Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pogʻona

**Pogʻona**, **bosqich** – tovushqator, gamma va ladlarni tashkil etuvchi har bir tovush. Yozuvda rim raqamlari bilan belgilanadi (I, II, VII, VIII va hokazo).

## Asosiy pogʻonalar

Major va minor tonalliklarining birinchi (I), toʻrtinchi (IV) va beshinchi (V) pogʻonalari asosiy pogʻonalar hisoblanadi.

Unable to compile LilyPond input file:

```
line 10 - column 23:
bad grob property path
```

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Suy

**Suy**, Suy xonligi — Xitoydagi sulola va davlat (581—618). Asoschisi — sarkarda Yan Szyan (Yang Jyan); u imperator Vendi (581—604 yillarda hukmronlik qilgan) nomi bilan mashhur boʻlgan. U 589-yil mamlakatning jan. va shim.ni birlashtirib, xitoylik boʻlmagan elatlarning shimolidagi hukmronligiga chek qoʻygan. Davlat hududi sharqda dengiz qirgʻoqlarigacha, gʻarbda Sharqiy Turkistongacha, janubida hozirgi XXRning Yunnan oʻlkasigacha va shim. da Ichki Moʻgʻulistongacha kengaygan. Mamlakatni boshqarishni markazlashtirishga qaratilgan islohotlar oʻtkazgan. Poytaxti — Changʼan (hozirgi Sian) boʻlgan. Vendi taxtga chiqqan dastlabki yillarida dehqonlarga yon bosgan. Imperator Yan Guan (Yandi) davrida (605—617) Xitoydagi Buyuk kanalning asosiy kismi qurilgan. Yan Guan Koreyaga (611 — 614), Janubida — Vyetnamdagi Vansuan davlatiga, Gʻarbda — turkiy qabilalar va tuguxunlarga qarshi bosqinchilik urushlari olib borgan. Turkiy qabilalarga qarshi kurash jarayonida u turklarni 2 ga boʻlib tashlash va ular orasiga nizo solish, shu asosda yuzaga kelgan ichki ziddiyatlardan foydalanib oʻz maqsadiga erishish rejasini amalga oshirishga harakat qildi. Yan Guan kattiqqoʻl, qonxoʻr, maishatboz, ortiqcha mablagʻ talab qiladigan yirik tadbirlar oʻtkazishni yaxshi koʻrgan. S. dehqonlar qoʻzgʻolonlari (611—618) va oʻzaro ichki nizolar tufayli barham topgan. 618-yil hokimiyatni Tayyuan (hozirgi Shansi viloyati) noibi Li Yuan egallab olib, yangi Tan sulolasiga asos solgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Szyansu

**Szyansu** – Xitoyning sharkay qismidagi provinsiya. Yanszi daryosi quyi oqimi havzasida. Sharqiy Xitoy va Sariq dengizlar bilan oʻralgan. Maydoni 102,6 ming km². Aholisi 71,8 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi – Nankin Szyansu Shanxay Szyansu alohida maʼmuriy birlik. Szyansu Xitoyning aholi zich yashaydigan provinsiyasi.

Szyansu, asosan, Shimoliy Xitoy tekisligida joylashgan. Iklimi tropik, mussonli iklim. Yillik yogʻin 600–1200 mm. Buyuk kanal Yanszi daryosini Szyansu hududidagi koʻllar bilan bogʻlaydi. Szyansu – iqgisodiy jihatdan rivojlangan industrialagrar rayon. Iktisodiyotida Shanxay Szyansu muhim oʻrin tutadi. Koʻmir, temir rudasi, apatit, kaolin qazib chiqariladi. Toʻqimachilik, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, sement, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Asosiy ekini – sholi. Bugʻdoy, arpa, makkajoʻxori, batat, dukkaklilar, sabzavot ham ekiladi. Paxtachilik rivojlangan. Choʻchqa, parranda boqiladi. Baliq ovlanadi.

Qadimda Szyansu hududida man va xuayi qabilalari yashagan. Szyansu mil. av. VIII—IV asrlarda Si, U, Yue, Chu podshoxliklari tarkibida boʻlgan, XVII asrda Xitoyni manjurlar bosib olgandan soʻng bu yerda Szyannan viloyati tashkil topdi, keyinroq u Szyansu provinsiyasi deb ataldi.

2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Szyansu 84,748 million aholiga ega.

## Manbalar

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Tan

| TanTan sulolasi
  |
| --- |
|  |
| Poytaxt | * Chang'an (618–904)
* Luoyang (904–907)
 |
| Rasmiy til(lar) |
Xitoy tili |

**Tan**, Tang sulolasi (/tɑːŋ/, [tʰǎŋ]; xitoycha: chàngì) yoki Tan imperiyasi – 618—907 yillarda Xitoyda hukmronlik qilgan markazlashgan davlat va sulola. Undan oldin Suy sulolasi va undan keyin besh sulola va oʻn shohlik davri kelgan. Tarixchilar, odatda, Tangni Xitoy sivilizatsiyasining yuqori nuqtasi va kosmopolit madaniyatning oltin davri deb hisoblashadi. Dastlabki hukmdorlarining harbiy yurishlari natijasida qoʻlga kiritilgan Tan hududi Xan sulolasi bilan raqobatlashardi.

Li oilasi Suy sulolasi tanazzul davridan foydalanishi va ularning yakuniy qulashini tezlashtirgandan soʻng sulolaga asos solgan, oʻz navbatida sulola hukmronligining birinchi yarmida taraqqiyot va barqarorlik davrini boshlagan. 690— 705-yillarda imperator Wu Zetain taxtni egallab, Wo Chjou sulolasini eʼlon qilgan va Xitoyning yagona qonuniy imperatori hukmron boʻlganida, sulola rasmiy ravishda toʻxtatilgan. Vayronkor An Lushan qoʻzgʻoloni (755–763) xalqni larzaga soldi va sulolaning ikkinchi yarmida markaziy hokimiyat obrosining pasayishiga olib keldi. Oldingi Suy sulolasi singari, Tan davlat xizmati tizimini standartlashtirilgan imtihonlar va idoraga tavsiyalar va olim-mansabdor shaxslarni yollash orqali saqlab qoldi. IX asrda jiedushi nomi bilan mashhur boʻlgan mintaqaviy harbiy gubernatorlarning koʻtarilishi bu fuqarolik tartibini buzdi. IX asrning ikkinchi yarmida mamlakatda ijtimoiy iqtisodiy ahvol yomonlashgani ketma-ket xalq qoʻzgʻolonlari sodir boʻlishi ichki siyosiy tanazzulni kuchayishiga va Tan imperiyasini 15 ta mayda hokimliklarga boʻlinib ketishiga olib kelgan. Agrar qoʻzgʻolonlar aholining ommaviy yoʻqolishi va koʻchirilishiga, keng qashshoqlikka va hukumatning yanada tanazzulga tutishiga olib keldi, natijada 907-yilda sulola tugatildi.

Changʻan shahridagi Tan poytaxti (hozirgi Sian) sulola mavjud boʻlgan davrda dunyodagi eng gavjum shahar boʻlgan. 7- va VIII asrlarda oʻtkazilgan ikkita aholini roʻyxatga olishda imperiya aholisi taxminan 50 million kishini tashkil etgan, sulolaning oxiriga kelib ularning soni 80 millionga yetgan. Sulola Ichki Osiyoni va Buyul Ipak yo'li boʻylab foydali savdo yoʻllarini nazorat qilish uchun koʻchmanchi kuchlar bilan kurashish uchun yuz minglab qoʻshinlardan iborat professional va chaqirilgan armiyalarni toʻpladi. Uzoq qirollik va shtatlar Tan saroyiga o'lpon toʻlagan, Tan esa protektorat tizimi orqali bir qancha hududlarni bilvosita nazorat qilgan. Tan oʻzining siyosiy gegemonligidan tashqari, Yaponiya va Koreya kabi qoʻshni Sharqiy Osiyo xalqlariga kuchli madaniy taʼsir koʻrsatdi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Li yuan

**Li yuan** (566-635.21.6) - Xitoy imperatori (618—626). Tan sulolasi asoschisi. Yirik mulkdor, Tayyuan viloyatining hokimi boʻlgan. Oʻgʻli Li Shimin tomonidan hokimiyatdan chetlatilgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |