# Osiyo oʻyinlari

Osiyo Oʻyinlari ramzi.
**Osiyo Oʻyinlari** (**Asiad** ham deyiladi) har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan sport oʻyinlari musobaqalaridir. Bunda faqatgina Osiyo davlatlari ishtirok qilishadi.

**Osiyo oʻyinlari** — Osiyo qitʼasining nufuzli sport musobaqalari. 4 yilda 1-marta oʻtkaziladi. Osiyo Olimpiada kengashi 1949-yil 13 fevralda asos solgan va musobaqalarni oʻtkazuvchi O.oʻ. federatsiyasini tashkil etgan. Uning nizomi Olimpiada oʻyinlari gʻoyalari asosida tuzilgan. Har bir davlat O.oʻ.ning qaysi turlarida ishtirok etishini oʻzi belgilaydi, lekin vakillari tarkibi tashkiliy qoʻmita va Osiyo Olimpiada kengashi belgilagan sondan oshib ketmasligi kerak. O.oʻ. da voleybol, futbol, yengil atletika, suzish kabi Olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan sport turlari hamda muaytay, sepak tekrav singari milliy sport turlari boʻyicha musobaqalar uyushtiriladi. O.oʻ. dasturiga biror milliy sport turini kiritish uchun bu tur qitʼaning kamida 6 ta davlatida ommalashgan boʻlishi va kamida 4 mamlakatdan shu tur boʻyicha sportchilar ishtirok etishi zarur.

Oʻzbekiston sportchilari O.oʻ.ga 1994-yildan qatnashadi. Sportchilarimiz O.oʻ.ning 100 dan ortiq medallari bilan takdirlanishdi (2002), ulardan 31 tasi oltin medaldir. Baydarkachi Ivan Kireyev (1994) 3 bor, gimnastikami Oksana Chusovitina (2002) va bokschi Sergey Mixaylov (1998, 2002) 2-martadan O.oʻ. chempioni boʻldi. Oʻzbekiston futbol terma jamoasi 1994-yilda Xirosi-mada qitʼa chempioni unvonini qoʻlga kiritdi.

O.oʻ. qitʼa davlatlarida milliy sport turlarining keng ommalashishiga yordam berayapti. 2006-yilda Doʻhada boʻladigan O.oʻ. dasturiga oʻzbek kurashi musobaqalari ham kiritildi.

Osiyo uyinlariSanasi Oʻtkazilgan joyi1951 Dehli Hindiston)1954 Manila (Filippin)1958 Tokio (Yaponiya)1962 Jakarta (Indoneziya)1966 Bangkok (Tailand)1970 Bangkok (Tailand)1974 Tehron (Eron)1978 Bangkok(Tailand)1982 Dehli (Hindiston)1986 Seul (Janubiy Koreya)1990 Pekin (Xitoy)1994 Xirosima (Yaponiya)1998 Bangkok(Tailand)2002 Pusan (Jan. Koreya)

**Osiyo oʻyinlari** — kompleks sport oʻyinlari boʻlib, oʻzida, Osiyo mamlakatlari va xalqlarining oʻzaro birligini mustahkamlash, oʻzaro hurmat va hamkorlikni oshirish, yoshlar oʻrtasida Olimpiya harakati targʻiboti, jismoniy maʼdaniyat va sportni ommalashtirishni oʻzida mujassamlashtirgan holda, 1951-yildan beri oʻtqazib kelinadi. Osiyo oʻyinlari Xalqaro Milliy Olimpiya Qoʻmitasi va Osiyo Olimpiya Kengashi rahnamoligida toʻrt yilda bir marotaba — Olimpiya oʻyinlaridan ikki yil oldin oʻtqaziladi. 18-Oʻyinlari tartib boʻyicha 2018-yili oʻtkazilishi darkor edi. Osiyo Olimpiya Kengashining 2009-yil, 3-iyulida Singapurda boʻlib oʻtgan Bosh Assamblyasida, Osiyo oʻyinlarni, Yozgi Olimpiada oʻyinlaridan 1 yil oldin oʻtkazish maqsadga muoffiq deb eʼtirof etilgan.

## Tarix

Osiyo oʻyinlarining asos solinishiga 1913-yildan 1934-yilgacha Xitoy, Yaponiya va Filippin vakillari ishtrok etgan Uzoq Sharq mamlakatlari chempionati sabab boʻldi. 14-Olimpiada oʻyinlari (1948-yil) paytida Londonda, Osiyo mamlakati qatnashchilari Osiyo oʻyinlari sport assotsiatsiyani tashkil etish borasida kelishuvga erishishdi. 1949-yil Nyu-Delida boʻlib oʻtgan assambleniyada Osiyo oʻyinlari Federatsiyasi tuzildi va 1951-yil Nyu-Delida birinchi Osiyo oʻyinlari boʻlib oʻtishligi haqida qaror qabul qilindi. 1982-yili Osiyo oʻyinlari Federatsiyasi XOQ eʼtirofiga sazovor boʻldi. 1982-yil 16-noyabrda Nyu-Delida boʻlib oʻtgan Bosh Assambleyada qitaʼdagi sport tashkiloti oʻz nomini — Osiyo Olimpiya Kengashi — deb oʻzgartirdi.

1951-yil, Birinchi Osiyo Oʻyinlari ochilish marosimi
2006-yil Dohadagi Osiyo oʻyinlari
## Osiyo oʻyinlari dasturi

Osiyo oʻyinlari dasturiga quyidagi sport turlari kiritilgan:

* Akademik greblya
* Yengil atletika
* Badminton
* Basketbol
* Beysbol
* Boks
* Kurash
* Velosport
* Suv sporti turlari
* Voleybol
* Gandbol
* Gimnastika
* Golf
* Baydarka va kanoeda eshkak eshish
* Dzyudo
* Kabaddi
* Karate
* Ot sporti
* Kriket
* Stol tennisi
* Yelkanli sport
* Penchak silat
* Regbi
* Sepaktakrav
* Skvosh
* Zamonaviy beshkurash
* Softbol
* Soft-tennis
* Oʻq otish
* Kamondan oʻq otish
* Taekvondo
* Tennis
* Triatlon
* Ogʻir atletika
* Ushu
* Qilichbozlik
* Futbol
* Xokkey

Osiyo oʻyinlari mashstabi (sport, musobaqa turlari boʻyicha) XX asrning 50-yillardanoq xalqaro talablarga javob bera boshlagan. Misol tariqasida 1986-yil Seulda oʻtqazilgan Osiyo oʻyinlarida 25 sport turi boʻyicha, 269 ta musobaqani keltirib oʻtishimiz mumkin. Pekinda boʻlib oʻtgan 11- Osiyo oʻyinlarda, medallar uchun kurashish 27 sport turi boʻyicha, 310 ta musobaqa turlariga oshdi. 2002-yil Pusanda boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida sportchilar 38 sport turi boʻyicha, 419 ta baxslarda ishtrok etishdi. Eng koʻp dastur 2010-yili Guanjou(Xitoy)da qayd etildi. Sportchilar 42 sport turi boʻyicha, 476 ta musobaqada bahslashishdi.

## Osiyo oʻyinlari roʻyxati

| Yil | Oʻyinlar | Mezbon | Oʻyin boʻlib oʻtgan muddat | Mamlakat | Ishtrokchi | Sport turlari | Musobaqalar | Manba |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1951 | I |  Hindiston  Nyu Deli | Mart 4–11 | 11 | 489 | 6 | 57 |  |
| 1954 | II |  Filippin  Manila | May 1–9 | 19 | 970 | 8 | 76 |  |
| 1958 | III |  Yaponiya Tokyo | May 28 — Iyun 1 | 16 | 1,820 | 13 | 97 |  |
| 1962 | IV |  Indoneziya  Jakarta | Avgust 24 — Sentabr 4 | 12 | 1,460 | 13 | 88 |  |
| 1966 | V |  Tailand  Bangkok | Dekabr 9–20 | 16 | 1,945 | 14 | 143 |  |
| 1970 | VI |  Tailand  Bangkok | Dekabr 9–20 | 16 | 2,400 | 13 | 135 |  |
| 1974 | VII |  Eron  Tehron | Sentabr 1–16 | 19 | 3,010 | 16 | 202 |  |
| 1978 | VIII |  Tailand  Bangkok | Dekabr 9–20 | 19 | 3,842 | 19 | 201 |  |
| 1982 | IX |  Hindiston  Nyu Deli | Noyabr 19 — Dekabr 4 | 23 | 3,411 | 21 | 147 |  |
| 1986 | X |  Koreya Respublikasi Seul | Sentabr 20 — Octyabr 5 | 27 | 4,839 | 25 | 270 |  |
| 1990 | XI |  Xitoy Pekin | Sentabr 22 — Octyabr 7 | 36 | 6,122 | 29 | 310 |  |
| 1994 | XII |  Yaponiya Hiroshima | Octyabr 2–16 | 42 | 6,828 | 34 | 337 |  |
| 1998 | XIII |  Tailand  Bangkok | Dekabr 6–20 | 41 | 6,554 | 36 | 376 |  |
| 2002 | XIV |  Koreya Respublikasi Pusan | Sentaybr 29 — Octyabr 14 | 44 | 7,711 | 38 | 419 |  |
| 2006 | XV |  Qatar  Doha | Dekabr 1–15 | 45 | 9,520 | 39 | 424 |  |
| 2010 | XVI |  Xitoy Guanjou | Noyabr 12–27 | 45 | 9,704 | 42 | 476 |  |
| 2014 | XVII |  Koreya Respublikasi Incheon | Sentabr 19 — Octyabir 4 | *Kelajakdagi musobaqa* |
| 2018 | XVIII |  Indoneziya  Jakarta-Palembang |  | *Kelajakdagi musobaqa* |
| 2022 | XIX |  Xitoy Hangzhou |  | *Kelajakdagi musobaqa* |

Osiyo Oʻyinlariga mezbonlik qilgan mamlakatlar. Qizil nuqta Oʻyin oʻtkazilgan shaharni anglatadi
## Boshqa Osiyo oʻyinlari

**Hozirgi kunda Osiyo Olimpiya Kengashi bayrogʻi ostida nafaqat yozgi va qishki Olimpiya oʻyinlari, shu bilan birga quyudagi bahslar ham oʻtkazilmoqda:1.Jangovor sanʼat va yopiq inshoatlarda oʻtkaziladigan Osiyo oʻyinlari

2013-yildan eʼtiboran „*Yopiq inshoatlardagi Osiyo oʻyinlari*“ va „J*angovor sanʼat boʻyicha Osiyo oʻyinlari*“ni bitta musoboqaga — „Jangovor sanʼat va yopiq inshoatlarda oʻtkaziladigan Osiyo oʻyinlari“ga birlashtirgan holda toʻrt yilda bir marotaba oʻtkaziladigan boʻldi.

Bu oʻyinlar dasturiga yozgi va qishki Osiyo oʻyinlari va Olimpiada oʻyinlariga kiritilmagan sport turlarini oʻz ichiga qamrab oladi. IV Jangovor sanʼat va yopiq inshoatlarda oʻtkaziladigan Osiyo oʻyinlari 2013-yil Incheon (J.Koreya)da boʻlib oʻtsa, 2017-yil Turkmaniston poytaxti Ashxabodda navbat boʻyicha V oʻyinlar boʻlib oʻtadi. Dastur, quyida koʻrsatilgan yopiq inshoatlardagi sport turlari boʻyicha 6 tadan kam boʻlmagan va jangovor sanʼat boʻyicha 2 ta sport turidan kam boʻlmagan sport turlarini oʻz ichiga qamrab olishi darkor.

Yopiq inshoatlardagi sport turlari:

* Akrobatika
* aerobika
* yengil atletika
* bilyard
* bouling
* bridj
* shaxmat
* velosport
* sport raqsi
* „ajdarho va sher raqsi“ musobaqasi
* kibersport
* sportning ekstremal turlari
* futzal
* xokkey
* 25 metr masofaga suzish.

**Jangovor sanʼat boʻyicha sport turlari: Karate
* Muaytay
* Djiu-djitsu
* Kikboksing
* Kurash
* penchak silat

2.Sohil sport turlari boʻyicha Osiyo oʻyinlari3.Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari

Oʻzbekiston barcha Osiyo oʻyinlarida 1994-yildan beri ishtrok etib kelmoqda.

## Manbalar

1. www.olympic.uz (Wayback Machine saytida 2012-11-27 sanasida arxivlangan)

## Havolalar

* Asian Games(ingl.)
* Aziatskie igri(rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |