Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1674

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 16-asr
* **17-asr 18-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1650-lar
* 1660-lar
* **1670-lar 1680-lar
* 1690-lar
 |
| Yillar: | * 1667
* 1668
* 1669
* **1670 1671
* 1672
* 1673
 |

**1674-yil** — dushanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.

## Voqealar

## Tavalludlar

## Vafot etganlar
# 1632

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 16-asr
* **17-asr 18-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1600-lar
* 1610-lar
* **1620-lar 1630-lar
* 1640-lar
 |
| Yillar: | * 1625
* 1626
* 1627
* **1628 1629
* 1630
* 1631
 |

**1632-yil** — payshanba kuni boshlanuvchi kabisa yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.

## Voqealar

## Tavalludlar

## Vafot etganlar
# 1573

**1573**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 15-asr
* **16-asr 17-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1540-lar
* 1550-lar
* **1560-lar 1570-lar
* 1580-lar
 |
| Yillar: | * 1566
* 1567
* 1568
* **1569 1570
* 1571
* 1572
 |

## Voqealar

* 1-yanvar — Взятие крепости Вейсенштейн (ныне Пяйде) русскими войсками в ходе Ливонской войны.
* 7-mart — Иван Фёдоров, открыл во Львове свою первую типографию.
* Мальдивцы подняли восстание и изгнали португальцев.
* Крестьянское восстание в Хорватии.
* Семимесячная осада испанцами Хаарлема (Нидерланды) во время 80-летней войны с Испанией.

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

* 1-yanvar — Малюта Скуратов — опричник
* 18-dekabr — Иван Фёдоров, первый русский книгопечатник.

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# José de San Martín

| Xose Fransisko San Martin Matorras |
| --- |
| ispancha: *José Francisco de San Martín y Matorras* |
|  |
| Tavalludi | 25-fevral 1778 Yapeyu Korriyentes |
| Vafoti | 17-avgust 1850 |
| Fuqaroligi | Argentina |
| Otasi | Juan D' San Martin y Gómez |
| Onasi | Gregoria Matorras |
| Mukofotlari |
Andoza:Кавалер Большого креста ордена Солнца Перу |

**Xose Fransisko San Martin Matorras** (25-fevral 1778-yil, Yapeyu, Korriyentes provinsiyasi — 17-avgust 1850-yil, Bulon (Fransiya)) — Janubiy Amerikadagi ispan mustamlakalarida mustaqillik uchun olib borilgan urush (1810—26) rahbarlaridan biri, Argentina xalqining milliy qahramoni, general, And armiyasi bosh qoʻmondoni. Argentina, Chili va Peru hududlarini ispan mustamlakasidan ozod qilgan. Peruning birinchi hukumatini boshqargan (1821—22). Mamlakatning iqtisodiy va harbiy holatini mustahkamlovchi islohotlar oʻtkazgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Victor Hugo

| Victor-Marie Hugo |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
26-fevral 1802-yil Besançon |
| Vafoti |
22-may 1885-yil(1885-05-22) (83 yoshda) Parij |
| Kasbi |
yozuvchi (shoir, prozachi va dramaturg) |
| Ijod qilgan tillari | Fransuz tili |
| Fuqaroligi | Fransiya |
| Yoʻnalish |
Romantizm |

**Victor-Marie Hugo** (fransuzcha: *Victor Marie Hugo*; 26-fevral 1802, Bezanson — 22-may 1885, Parij) — fransuz yozuvchisi (shoir, prozachi va dramaturg), fransuz romantitsizmining boshligʻi va nazariyachisi. Fransuz akademiyasining aʼzosi (1841).

GYUGO (Hugo) Viktor Mari (1802.26.2, Bezanson — 1885.22.5, Parij) — fransuz adibi, romantizmning yirik namoyandasi. Dastlabki asari — "Qasidalar" (1821) sheʼrlar toʻplami monarxiya gʻoyalari taʼsirida boʻlib, 20-yillarning 2-yarmidan demokratik qarashlari mustahkamlana borgan. Isyonkorlik ruhi bilan sugʻorilgan "Kromvel" (1827), "Sharq motivlari" (1829), "Marion Delorm" (1829), "Ernani" (1830), "Ryui Blaz" (1838) va boshqa sheʼriy va dramatik asarlarida davrning dolzarb masalalari aks etgan. "Parijdagi Bibi Maryam ibodatxonasi" (1831) tarixiy romani voqealari oʻrta asrda boʻlib oʻtadi, asarda muhabbat fojiasi tasvirlanadi. 1848-yildagi inqilobni olqishlagan. Lui Bonapartning davlat toʻntarishini (1851) qoralagan. Shundan soʻng 18 yil surgunda boʻlib, qator romanlar yozgan. "Pakana Napoleon" (1852), "Xoʻrlanganlar" (1862), "Dengiz zahmatkashlari" (1866), "Kulib turuvchi kishi" (1869), "Bir jinoyat tarixi" (1877—78) romanlarini yozib, ularda oddiy fransuzlarning ogʻir hayoti va kurashini tasvirlaydi. G. romanlaridagi buyuk va olijanob insonlar turmushdagi pastkashliklar va illatlarga qarshi kurashishadi. "Dahshatli yil" (1872) sheʼrlar toʻplami fransuz-pruss urushi va Parij Kommunasi (1871) voqealariga bagʻishlangan. Soʻnggi "93-yil" romani (1874)da inqilobga xayrixoxlik bilan qaragan. "Dengiz zahmatkashlari" (1938, 1965), "Xoʻrlanganlar"ning "Kozeta" va "Gavrosh" boʻlimlari (1952, 1955), "Byug Jargal" (1982) Q. Mirmuhamedov, Nurbek, E. Obidov tarjimasida oʻzbek tilida nashr qilingan, "Kulib turuvchi kishi" Navoiy teatrida sahnalashtirilgan (1966).

## Tanlangan bibliografiya

### Asosiy asarlar

*Manba*
Romanlar:

* "Rad etilganlar" (1862)

2)

* "Dengiz ishchilari" (1866)
* "Kulayotgan odam" (1869)
* "Toʻqson uchinchi yil" (1874)

Sheʼriy toʻplamlar:

* "Qasidalar va turli sheʼrlar" (1822)
* "Qasidalar va balladalar (1826)
* "Sharq taronalari" (1829)
* "Kuzgi barglar" (1831)
* "Ichki ovozlar" (1837)
* "Nur va soya" (1840)
* "Qasd" (1853)
* "Qahrli yil" (1872)
* "Buva boʻlish sanʼati" (1877)

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Havolalar

* V.M.Hugo asarlarining qisqacha mazmuni (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Amerika Qoʻshma Shtatlari gerbi

Amerika Qoʻshma Shtatlarining Buyuk muhri (ing. **Great** Seal of United States) – Amerika Qoʻshma Shtatlari hukumati tomonidan chiqarilgan hujjatlarni tasdiqlash uchun ishlatiladigan davlat gerbi . Buyuk muhrning rasmiy saqlovchisi AQSh Davlat kotibi hisoblanadi . Vashingtondagi Davlat departamenti koʻrgazmalar zalida Buyuk muhrni koʻrishingiz mumkin . Muhrning old tomoni koʻpincha AQSh gerbi deb ataladi.
# 1787

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 17-asr
* **18-asr 19-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1760-lar
* 1770-lar
* **1780-lar 1790-lar
* 1800-lar
 |
| Yillar: | * 1780
* 1781
* 1782
* **1783 1784
* 1785
* 1786
 |

**1787-yil** — dushanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.

## Voqealar

## Tavalludlar

## Vafot etganlar
# SETI

Puerto-Rikodagi Arecibo teleskopi — 300 metrlik tarelkasi bilan dunyodagi eng yirik toʻliq aperturali radio teleskoplaridan biri boʻlib, bir qator SETI tadqiqotlarini amalga oshirgan.
**Yerdan tashqari razvedka qidirish** (odatda **SETI** deb qisqartiriladi) — Yerdan tashqaridagi aqlli hayot belgilarini yoki signallarini aniqlashga qaratilgan turli xil saʼy-harakatlar va ilmiy loyihalar majmuidir.

Tadqiqotchilar boshqa sayyoralardagi sivilizatsiyalardan uzatilayotgan signallar izlarini qidirishda elektromagnit nurlanishni kuzatish, optik signallarni qidirish va Yerdan tashqaridan kelishi mumkin boʻlgan artefaktlarni oʻrganish kabi usullardan foydalanadilar. Baʼzi tashabbuslarda NASAning Oltin plastinkasi kabi xabarlarni faraziy begona sivilizatsiyalarga yuborish ham amalga oshirilgan.

Zamonaviy SETI tadqiqotlari 20-asr boshlarida radio ixtiro qilingandan keyin boshlangan. Keyinchalik Ozma loyihasi, Wow! signalini aniqlash va 2015-yilda Stephen Hawking va Yuriy Milner tomonidan eʼlon qilingan 100 million dollarlik 10 yillik dastur — Breakthrough Listen tashabbusi bilan yanada rivojlangan. 1980-yillardan buyon xalqaro miqyosdagi saʼy-harakatlar uzluksiz davom etmoqda: SETI@home va Project Argus kabi jamoat tomonidan boshqariladigan loyihalar maʼlumotlarni tahlil qilish bilan shugʻullanmoqda. SETI hurmatli ilmiy soha boʻlib qolsa-da, uni koʻpincha qatʼiy ilmiy metodlarga va tekshiriladigan maʼlumotlarga tayanishiga qaramay, jamiyat tomonidan asossiz shubha bilan munosabat bildiradigan fitnalar nazariyasi va NUJ tadqiqotlari bilan qiyoslashadi. Avi Lobning Galiley loyihasi kabi aniqlanmagan havoda kuzatilgan hodisalar (UAP) boʻyicha oʻxshash tadqiqotlar SETI izlanishlariga yanada koʻproq eʼtibor qaratdi.

Oʻnlab yillik qidiruvlarga qaramay, begona razvedkaning tasdiqlangan hech qanday dalili topilmadi. Bu SETI’ga „haddan tashqari umidvor“ degan tanqidlarni keltirdi. Tanqidchilar SETI taxminiy va inkor etib boʻlmaydigan deb hisoblasa, tarafdorlar uni Fermi paradoksini hal etish va Yerdan tashqaridagi texnik belgilarni tushunishning muhim bosqichi sifatida koʻrmoqda.

## Manbalar
# Boris Spasskiy

|  |
| --- |
| **Boris Spasskiy** |
| *Борис Васильевич Спасский* |
|  |
| **Tugʻilgan sanasi:** | 30-yanvar 1937-yil |
| **Tugʻilgan joyi:** | Sankt-Peterburg, RSFSR, SSRI |
| **Fuqaroligi:** | →→ |
| **Vafot sanasi:** | 27-fevral 2025-yil(2025-02-27) (87 yoshda) |
| **Vafot joyi:** | Moskva, RF |
| **Unvoni:** | Grossmeyster (1955), Xalqaro master (1953) |
| **Maksimal reytingi:** | 2690 (iyul, 1971) |
| **Hozirgi reytingi :** | 2548 (fevral, 2025) |
| **Mukofotlari:** |

 |

**Boris Vasilyevich Spasskiy** (30-yanvar 1937-yil, Leningrad, SSRI – 27-fevral 2025-yil, Moskva, RF) – shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1956), jahonning chempioni (T. V. Petrosyan ustidan gʻalaba qozongan, 1969—72). Koʻp xalqaro turnirlar gʻolibi. 1976-yilda Fransiyaga koʻchib ketadi. 2012-yilda Rossiyaga qaytib keladi. U 1980-yillarning oxirigacha faoliyatini davom ettiradi. 2010-yilda Vasiliy Smislov vafotidan soʻng shaxmat boʻyicha jahon chempionlari orasida eng yoshi kattasi boʻladi.

Dastlab Spasskiy hujumkor kombinatsion oʻyin uslubi bilan ajralib turardi. Vaqt oʻtishi bilan u oʻzining ochilish repertuarini, pozitsion mahoratini va oʻyin oxiri texnikasini takomillashtirdi va oʻzining eng yuqori choʻqqilarida oʻyinning barcha sohalarida juda kuchli boʻlgan koʻp qirrali oʻyinchi edi..

## Bolaligi

Spasskiy Leningradda tugʻilgan boʻlib, oilada ikkinchi farzand edi. Uning akasi Georgiy 1934-yilda tugʻilgan. Shaxmatchining bobosi Vladimir Spasskiy Kursk viloyatidan Davlat Dumasining 4-chaqiriq deputati boʻlgan. Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan keyin, Leningrad shahri blokada boshlanishidan biroz oldin, Boris va uning akasi Kirov viloyatining Orichevskiy tumanidagi Korshik qishlogʻiga evakuatsiya qilinadi. Ular ikkinchi eshelonda ketishadi. Birinchi va uchinchi eshelon bombardimon qilinadi. Aka-uka bolalar uyiga joylashtiriladi. U yerda Boris besh yoshida shaxmat oʻynashni oʻrganadi. 1943-yilda ularning ota-onasi qamaldagi Leningraddan qochib, farzandlarini olib Moskva viloyatiga ketishdi. Ularning oilasi Shchelkovskiy tumani Sverdlovskiy qishlogʻida yashay boshlaydi.

Uning otasi avtomobil boʻlinmasiga komandirlik qilgan. 1944-yilda Borisning otasi oilasini tashlab ketadi. Bu vaqtda uning onasi
uch oylik homilador edi. Noyabr oyida Borisning singlisi Iraida tugʻiladi. Singlisi keyinchalik shashka boʻyicha grossmeyster va yuz kataklik shashka boʻyicha jahon vitse-chempioni boʻladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# James McAvoy

| James McAvoy |
| --- |
|  McAvoy 2015-yil San Diego Comic-Con'da |
| Tavalludi |
James McAvoy Jr. 1979-yil 21-aprel (1979-04-21) Glasgow, Shotlandiya |
| Vafoti |
Shotland |
| Kasbi |
Aktyor |
| Faoliyat yillari |
1995–bugun |
| Bolalari |
1 |

**James McAvoy Jr.** (/ˈmækəvɔɪ/; tugʻ. 21-aprel, 1979) Shotlandiyalik aktyor. U, shuningdek, *Gʻaroyib odamlar* film qismlaridagi Charles Xavier / Prefessor Xʼning yoshligi roli bilan ham tanilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* James McAvoy IMDbda
* James McAvoy news coverage *The Guardian'*da
# Walter Scott

Scott (1822)
SKOTT (Scott) Valter (1771.15.8, Edinburg — 1832.21.9, Abbotsford) — ingliz yozuvchisi, tarixiy roman janrining asoschisi. 1799-yildan Selkirk grafligida sherif, 1806-yildan sud kotibi boʻlib ishlagan. Ilk asari — „Ivan oqshomi“ (romantik ballada, 1800). Shotland xalq balladalarini toʻplab, 3 jildli toʻplamini (1803) nashr etgan. Skott 9 ta doston, 26 ta roman, bir nechta qissa hamda adabiytanqidiy va tarixiy asarlar muallifidir.

Skottning 1745-yilda Angliyada roʻy bergan tarixiy voqea — yakobitlar qo'zgʻoloniga bagʻishlangan „Ueverli“ romani (1814) unga katta shon-shuhrat keltirgan. Skottning romanlari orasida shotland xalqi hayotidan olingan „Puritanlar“ (1816) va „Rob Roy“ (1—3-jildlar, 1818) asarlari alohida ahamiyatga ega. Agar 1 romanida 1660-yilda tarix sahnasiga qayta chiqqan styuartlar sulolasiga qarshi 1679-yilda koʻtarilgan qoʻzgʻolon tasvirlangan boʻlsa, „Rob Roy“ asarida „shotland Robin Gudi“ — xalq qasoschisi obrazi yaratilgan. Skottning romanlaridagi Ueverli va Rob Roy obrazlari, garchand markaziy qahramonlar hisoblansalar-da, aslida bir-birlari bilan kurashayotgan turli siyosiy kuchlarni oʻzaro bogʻlovchi koʻprik vazifasinigina bajaradilar.

1819-yildan keyin Skottning ijodida roʻy bergan siljish natijasida yozuvchi asarlarining mavzu doirasi ancha kengaygan. Skott Angliya, Fransiya, Oʻrtayer dengizi mintaqasidagi mamlakatlar hayotiga ham murojaat etgan. Oʻrtayer dengizi tevaragida yashovchi xalqlar hayoti Skottning "Tumor" (1825) va „Graf Robert Parijli“ (1832) romanlarida oʻz ifodasini topgan. Angliyaning XII asr oxiridagi, Fransiyaning Lyudovik XI davridagi tarixi bilan boglik voqealar esa "Ayvengo" (1—3j.lar, 1820), „Kenilvort“ (1—4-jildlar, 1823), „Vudstok“ (1-3-jildlar, 1826), „Pert guzali“ (1828) romanlarida katta mahorat bilan talqin qilingan. Soʻnggi asarlari tarixiy roman janrining shoh namunalari hisoblanadi. Skottning bu asarlarida Angliya va Shotlandiyada yagona milliy davlatning tashkil topish jarayonini kuzatish bilan birga (masalan, „Ayvengo“ asarida) jamiyatdagi turli qatlamlarning maishiy va maʼnaviy hayotini tasvirlashga (masalan, „Kenilvort“ asarda) katta eʼtibor bergan.

Skottning 20-yillar ijodida tanqidiy realizm ruhidagi „Sent Ronan soylari“ (1-3-jildlar, 1824) romanidan tashqari, tarixiy va tarixiy-adabiy mavzudagi „Napoleon Bonapart hayoti“ (1-9-jildlar, 1827), „Shotlandiya tarixi“ (1-3-jildlar, 1830), „Lord Bayronning oʻlimi“ (1825) singari asarlari muhim oʻrin egallaydi. Skott tarixiy roman janrining qonun-qoidalarini ham joriy etgan. Skott boshlab bergan tarixiy roman janri XIX asrning 2-yarmida Yevropa, XX asr boshlarida Osiyo xalqlari adabiyotida keng rivoj topdi. Uning ayrim hikoyalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

## Manbalar

* Sobraniye sochineniy, t. 1—20. M.L., 196065.

## Adabiyot

* Pirson X., Valter Skott, M.. 1983.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Texnokratiya

**Texnokratiya** (yun. techne sanʼat, hunar, mahorat va ...kratiya) — 1) ijtimoiy tafakkurdagi oqim, unga koʻra, jamiyat butunlay ilmiy-texnika tafakkuri prinsiplari bilan boshqarilishi mumkin; texniklar, muhandislar va olimlar (texnokratlar) ilmiy-texnika tafakkurining namoyandalari boʻlib, korxonalar va umuman jamiyatdagi barcha hokimiyat tadbirkorlar va siyosatchilardan ularga utishi kerak. Texnokratik konsepsiyalar hozirgi ijtimoiy ishlab chiqarish.da fan va mutaxassislar mavqeining oshib borayotganligini aks ettiradi. T.ning barcha koʻrinishlariga xos boʻlgan belgi ijtimoiy jarayonlarni texnika va boshqa tor ixtisoslashgan mezonlar asosida boshqarishga eʼtiborni kuchaytirib, siyosatning qadriyatlietik oʻlchovlariga kam ahamiyat berishdir; 2) monopoliyalashtirilgan ishlab chiqarish. va davlat apparatining yuqori mulozimlari — mutaxassislar qatlamini bildiradi; 3) XX asrning 30-yillarida AQShda vujudga kelgan ijtimoiy harakat. U milliy miqyosda ishlab chiqarish.ni ilmiy rejalashtirish natijasida sanoat toʻntarishi yordami bilan umumiy farovonlikka erishishni maqsad qilib qoʻygan (rahbarlari G. Loeb, G. Skot). Harakat 40-yillar boshida barbod boʻlgan.

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Kuna (aholi)

Milliy kiyimda kuna xalqining ayol
**Kuna** (tula, telmaltola) — Panama va Kolumbiyada yashovchi chibcha guruhining hind xalqi. Aholisi 50 mingdan ortiq kishi (ulardan 700 kishi-Kolumbiyada). Ular chibchan oilasining kuna tilida gapirishadi.

Asosiy anʼanaviy kasb — tropik qoʻlda dehqonchilik (makkajoʻxori, shirin kartoshka, Hindiston yongʻogʻi) va baliq ovlash. Mustamlakadan oldingi davrda anʼanaviy ijtimoiy-siyosiy tashkilot ijtimoiy tabaqalashtirilgan rahbarlar bilan ajralib turardi. Mustamlakachilik davrida ijtimoiy-siyosiy tizimni demokratlashtirish amalga oshirildi. Matrilokal nikoh aholi punkti.

Katoliklar va protestantlar tomonidan xristianlashtirilgan.

Kuna orasida koʻplab albinoslar bor edi. Kuna mifologiyasida albinolar alohida oʻrin tutadi. Ularni „Oy bolalari“ deb atashadi. Oy tutilishi paytida ular ajdaho oyni yutib yubormaslik uchun tashqariga chiqib, osmonga oʻq otishga majbur boʻlishdi.

## Yana qarang

* Abya Yala

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Alí, Maurizio. 2010: “En estado de sitio: los kuna en Urabá. Vida cotidiana de una comunidad indígena en una zona de conflicto”. Universidad de Los Andes, Facultad de Ciencias Sociales, Departamento de Antropología. Bogotá: Uniandes. ISBN 978-958-695-531-7.
* Alí, Maurizio 2009: "Los indígenas acorralados: los kuna de Urabá entre conflicto, desplazamiento y desarrollo"; Revista Javeriana, Pontificia Universidad Javeriana de Colombia, n.145 (julio): 32-39.
* *Берёзкин Ю. Е.* Куна // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.272-273.
* *Коротаев А. В.* Сведения о народах, данные по которым использованы в монографии // Мердок Дж. П. Социальная структура. М.: ОГИ, 2003. С. 453.
# Yevro

| Evro Euro |
| --- |
|  |
| **ISO 4217:** | EUR |
| **Davlat nomi:** |  Yevropa Ittifoqi |
| **Simvol:** | € |

**Yevro** yoki **Euro** — Yevropa Ittifoqi tarkibidagi Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyati aʼzolarining pul birligi. Xalqaro ifodasi Yevropa Ittifoqi 1999-yil 1-yanvardan muomalaga chiqarilgan. 1 Yevro = 100sent. 1999-yili 1-yanvardan 2002-yil 1-yanvarga qadar Yevro naqd pulsiz toʻlovlarda ishlatildi, Yevro bilan bir qatorda bu mamlakatlarning milliy pul birliklari ham muomalada yurdi. Yevro muomalaga kiritilishi bilan ilgari shu mamlakatlar oʻrtasida xalqaro toʻlovlarda foydalanilgan ekyu muomaladan chiqarildi va ular ekyuning soʻnggi qiymati (1998-yil 31-yanvar holati) boʻyicha Yevroga tengma-teng almashtirildi.

Ayni paytda milliy pul birliklarining Yevroga nisbatan valyuta kurslari ham belgilandi (mas, 1 Yevro = 1,95583 nemis markasi; 1 Yevro = 1936,27 italyan lirasi; 1 Yevro = 200,482 portugal eskudosi va boshqalari; 1998, 31-dekabr).

2002-yil 1-yanvardan 5,10, 20, 50, 100, 200, 500 Yevro qogʻoz banknotlari, 1,2 Yevro va 1, 2, 5, 10, 20, 50 sentli tangalar muomalaga kiritildi (Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyatiga aʼzo mamlakatlarning eski milliy pul birliklari muo- malasi toʻxtatildi). Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSh dollari = 0.78 Yevro, Oʻzbekiston Respublikasi milliy pul birligi — soʻmga nisbatan 1 Yevro = 2631 soʻm 82 tiyin (2013-yil aprel).

## Ushbu davlatlarning pul birligi Yevro

Yevro 2026

#### Rasman pul birligi

1. Avstriya
2. Belgiya
3. Bolgariya
4. Estoniya
5. Finlandiya
6. Fransiya
7. Gretsiya
8. Irlandiya
9. Ispaniya
10. Italiya
11. Kipr
12. Latviya
13. Litva
14. Lyuksemburg
15. Malta
16. Niderlandiya
17. Germaniya
18. Portugaliya
19. Slovakiya
20. Sloveniya
21. Xorvatiya

---

#### Yevropa Ittifoqi hududidan tashqarida boʻlgan davlatlar

1. Andorra
2. Monako
3. San Marino
4. Vatikan

---

#### Yevroni norasman qabul qilgan davlatlar

* Kosovo
* Chernogoriya
* France Sen-Pyer va Mikelon

## Manbalar

## Havolalar

* Heiko Otto: „Yevro: Banknotlar va konvertatsiya tarixi“ (de,en). Qaraldi: 2018-yil 22-yanvar. (Olmoncha) (Inglizcha)
# Sistema

**Sistema** (yunoncha: systema — yaxlit, qismlardan tarkib topgan, birikkan) — 1) ishharakat, mehnat, texnik jarayonlar va shu kabilardagi qismlarning oʻzaro bogʻlikligidagi tartibot, tizim; 2) narsa, hodisa, tushuncha va boshqalarning tasnifi; 3) muayyan tarzda oʻzaro bogʻlangan va bir qadar yaxlitlikni tashkil etadigan elementlar majmui. S. haqidagi birinchi tasavvurlar antik falsafada shakllangan. Yunon falsafasi va fanida S. tushunchasi bilimlarga nisbatan qoʻllangan (Yevklid, Platon, Aristotel va boshqalar). Keyinchalik bu tushunchani B. Spinoza va G. Leybnits rivojlantirib, umuman borliqqa nisbatan tatbiq qilgan. Yangi davr falsafasi va fanida S. tushunchasidan ilmiy bilimlarni tahlil qilishda foydalanilgan. Bilimlarning S.lilik tamoyillarini nemis faylasuflari I. Kant, F. Shelling, G. Gegel ishlab chiqqan. XIX asrning 2-yarmidan boshlab, S. tushunchasi ilmiy bilimlarning turli sohalariga kirib bordi. Bunda evolyusion nazariya, nisbiylik nazariyasi, kvant fizikasining yaratilishi, struktural lingvistika va boshqalarning vujudga kelishi katta ahamiyatga ega boʻldi. S. tushunchasi yaxlitlik, tuzilish, aloqa, munosabat tushunchalari bilan uzviy bogʻliqdir. S. tushunchasi nihoyatda keng koʻlamda qoʻllanadi. Umuman voqelikdagi har qanday obʼyektga S. sifatida qarash mumkin. S. bir necha muhim belgilar — yaxlitlik, tuzilmalilik, muhit bilan oʻzaro aloqadorlik va shu kabilarga ega boʻlishi kerak.

S.larni moddiy va abstrakt S.larga boʻlish mumkin. Moddiy S.lar, oʻz navbatida, anorganik tabiatli S.lar va jonli S.larga ajraladi. Jonli S.larga eng oddiy biologik S.lar hamda murakkab biologik obʼyektlar (organizm, tur, ekologik S.) kiradi (qarang Sistematika). Moddiy jonli S.larning alohida turkumini ijtimoiy S.lar tashkil etadi (mas, urugʻ, qabila, qavm, tabaqa, elat, jamiyat va hokazo). Abstrakt S.lar inson tafakkuri mahsulidir, ular ham koʻp xillarga boʻlinishi mumkin (mas, tushunchalar, gipotezalar bunday S.larning alohida koʻrinishlaridir).

S.larni boshqacha tasniflashga koʻra, statik va dinamik S.larga ajratish mumkin. Statik S.ga vaqt oʻtishi bilan bir holatda qolish xos boʻlsa, dinamik S. esa vaqt oʻtishi bilan oʻz holatini oʻzgartira boradi.

Hozirgi davr fan va texnika taraqqiyoti xoʻjalikni boshkarish va milliy miqyosda axborotlar toʻplash hamda oʻrganishning avtomatlashtirilgan S.larini ishlab chiqish va amalda qoʻllashni talab etmoqda. Turli S.larni tadqiq qilish bilan bogʻliq masalalar S.larning umumiy nazariyasi, kibernetika, sistemotexnika, sistemali analiz va shu kabilar doirasida oʻrganiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

## Havolalar
# Daniel Ortega

Daniel Ortega (2010)
**Daniel Saavedra Ortega** (1945-yil) — Nikaragua prezidenti (1985—90), Sandinochilar milliy ozodlik fronti (SMOF) Milliy rahbariyati ijroiya komissiyasi koordinatori (1985-yildan). SMOF Milliy rahbariyati aʼzosi (1965-yildan), Milliy uygʻonish hukumati Rahbarlik kengashi koordinatori (1981—1985). 2021-yilning noyabrida Daniel Ortega Oliy saylov kengashi tomonidan e'lon qilingan birinchi qisman rasmiy natijalarga ko'ra, 75% ovoz bilan to'rtinchi besh yillik muddatga qayta saylandi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |