va boshqalar boqiladi. Oʻrta Osiyoda XX asrning 30-60-yillarida mahalliy dagʻal junli echkilarni angor zoti takalari bilan chatishtirib serjun echki zoti chiqarilgan. Zaenen echkisi eng mazali va qimmatbaho sut ishlab chiqaruvchisi boʻlib, sut sogʻish darajasi boʻyicha barcha sut nasllari orasida birinchi oʻrinni egallaydi. Bu zotdagi echkilarning balandligi 94 sm, echkilar – 77 sm, tana hajmi – 80 dan 84 sm gacha, kattalar hayvonlarida tana vazni 95–98 kg gacha boʻladi.

* Echkichilik
* Hayvonlar
* echkilar)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# V asr

**V asr**, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 401-yildan 31-dekabr 500-yilgacha boʻlgan davr.

|  |  |
| --- | --- |
| Mingyilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 4-asr
* **5-asr 6-asr
 |
| Muddatlari: | * 4-asr
* **5-asr 6-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 400-lar
* 410-lar
* 420-lar
* 430-lar
* 440-lar
* 450-lar
* 460-lar
* 470-lar
* 480-lar
* 490-lar
 |
| Categories: | Births – Deaths Establishments – Disestablishments |

## Oʻn yilliklar va yillar

## Havolalar

* V asr Memory Alphada