Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 422

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 4-asr
* **5-asr 6-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 390-lar
* 400-lar
* **410-lar 420-lar
* 430-lar
 |
| Yillar: | * 415
* 416
* 417
* **418 419
* 420
* 421
 |

**422**

## Voqealar

## Tugʻilgan

* Yevdokiya, rim imperatori Valentiniana IIIning rafiqasi

## Vafot etgan

* 4-sentyabr — Bonifatsiy I, rim papasi (418—422)

## Manbalar
# 588

**588**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 5-asr
* **6-asr 7-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 560-lar
* 570-lar
* **580-lar 590-lar
* 600-lar
 |
| Yillar: | * 581
* 582
* 583
* **584 585
* 586
* 587
 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# 447

**447**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 4-asr
* **5-asr 6-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 420-lar
* 430-lar
* **440-lar 450-lar
* 460-lar
 |
| Yillar: | * 440
* 441
* 442
* **443 444
* 445
* 446
 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# 549

**549**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 5-asr
* **6-asr 7-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 520-lar
* 530-lar
* **540-lar 550-lar
* 560-lar
 |
| Yillar: | * 542
* 543
* 544
* **545 546
* 547
* 548
 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

* Тевдегизил, король вестготов

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# Feod

**Feod** (soʻnggi lotincha feodum) — oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropada senor tomonidan oʻzining vassaliga merosiy mulk sifatida inʼom etilgan yerlar (yoki qayd etilgan daromad). Buning evaziga vassallar harbiy, saroy (senorial sudlarda ishtirok etish, senoriyani boshqarish va boshqalar) xizmatlarini oʻtashlari, udumga binoan, tegishli badal pulini toʻlashlari lozim boʻlgan.

**Len** (nem. Lehn) — oʻrta asrlarda Germaniyada qirol yoki yirik zamindorlar tomonidan inʼom etilgan yer (Oʻrta Osiyo, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida iqtoning sinonimi). Tarixiy manbalarda boshqa mamlakatlarda zamindorlarga qarashli mulkning shunday shakliga nisbatan ham "Len" atamasi ishlatiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Zona

**Zona** (yun. Zone — mintaqa) — Yer yuzining boshqa joylardan bir qancha xususiyatlari bilan farq qiladigan va qoʻshni ikki parallel yoki meridian orasida joylashgan qismi, mintaqasi (qarang Tabiiy geografik zonalar).

## Manbalar
# 500

**500**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 4-asr
* **5-asr 6-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 470-lar
* 480-lar
* **490-lar 500-lar
* 510-lar
 |
| Yillar: | * 493
* 494
* 495
* **496 497
* 498
* 499
 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# 542

**542**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 5-asr
* **6-asr 7-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 510-lar
* 520-lar
* **530-lar 540-lar
* 550-lar
 |
| Yillar: | * 535
* 536
* 537
* **538 539
* 540
* 541
 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# 565

**565**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 5-asr
* **6-asr 7-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 540-lar
* 550-lar
* **560-lar 570-lar
* 580-lar
 |
| Yillar: | * 558
* 559
* 560
* **561 562
* 563
* 564
 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

* Юстиниан I, император Византии.

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# Chenjou

**Chenjou** (xitoycha: 郑州) — Xitoy Xalq Respublikasida joylashgan shahar, Xenan viloyatining poytaxti.

## Manbalar

## Havolalar

* Zhengzhou shahrinig rasmiy vebsayti (xitoycha)
*  (Wayback Machine saytida 2011-12-31 sanasida arxivlangan)
# Harbiy-dengiz floti

Zamonaviy boshqariladigan raketa esminesi USS Mitscher 18-asrga oid fransuz fregati Hermione nusxasini kuzatib bormoqda.
**Harbiy-dengiz floti**, Harbiy-dengiz kuchlari — okean va dengizdagi harbiy harakatlar maydonida strategik va operativ vazifalarni bajarishga moʻljallangan qurolli kuchlar turi. Harbiy-dengiz floti suv osti kemalari, Harbiy-dengiz floti aviatsiyasi, suv usti kemalari, qirgʻoq raketa-artilleriya qoʻshinlari va dengiz piyodalari kabi kuchlar turi (mas, Tinch okean floti, Boltiq floti, Kaspiy flotiliyasi va boshqalar)dan iborat. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida chegara qoʻshinlari tarkibiga kiruvchi Amudaryo harbiy flotiliyasi mavjud.

Ayni paytda Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida ham, Oʻzbekiston Respublikasining rasmiy manbalarida ham maʼmuriyati joylashgan Davlat chegarasini himoya qilish qoʻmitasining chegara qoʻriqlash katerlarining rasmiy nomi tilga olinmagan. Baʼzi rus tilidagi manbalarda ushbu tuzilmaning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini himoya qilish qoʻmitasining Daryo kuchlari, shuningdek, Oʻzbekiston floti deb yuritiladi, bu esa Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini muhofaza qilish qoʻmitasi nashrlarida uchramaydi. Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalari va rasmiy xabarlar.

Maʼlumki, SSSR parchalanib ketganidan soʻng, sobiq SSSR Qurolli Kuchlari qoʻshinlarining boʻlinishi davrida Oʻzbekistonga chegara qoʻriqlash kemalarining alohida brigadasi joʻnab ketgan boʻlib, uning boshqaruvi Termiz shahrida joylashgan boʻlib, oʻz tarixini oʻz ichiga oladi. Rossiya imperiyasi davridan beri mavjud boʻlgan Amudaryo flotiliyasiga qaytadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Poyang koʻli

**Poyang ko'li** Jiujiang shahrida joylashgan, Xitoydagi eng katta chuchuk suvli ko'lidir .

Bu ko'l Yangtszi kanali bilan orqali tutashgan , Xin va Xiu daryolari bilan oziqlanadi.

Poyang ko'lining maydoni nam va quruq fasllar orasida keskin o'zgarib turadi, ammo so'nggi yillarda ko'l hajmi umuman kamayib bormoqda. Oddiy yilda ko'lning maydoni o'rtacha 3.500 km kvadratni tashkil qiladi. . 2012-yil boshida qurg'oqchilik va Uch dara to'g'onida suv saqlash amaliyoti ko'lning maydonini taxminan 200 km kvadratni tashkil qildi . Ko'l yarim million ko'chmanchi qushlar uchun yashash joyini ta'minlaydi va qushlar uchun sevimli joy hisoblanadi.

Qish mavsumida ko'l ko'plab ko'chib yuruvchi Sibir turnalarining uyiga aylanadi, ularning 90 foizi u yerda qishlaydi.

## Shakllanish

 Poyang koʻlini oʻz ichiga olgan xarita (Po-yang 鄱陽湖 deb belgilangan ) ( AMS, 1952)
Poyang ko'li, shuningdek, Pengli ko'li bilan ( 彭蠡澤 ) tarixiy jihatdan, lekin ular bir xil emas. Xan sulolasidan oldin, Yangtszi hozirgi Longgan ko'li bo'ylab shimolga qarab , Pengli Marsh esa Gan daryosining quyi oqimini tashkil etdi. Hozirgi Poyang ko'li hududi Gan daryosi bo'yidagi tekislik edi. Miloddan avvalgi 400-yillarda Yangtszi daryosi janubiy yo'nalishga o'tdi, buning natijasida Gan daryosi qayta tiklanib, Poyang ko'lini hosil qildi.

## Atrof-muhit muammolari

 Yangtze daryosining o'rta va quyi oqimidagi xaritasi, Poayang ko'li to'g'onining joylashuvi
### Yovvoyi tabiatning yo'qolishi

Bu ko'lda 2002-yildan beri baliq ovlash taqiqlangan. 2020-yil yanvar oyida Xitoy ko'llarini himoya qilish uchun Yantszi bo‘yidagi 332 ta ob’ektga, jumladan Poyang ko‘liga 10 yillik baliq ovlashga monatoriy kiritdi.

2007-yilda Xitoyning *tzyanchju* ("daryo cho'chqasi") nomi bilan mashhur bo'lgan. Dongting ko'li kabi boshqa suvlar bilan bir qatorda bayji, Yangtszi daryosi delfinini yo'q bo'lib ketishi bildirildi. Cho'chqa go'shtini qutqarish uchun choralar ko'rish uchun chaqiriqlar qilingan, ulardan taxminan 1400 tasi qolgan, 700 dan 900 gacha Yangtszi, yana 500 ga yaqini Poyang va Dongting ko'llarida. 2007-yilgi aholi soni 1997 yilgi darajadan yarmidan kam bo'lib, aholi yiliga 7,3 foizga kamayib bormoqda.

Qum qazish so‘nggi bir necha yil ichida mahalliy iqtisodiy taraqqiyotning asosiy yo‘nalishiga aylandi va Poyang ko‘li bilan chegaradosh mintaqada muhim daromad manbai hisoblandi. Ammo shu bilan birga, yuqori zichlikdagi chuqurlashtirish loyihalari mahalliy yovvoyi tabiat populyatsiyasining nobud bo'lishining asosiy sababi bo'ldi. Cho'kish natijasida ko'l suvi loyqaroq bo'ladi va cho'chqalar bir vaqtlar uzoqni ko'ra olmaydilar va to'siqlardan qochish va oziq-ovqat izlash uchun o'zlarining yuqori rivojlangan sonar tizimlariga tayanishga majbur bo'lishadi. Katta kemalar ko'lga minutiga ikki marta kiradi va ko'lga chiqadi va yuk tashishning bunday yuqori zichligi cho'chqalar o'z ovqatlarini eshitishda qiynaladi, shuningdek, bir qirg'oqdan ikkinchisiga erkin suza olmaydi.

Bundan tashqari, Poyang ko'li to'g'onining qurilishi qolgan cho'chqalarga halokatli ta'sir ko'rsatishi kutilmoqda.

## Adabiyotlar
# Min (sulola)

**Min** — oʻrta asrdagi Xitoyda imperatorlar sulolasi (1368—1644). Moʻgʻullarning Yuan sulolasi agʻdarilishi natijasida Chju Yuanʼchjan tomonidan asos solingan. XV asr boshida bosqinchilik siyosati olib borgan. 1407-yil Xitoy qoʻshinlari Vyetnamni bosib olgan. Janubiy dengizlar va Hind okeani mintaqalari tomon Chjen Xe qoʻmondonligi ostida 7 ta dengiz ekspeditsiyasi joʻnatilgan. Portugaliyaliklarning Xitoyda oʻrnashib olishga urinishlari munosabati bilan Min sulolasi imperatori U-szun 1521-yil yevropaliklarga Xitoyga kirishni taqiklab qoʻygan va u shuning uchun Aomin (Makao)dan tashqari barcha portlarni berkitgan. Min sulolasi davrida ijtimoiy ziddiyatlar va sinfiy kurashning kuchayishi XVII asrning 20-yillarida dehqonlar urushini keltirib chiqargan. Qoʻzgolonchilar Li Szichen rahbarligida 1644-yil poytaxt Pekinni egallashgan va Min sulolasi sulolasini agʻdarishgan. Xitoy mulkdorlarining bir qismi bu paytda Xitoyga bostirib kirgan manjurlar tomoniga oʻtgan va dehqonlar urushini bostirishda ularga koʻmaklashib, mamlakatda manjurlarning Sin sulolasi qaror topishiga yordam bergan

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# 15-iyul

**15-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 196- (kabisa yilida 197-) kuni. Yil yakuniga 169 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **iyul** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:15-iyul bayramlari*

## Voqealar

HMS Bellerophon
*Yana qarang: Turkum:15-iyul voqealari*

* 1240 — Neva jangi.
* 1410 — Grunvald jangi.
* 1815 — Napoleon I «Bellerophon»  *(suratda)* kemasi kapitaniga taslim bo’ldi.
* 1870 — Jorjiya AQSH tarkibiga qaytdi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:15-iyulda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:15-iyulda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 27-yanvar 2012-yil sanasida arxivlangan)(rus.)
# Xalq

**Xalq** — bu odamlar jamoasi boʻlib, ularning tili, madaniyati, sanʼati, dini boshqa jihatlarini birga aks ettiradi. Xalq tushunchasi keng boʻlib jihatlari bilan birlashtiriladigan odamlar yigʻindisiga aytiladi. Masalan biz Oʻzbekiston aholisi va oʻzbek xalqi deymiz.

**Xalq** — 1) muayyan mamlakatning barcha aholisi; 2) tarixiy birlikning turli shakllari (qabila, elat, millat). X.larning kelib chiqqan tarixini (etnogenezini) va shakllanish jarayonini oʻrganishda ijtimoiy fanlarda „etnos“ (yunoncha: „xalq“) va „etnik birlik“ iboralari qoʻllanadi (qarang: Etnos, Etnik birlik).

## Manbalar

## Havolalar
# Marosim

**Marosim** – 1) diniy yoki anʼanaviy urf-odatlar munosabati bilan oʻtkaziladigan maʼraka, yigʻin: diniy marosimlar, toʻy marosimlari, dafn marosimi va b; 2) tantanalar bilan oʻtkaziladigan rasmiy yigʻin: yubileylar, mukofot berish marosimi, haykalning ochilish marosimlari va boshqa

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Polifoniya

**Polifoniya** (lotincha: *polyphonia* poli... va fon) — ovoz (kuy)larning ifodaviy-badiiy oʻzaro tengligiga asoslangan koʻp ovozlilik turi. Aksi — gomofoniya. Turli xalqlar musika merosida va kompozitorlar ijodida asosan 3 ta Polifoniya turi ajratiladi: kuy va unga joʻr boʻluvchi variantlarning baravar sadolanishiga asoslangan yordamchi ovozli Polifoniya; ovozdan ovozga oʻtadigan bitta kuy (mavzu)ga asoslangan imitatsiyalp Polifoniya; bir necha mustaqil kuy bir vaqtning oʻzida sadolanishiga asoslangan kontrastmavzuli Polifoniya Yevropa kup ovozli musikasida IX asrdan maʼlum (organum, diskant, diafoniya, kontrapunkt). Tarixiy rivojida katʼiy (XV—XVI asrlar, yetuk misollari Niderland maktabi vakillari, Palestrina va boshqa ijodida) va erkin (XVII asrdan, I.S. Bax, G. F. Gendel va boshqalar) Polifoniya davrlari ajratiladi. XX asrda I. Stravinskiy, D. Shostakovich, Polifoniya Xindemit, O. Messian, B. Britten, V. Lyutoslavskiy va boshqa ijodida shaklan va usluban boyidi. Oʻzbekiston kompozitorlari (G. Mu-shel, T. Qurbonov va boshqalar) Polifoniya ga muhim oʻrin ajratib, uni oʻzbek musiqa merosiga xos bayon va rivojlanuv xususiyatlar bilan uzviy boglashga intilishgan. Polifoniya oʻquv fan i sifatida maxsus musika taʼlim tizimiga kiritilgan. Uzbek musiqashunoslari XX asr oʻrtalaridan uzbek bastakorlari ijodida Polifoniya va monodiya uygʻunlashuviga asoslangan yangi —polimonodiya uslubini ham ajratadilar. Mazkur uslub muayyan sozlar temb-ri, oʻzaro farqlanuvchi sadolar yoʻnalishi, cholgʻular yoki ansambl ovozlarining oʻziga xosligi bilan belgilanadi. Dastlab u K. Jabborov, M. Mirzayev va, ayniqsa, F. Sodikov kabi bastakorlarning cholg'u kuylari va ayrim ashula asarlarida shakllangan. Keyinchalik N. Qulabdullayevning "Oʻylamang", A. Ismoilovning "Uchrashuv", "Holim soʻrma", "Favvora", "Toʻyona" kabi asarlarida yorqin ifodasini topgan.

## Adabiyot

* Koralskiy A., Polifoniya v tvorchestve kompozitorov Uzbekistana. — Voprosi muzikoznaniya, vip. 2, T., 1971; Qurbonov T., Polifoniya, T., 1991.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# 7-dekabr

**7-dekabr** — Grigoriy taqvimida yilning 341- (kabisa yilida 342-) kuni. Yil yakuniga 24 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **dekabr** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:7-dekabr bayramlari*

* BMT — Fuqaro Aviatsiyasi kuni
* AQSH — Perl-Xarbor milliy xotira kuni
* Eron — O'qtuvchilar va yuqori o'quv yurtlari o'quvchilari kuni

## Voqealar

Goluboy mramor
*Yana qarang: Turkum:7-dekabr voqealari*

* 1732 — Kovent-Garden teatri ochildi.
* 1941 — Yaponiyaning Perl-Xarborga hujumi.
* 1949 — Xitoy poytaxti Nankindan Taypeyga koʻchdi.
* 1972 — "Apollon-17" kosmik kemasi The Blue Marble"ning *(tasvirda)* tasvirini olishga erishdi.
* 1988 — Armanistonda Spitak zilzilasi.
* 2001- Kenesbaev Alisher tug'ilgan kuni

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:7-dekabrda tugʻilganlar*

* 1598 - Bernini Jovanni Lorenso, italiyalik meʼmor va haykaltarosh, barokko uslubining yirik vakili,
* 1915 - Eli Wallach, Amerikalik aktyor, komik,
* 1928 - Noam Chomsky, amerikalik tilshunos va faylasuf,
* 1965 - Jeffrey Wright, amerikalik sktyor,
* 1989 - Nicholas Hoult, Angliyalik aktyor.

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:7-dekabrda vafot etganlar*

● 2024-yil o'zbek aktrisasi Xalima Ibragimova vafot etgan kun

* 43 - Sitseron Mark Tulliy, Rim siyosiy arbobi, notiq, yozuvchi,
* 1956 - Reşat Nuri Güntekin, turk yozuvchisi, dramaturg, tarjimon, adabiyotshunos.

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2012-06-30 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Xordofon

**Xordogfon** — torlar tebranishidan ovoz chiqaruvchi har qanday musiqa asbobidir. Bu Hornbostel–Sachs musiqa asbolalarini klassifikatsiyalash tizimidagi toʻrtta katta guruhdan biridir. Xordofonlarga Torli musiqa cholgʻulari kiradi.
# Sung Jae-ki

**Sung Jae-ki**(Koreya:성재기 成在基, 1967.9.11, Daegu - 2013.7.26. Seoul) — Koreya Respublikasi Inson huquqlari activists, civil right activists. "Youngnam" universitetini tugatgan (1992). 1999 va 2001—13-yil men's libetarian movements. 2006-yil Abolition Department Ayol club(여성부 폐지운동 본부) prezidenti. 2008-yildan Tinchlik va club liberty Koreya Erkak(남성연대 男性連帶). 2011 va 2013-yildan club liberty Koreya Erkak prezidenti.

## Manbalar

## Havolalar

* South Korean channel films suicide (Wayback Machine saytida 2013-08-01 sanasida arxivlangan) (Inglizcha)
* Suicide performance and journalist ethics News Dongah (Inglizcha)
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews (Inglizcha)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (Inglizcha)
# Amerikaliklar

**Amerikaliklar** — AQSh aholisining koʻpchilik qismini tashkil etadigan xalq. Amerikaliklar 194,2 million kishidan ortiq (1992), jumladan AQShda 193 mln. kishi. Kanadada 320 ming kishi, Meksikada 135 ming kishi, Buyuk Britaniyada 120 ming kishi yashaydi. Amerikaliklar millati XVII asrning boshlarida Angliyaning Shimoliy Amerikadagi mustamlakasiga Yevropadan koʻchib kelgan kishilar (ingliz, shotland, irland, golland, fransuz, ispan va boshqalar)dan tashkil topgan. Amerikaliklar millati asosan Shimoliy Amerikada mustaqillik uchun ku-rash (1775-1783) arafasida va shu kurash mobaynida shakllangan. AQShga muhojir boʻlib kelgan turli-tuman etnik guruhlar assimilyatsiya boʻlib, Amerikaliklar qiyofasiga, tili va madaniya-tiga oʻz hissalarini qoʻsha bordilar. XIX asr oʻrtalarida, fuqarolar urushi (1861-1865) arafasida AQShga koʻp irland va nemislar keldi. XIX asrning oxirlarida esa Gʻarbiy Yevropa bilan bir qatorda Sharqiy va Janubiy Yevropadan, Osiyodan muhojirlarning kela boshlashi amerikaliklarning etnik xilma-xilligini kuchaytirdi. Birinchi jahon urushi davrida (1914-1918-yillarda) Meksikadan, Lotin Amerika-sining boshqa mamlakatlaridan ham juda koʻp muhojirlar keldi. Birinchi jahon urushidan keyin chet ellardan koʻchib kelish qonuniy cheklab qoʻyilgach, kelgindilar soni kamaya boshladi. Dindorlari asosan protestantlar, katoliklar. Amerikaliklar millati nisbatan yosh. Etnik jihatdan qoʻshilish jarayoni tugʻallanganicha yoʻq. Koʻpgina milliy guruh (polyak, italyan va boshqalar)lar oʻz mamlakatlari madaniyatlarini qisman saqlab qolganlar, lekin ingliz tilida soʻzlashadilar. Amerikalik oʻzbeklar ham til, urf-odat, madaniyatlarini saqdab qolganlar. Amerikaliklar ingliz tilining amerikan shevasida soʻzlashadi. Shartli ravishda baʼzan Amerika qitʼasida yashovchilarning hammasini amerikaliklar deb ataydilar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Loʻli tili

**Loʻli tili** — loʻlilarning tili. Hind-yevropa tillari oilasining hindoriy guruhiga mansub. Loʻli tili hind-oriy tillari muhitidan ajralgan holda shakllanganligi tufayli yaqin, qardosh til guruhlaridan sezilarli farqqa ega, lekin koʻhna hind-oriy tillari lugʻaviy tarkibini saqlab qolgan, tipologik jihatdan oʻrta va yangi hind tillariga yaqin. Talaffuzda oʻziga xos jihatlar: jaranglilarning jarangsizlanishi (g>k, d>t, b>p), sirgʻalishning kuchsizlanishi, qorishiq tovushlarning susayishi (sh>s) va boshqa mavjud. Morfologiyasi uchun soʻz ketidan qoʻshiladigan qoʻshimchalarning yangi kelishik fleksiyasiga uchrashi, jonsiz — narsa otlarida tushum kelishigining shakli uchramasligi, kelasi zamon feʼlining murak-kab shakli va boshqa xos. Muntazam koʻchib yurish tufayli loʻlilar Loʻli tilining turli lahjalarida soʻzlashadi. Bundan tashqari, Loʻli tili loʻlilar yashaydigan hududlardagi mahalliy tillarning lugʻaviy, fonetik, sintaktik taʼsiriga uchragan. Sharq mamlakatlarida uzoq vaqt yashagan loʻlilarning tiliga sharqiy tillar, Gʻarb mamlakatlarida yashaganlarining tiliga esa gʻarbiy tillar sezilarli taʼsir etgan. Mas, Vizantiya hududidagi loʻlilar tilida Bolqon yarim orolidagi tillar uchun umumiy boʻlgan xususiyatlarni uchratish mumkin.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Vestgotlar

**Vestgotlar**, vizigotlar, tervinglar — german qabilasi, gotlarning gʻarbiy tarmogʻi. Mil. III—IV asrlarda Dnestr daryosining gʻarbiy tomonida yashagan V. IV asrning 70-y.larida hunnlar siquvi ostida Dunay daryosidan oʻtib Myoziyaga oʻrnashganlar (qarang Xalqlarning buyuk koʻchishi). 418-yil Jan. Galliyada Gʻarbiy Rim imperiyasi hududida markazi Tuluza sh. boʻlgan ilk varvar qirolligini barpo etganlar. V asr 2-yarmida V. Ispaniyaning katta qismini egallab olganlar. 507-yil franklar tomonidan Jan. Galliya bosib olingach, bu yer V. qirolligining asosiy hududi boʻlib qolgan; VI asr oʻrtasidan uning poytaxti Toledo sh. boʻlgan. V. ayrim mahalliy yer egalari qoʻlidagi haydaladigan yerlarning 2/3 qismini tortib olganlar. Rim tartiboti bilan yaqindan tanishish V.larga urugʻ-qabilachilik munosabatlaridan ilk mulkchilik tuzumiga oʻtish imkonini bergan. Vestgot qirolligida hukmron etnik guruh boʻlgan bosqinchi V. asta-sekin mahalliy ispan-rim aholisi bilan aralashib ketgan. 711—718-yillarda V. davlati arablar tomonidan zabt etilgan (yana q. Ispaniya).

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil