Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bertrand Russell

| Bertrand Arthur William Russell, Earl Russell III |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
18-may 1872-yil, Trellech, Monmouthshire, Uels |
| Vafoti |
2-fevral 1970-yil(1970-02-02) (97 yoshda), Penrhyndeudraeth, Uels |
| Fuqaroligi | Birlashgan Qirollik va United Kingdom of Great Britain and Ireland |
| Koʻrsatgan taʼsirlari |
Tahliliy falsafa, Wittgenstein, A. J. Ayer, Rudolf Carnap, Kurt Gödel, Karl Popper, W. V. Quine, N. Chomsky, J. L. Austin, Saul Kripke, Moritz Schlick, Alfred Tarski, Friedrich Waismann, Donald Davidson |
| Olgan taʼsirlari |
Leibniz, Hume, G.E. Moore, John McTaggart, Frege, Whitehead, Wittgenstein, Mill, Thomas Paine |
| Otasi | John Russell, Viscount Amberley |
| Onasi | Katharine Russell, Viscountess Amberley |

**Bertrand Arthur William Russell, 3-Earl Russell** (18-may 1872 – 2-fevral 1970) britan faylasufi, tarixchi, matematik, patsifist, ratsionalist, Qirollik Jamiyati aʼzosi, Nobel mukofoti va "Xizmatlari uchun" ordeni laureati boʻlgan. Buyuk Britaniya va AQShda bir necha untlarning professor 1908-yildan London qirollik jamiyati aʼzosi. Ingliz neorealizmi va neopozitivizmi asoschisi. Uning fikricha, falsafa oʻz muammolarini tabiiyot ilmidan oladi, uning vazifasi — tabiiyot ilmi tamoyillari va tushunchalarini tahlil qilish va tushuntirishdan iborat. Matematikani mantiqan asoslab berish maqsadida mantiqning deduktivaksiomatik tuzilishini rivojlantirgan. "Matematika asoslari" (A. Uaytxed bilan birga; 1—3j.lar, 1910—13) asarini yozgan. R. oʻzining sotsiologik karashlari bilan psixologizmga yaqinlashgan. Uning fikricha, tarixiy jarayon va odamlarning xattiharakati asosida instinkt, hissiyot yotadi. R. obyektiv tarixiy qonuniyatlarni aniqlash mumkin emas, deb hisoblagan. U yadro qurolini taqiqlash va tinchtotuv yashash siyosatining tarafdori boʻlgan. Paguosh harakati tashabbuskorlaridan biri. Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureata (1950).

## Manbalar
# Armiya

**Armiya** (lotincha. armo — qurollantiraman) — quruqlikdagi qoʻshinlar yoxud (baʼzan) davlatning harbiy dengiz flotidan boshqa barcha qurolli kuchlari majmui. Shuningdek, Armiya deganda jangovar operatsiyalar olib borishga moʻljallangan bir nechta qoʻshilma va qurolli kuchlarning turli qismlari operativ birlashmasi (umumqoʻshin yoki dala, tank, havo, havo desant Armiyasi va boshqalar) tushuniladi. Turkiy xalqlarda qoʻshin, lashkar, cherik deb atalgan.

## Yana qarang

* Oʻz armiyasiga ega boʻlmagan davlatlar

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Jamoa

**Jamoa** — kishilarning uyushuv shakli. Bunda insonlar vositalari hammaning mulki hisoblangan. Jamoa tamoman yoki qisman oʻzini-oʻzi boshqargan. Urugʻ, oila, xonadon, qishloq (qoʻshnichilik) jamoalari mavjud boʻlgani maʼlum.

Rossiyada jamoa tortabaqaviy birlik (1861-yilgi dehqonlar islohotidan keyin yer egasi) boʻlib, oʻlpon yigʻishda undan vosita sifatida foydalanilgan. Keng maʼnoda jamoa nomi boshqa tarixiy birliklarga nisbatan ham qoʻllanadi (maye, diniy jamoa, dehqonchilik jamoasi).

## Adabiyotlar

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Valyuta

Har qanday valyutaning ramzi.
**Valyuta** (ital. valuta, lot. valere — qadrlanmoq, qiymat) — 1) mamlakatning pul birligi va uning turi (oltin, kumush, qogʻoz); 2) chet mamlakatlarning xalqaro muomalada qoʻllanuvchi pullari, shuningdek shu mamlakatlarning pul birligida ifodalangan va xalqaro hisobkitoblarda foydalaniladigan kredit va toʻlov hujjatlari (veksellar, cheklar, banknotlar va b.).

XIX asrgacha koʻpchilik mamlakatlarda kumush V. yoki bimetalizm pul tizimi keig tarqalgan edi. XIX asrdan boshlab, avvalo Angliyada, soʻng b. mamlakatlarda oltin V. koʻllanila boshladi. XX asrning 70-y.laridan boshlab, qogʻoz V., yaʼni oltin va kumushga almashtirilmaydigan banknot va qogʻoz pullar harakterlidir. Ular inflyatsiyaga uchrab turadi, qadrsizlanadi, natijada davlat tomonidan devalvatsiya tadbirlari oʻtkaziladi (qarang Valyuta kursi). Kursi barqaror V.lar qadri baland V.lar deyiladi. V.lar erkin almashtiriladigan (har qanday chet el valyutasiga cheklanmagan miqdorda almashtiriladi, har qanday mamlakatga erkin oʻtkaziladi), qisman almashtiriladigan (V. almashuvi u yoki bu egalar, u yoki bu V. harakatlari bilan chegaralanadi), almashtirilmaydigan (bir mamlakat doirasida amal qiladigan) turlarga boʻlinadi. Xalqaro toʻlov muomalasi erkin almashtiriladigan yoki Xalqaro valyuta fondi belgilagan kurs boʻyicha erkin almashtiriladigan V. bilan bajariladi. Xalqaro valyuta fondi AQSH dollari, Kanada dollari, Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlar V.lari, Shveysariya franki, Shvesiya, Yaponiya va b. bir qator davlatlarning V.larini har qanday mamlakatlar V.siga erkin almashtiriladigan V.ga kiritadi.

Oʻzbekiston Respublikasi milliy V. birligi — soʻm 1994-yil 1 iyuldan muomalaga kiritilgan.

Eson Egamov.

**Valyuta** atamasi quyidagilarga nisbatan qoʻllanishi mumkin:

* Tovarlar qiymatini oʻlchash uchun foydalaniladigan pul birligi;
* Mamlakatda qabul qilingan pul birligi, xorijiy davlatlarning pul belgilari;
* Muomala va toʻlov koʻrinishidagi kredit vositasi (veksel, chek).

## Havolalar

xabar.cc.uz (Wayback Machine saytida 2006-06-28 sanasida arxivlangan)

## Manbalar
# Orol

*Ushbu maqola suv bilan oʻralgan quruqlik haqidadir. Shu nomli dengiz uchun Orol dengizi maqolasiga qarang.*
*Britaniya orollari*
**Orol -** suv bilan oʻralgan subkontinental yer boʻlagidir. Orollar okean, dengiz, koʻl, daryolarda boʻladi. Geografik yoki geologik aloqador orollar guruhiga *arxipelag* deyiladi. Qitʼalardan tashqarida joylashgan orol *okeanik orol* deyiladi. Shuningdek *sunʼiy orollar* ham mavjud.

## Yana qarang

* Atoll

## Havolalar

* Orol (Wayback Machine saytida 2014-07-06 sanasida arxivlangan), *Bolalar kutubxonasi*
# Xuanxe

| Xuanxe |
| --- |
|  |
| Tavsif |
| Uzunligi | 5 464 |
| Suv sarfi | 2 571 m³/s |
| Joylashuvi |
|  |
| Davlat | Xitoy |
| Xuanxe |

**Xuanxe, Xuang xe**, **Sariq daryo** - Xitoyning sharqiy qismidagi daryo. Uzunligi 4845 km, havzasining maydoni 771 ming km². Tibet togʻligining sharqiy qismidan, 4000 m balandlikdan boshlanib, OrinNur va JarinNur koʻllari orqali, Kunlun va Nanshan togʻlari tarmoqlari orasidan oqadi. Oʻrta oqimida, Ordos va Lyossli platoni kesib oʻtayotib, katta meandralar hosil qiladi. Quyiroqda, chuqur daralardan oʻtgach, soʻnggi 700 km masofada Buyuk Xitoy tekisligidan oqadi. Sariq dengizning Boxayvan qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 2000 m³/sek., rejimi mussonli, yozda toshadi. Tekisliklarda suv sathi 4–5 m, togʻlarda 15–20 m gacha koʻtariladi. Daryo yiliga 1300 mln. t okiziq keltiradi va bu jihatdan dunyoda 1oʻrinni egallaydi. X. va uning irmoqlari keltirgan juda koʻp miqdordagi oqizikdardan suv loyqalanib, sariq gus oladi (daryo nomi shundan). Oqiziqlar quyi qismida toʻplanib borib, daryo oʻzanini koʻtaradi. Natijada tekislikdan oʻtgan qismida daryo oʻzani tevarakatrofdagi tekisliklardan 3–10 m baland. Toshqinlarning oldini olish maqsadida uz. 5 ming km li dambalar bilan oʻralgan. X. va uning irmoqlari gidroenergiya zaxirasiga boy. Sugʻorishda keng foydalaniladi. Ayrim qismlarida (jami 790 icm) kema qatnaydi. X. havzasi Xitoyning aholisi eng zich rnlaridan biri. Buyuk kanal orqali Xuayxe daryosi bilan bogʻlangan. X. boʻyida Lanchjou, Baotou, Loyan, Chjenchjou, Kayfin, Szinan kabi yirik shaharlar joylashgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Vikipediya

Vikipediya|  |
| Web-manzil |
www.wikipedia.org |
| Interwiki |
XX: |
| Asosiy boʻlim |
jami 287 boʻlim |
| Asos solingan sana |
15-yanvar, 2001 |
| Asoschi |
Jimmy Wales va Larry Sanger |
| Maqolalar soni |
20 milliondan dan ortiq |
| Egasi |
Wikimedia Foundation |
| Litsenziya |
erkin |
| Reklama |
yoʻq |

**Vikipediya** — koʻp tilli, erkin, onlayn ensiklopediya. U koʻngillilar jamoasi tomonidan ochiq hamkorlik hamda vikiga tayanuvchi tahrir tizimi asosida yoziladi va yuritiladi. Ushbu loyiha 2001-yil 15-yanvarda mutaxassislarga moʻljallangan Nupediaga toʻldiruvchi sifatida yaratilib, hozirda uni notijorat Wikimedia Foundation tashkiloti boshqaradi. Vikipediya bugunga kelib eng katta va eng koʻp koʻzdan kechiriladigan maʼlumot manbasiga aylandi. Hozirda bu bepul ensiklopediyada dunyoning 283 tilida 59 milliondan oshiq maqola bor. Vikipediyaning eng katta ingliz tili boʻlimi 7207576 ta maqolaga ega. Taqqoslash uchun, qogʻoz nashrdagi ensiklopediyalar orasida eng kattasi boʻlmish *Encyclopædia Britannica* (*Britaniya Ensiklopediyasi*)dagi maqolalar soni 130 ming atrofidadir. Bundan tashqari, Vikipediyaning juda mashhur boʻlib ketishi ortidan unga yondosh Vikiombor, Vikilugʻat, Vikikitob, Vikiversitet, Vikiiqtibos hamda Vikiyangiliklar kabi loyihalar ham paydo boʻlgan.

## Tarixi

Asosiy maqola: Vikipediya tarixi
*wikipedia.com* va *wikipedia.org* domenlari mos ravishda 2001-yil 12-yanvarda va 2001-yil 13-yanvarda roʻyxatga olingan.

Vikipediyaga 2001-yil 15-yanvarda Amerika Qoʻshma Shtatlari fuqarolari Jimmy Wales va Larry Sanger asos solishgan. Sanger „Vikipediya“ soʻzini inglizcha „wiki“ va „encyclopedia“ soʻzlarini birlashtirib oʻylab topgan. „Wiki“ soʻzi aslida gavayiliklarning soʻzi boʻlib, „tez“ degan maʼnoni bildiradi va koʻpchilik birgalikda yaratadigan web sahifalar shu nom bilan ataladi. Jimmy Walesning niyati *Britannica* sifatiga yoki undan ham yuqori darajaga erishish va ensiklopediyani bosma holida tarqatish boʻlgan edi.

## Oʻzbek tilidagi Vikipediya

Asosiy maqola: Oʻzbekcha Vikipediya
Oʻzbek tilidagi Vikipediyada 349 604 ta maqola bor. Foydalanuvchilar soni — 286 893, ulardan 544 nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan. Jami sahifalar soni (munozara, turkum va hokazo bilan qoʻshib hisoblaganda) — 1 272 651.

## Oʻzbekcha Vikipediyaning Oʻzbekiston hududida toʻsilishi

Asosiy maqola: Oʻzbekcha Vikipediya#Toʻsilishi
2011-yilning oxirida nomaʼlum sabablarga koʻra Oʻzbekiston hududida oʻzbek Vikipediyasi toʻsib qoʻyildi. Bu oʻzbekcha Vikipediyaning rivojlanishini jiddiy oqsoqlantirdi. Bugungi kunda esa Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech qanday muammolarsiz ocha oladilar.

## Turli tillardagi nashrlari

Vikipediya juda koʻplab tillarda har kun, soat va soniyada toʻldirilib borilmoqda. Ayniqsa quyidagi tillar bunga yaqqol misol boʻla oladi:

1. Inglizcha Vikipediya (7207576)
2. Nemischa Vikipediya (3135288)
3. Fransuzcha Vikipediya (2769132)

Toʻliq roʻyxat bu yerda.

## Manbalar

## Havolalar
# Maryland

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Maryland** |

 |
| **Shtat** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Marilend bayrogʻi | Marilend tamg`asi |

 |
| *Shtat laqabi: Eski Chegara Shtati; Ozod Shtat*
*(Old Line State; Free State)* |
|  |
| **Mamlakat** |  AQSH |
| **Poytaxt** | Annapolis |
| **Eng yirik shaharlar** | Baltimor Geyzersburg Rokvill  |
| **Maydon**
   • Butun
   • % suv | AQSh: 42-oʻrinda
32,131 km²
21.22 %  |
| **Aholi**
   • Butun (2021)
   • Zichlik
   • Senat oʻrinlari
   • Elektoral ovozlari | AQSh: 19-oʻrinda
6,177,224
209.23 kishi/km²
8
10 |
| **YIM**
   • YIM
   • YIM/kishi | AQSh: 15-oʻrinda
$227,991 million
$40,996 |
| **Ittifoqqa kirish**
   • Sana | 7-boʻlib
28-aprel 1788 |
| **Vaqt** | UTC-5 (EST) |
| **Qisqartma** | MD [24] |
| **Shtat guli** | Black-eyed susan
*(Rudbeckia hirta)* |
| **Shtat daraxti** | White oak (see also: Wye Oak)
*(Quercus alba)* |

**Maryland** (*talaffuzi: Merilend*) — Amerika Qoʼshma Shtatlardan biri boʻlib, AQShning Oʻrta-Atlantika hududida joylashgan. Maydoni 27,1 ming km². Hududining kattaligiga koʻra, shtat Yevropadagi Belgiya davlatiga qiyoslansa boʻladi. Aholisi 6,2 mln. kishi (2020), shundan shahar aholisi 81%. Maʼmuriy markazi — Annapolis shahri, eng yirik shahri va porti — Maryland. AQSh ittifoqiga 28-aprel 1788-yilda 7-shtat boʼlib kirgan. AQSh Soʻrovlar Byurosi 2007-yil avgustda taqdim etgan maʼlumotga koʻra, Maryland hozir AQShning eng boy shtati hisoblanadi (undan avval New Jersey shtati edi). Shtatdagi bir xoʻjalikning oʻrtacha yillik daromadi 65 ming 144 AQSh dollarini tashkil qiladi. Chesapik qoʻltigʻining har ikki sohiliga tutashgan. Sharqiy qismida sohilboʻyi pasttekisligi, markazida Pidmont platosi (eng baland joyi 400 m), gʻarbiy qismida Appalachi togʻlari (eng baland joyi 1024 m) bor. Iqlimi moʻtadil yumshoq, sernam iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 2—3°, iyulniki 25— 27°. Yillik yogʻin 1000 mm. Togʻ yon bagʻirlari oʻrmonlar bilan qoplangan. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — sanoat. Xom ashyoning aksari qismi chetdan keltiriladi. K°Ra metallurgiya sanoati rivojlangan. Mashinasozlik (jumladan, kemasozlik), radioelektronika, aviaraketa, kimyo, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari bor. Yirik metall konstruksiyalar ishlab chiqariladi. Qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining yarmidan ortigʻini chorvachilik beradi. Qoramol, choʻchqa, parranda boqiladi. Shtatning gʻarbiy qismida tamaki yetishtiriladi. Dengizdan baliq ovlanadi. Maryland orqali Atlantika okeani sohilini Vashington shahri bilan boglovchi muhim yoʻllar oʻtgan.

## Geografiyasi

### Tabiiy geografiyasi

### Aholi geografiyasi

## Iqlimi

### Oʻsimlik va hayvonot dunyosi

## Tarixi

## Demografiyasi

### Irqchilik

### Din

## Iqtisodiyoti

## Transporti

### Avtomobil yoʻllari

### Havo yoʻllari

### Temir yoʻllari

## Qonun va hukumat

### Siyosat

## Taʼlim

### Boshlangʻich va oʻrta taʼlim

### Oliy taʼlim

## Sport

## Manbalar

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Neytron yulduzlar

**Neytron yulduzlar** - katta massali yulduzlar evolyusiyasida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan oxirgi bosqichlardan biri. Neytron yulduzlar moddasi, asosan, neytrondan va qisman elektron, proton va ogir yadrolardan tashkil topgan. Neytron yulduzlarning koinotda boʻlishi mumkinligini birinchi marta L. D. Landau aytgan (1932). 1934-yil esa amerikalik astronomlar U. Baade va F. Svikki Neytron yulduzlar oʻta yangi yulduzlarning chaqnashlarida hosil boʻlishi mumkin, deb taxmin qildilar.

Yulduzlar evolyusiyasi nazariyasida koʻrsatilishicha, katta yulduzlarning yadro "yonilgʻisi" tugagach, ularning markaziy qismlarida falokatli suratda tez yuz beradigan gravitatsion siqilish (gravitatsion kollaps) kuzatiladi. Kollaps paytida modda zichligi shu qadar koʻp ortadiki, bunda neytronlar protonlarga nisbatan turgʻunroq boʻlib qoladi. Bunday sharoitda protonlar va turgun atom yadrolari neytronlarga va koʻp neytronli atom yadrolariga aylanadi. Neytron yulduzlarning oʻrtacha zichligi moddaning yadro zichligiga teng yoki undan ham katta boʻladi, shu sababli, Neytron yulduzlarning tuzilish xususiyatlari, asosan, yadro kuchlariga bogʻliq. Neytron yulduzlar uchun gravitatsion energiya (~1053 erg) ham harakterli. Bu ikki omil Neytron yulduzlarning ichki tuzilishini oʻrganishda katta ahamiyatga ega. 1967-yilda ayrim Neytron yulduzlar (pulsarlar) kashf etildi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Miletlik Fales

| Miletlik Fales |
| --- |
|  |
| Tavalludi | mil. avv. 625 |
| Vafoti | 540 до н. э. |
| Otasi | Examyas |
| Onasi | Сleobulina |

**Miletlik Fales** (qadimgi yunoncha: *Θαλῆς ὁ Μιλήσιος*; miloddan avvalgi taxminan 625 — taxminan 547) — yunon faylasufi, antik falsafa va fanning ilk namoyandasi. Milet maktabiga asos solgan. Fales savdogar, siyosiy arbob, munajjim, fiziolog, suv muhandisi sifatida ham taniqli edi. U ko‘pgina mamlakatlar (jumladan, Misr va Bobil)da bo‘lib, ularning madaniyati, fani, falsafiy merosi bilan yaqindan tanishgan. Turli sohalarda, xususan, astronomiyada kashfiyotlar qildi (mas, Yunonistonda birinchi bo‘lib, miloddan avvalgi 585-yil 28-mayda quyoshning tutilishini oldindan aytib bergan). Falesning fikricha, oyning yorug‘i quyosh nurining undagi inʼikosidir. U, shuningdek, quyoshning bir yil davomida harakati 365 kunga teng ekanligini isbotlagan. Fales taʼlimotiga ko‘ra, tabiatdagi turli-tuman narsa va hodisalar dastlabki ibtido — suvdan paydo bo‘lgan va pirovardida suvga aylanadi. U birinchi bo‘lib, olamning moddiy birligi haqida, bu moddiy birlikning doimiy harakatda va o‘zgarishda ekanligini aytgan.

Fales asarlari saqlanmagan. U haqidagi maʼlumotni Aristotel asarlaridan topish mumkin. Jumladan, Fales „Quyoshning harakati haqida“ „Teng kunlik haqida“ kitoblarini yozganligi maʼlum.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yulduz turkumlari

**Yulduz turkumlari** — yulduzlarni topish va belgilashni osonlashtirish uchun osmon gumbazining shartli ravishda ajratilgan qismlari; eng yorqin yulduzlar hosil qilgan oʻziga xos shakllar. Ular afsonaviy qahramonlar (Mars, Gerkules, Persey, va boshqalar), hayvonlar (Ilon, Katta it va boshqalar) va narsalar (masalan, Mezon, Qalqon va boshqalar)ning nomi bilan atalgan. Yulduz turkumlarining eng yorqin yulduzlari yunon harflari (a, r\ u va boshqalar) bilan belgilanib, bu harflar yoniga yulduz turkumining nomi yoziladi (masalan, Aravakashning a si), ravshanligi pastroq yulduzlar lotin harflari va raqamlari bilan belgilanadi. Butun osmon gumbazi 88 ta yulduz turkumlariga boʻlingan.

**Yulduz turkumlarining tarixi**

Yulduzlarni turkumlash uzoq oʻtmishga borib taqaladi. Qadimda odamlar **yulduz turkumlaridan** oʻzlarining dunyo qarashlari, tajribalari, yaratuvchanligi va hattoki diniy va maʼrifiy ahamiyatga ega boʻlgan afsonalarni oʻrganish uchun foydalanishgan. Turli xil madaniyatlar va mamlakatlar oʻzlarining yulduz turkumlarini ixtiro qilgan, va shu kabi harakatlar XX asrning boshlariga qadar yaʼni aniq faktlar asosida yulduz turkumlari yigʻilgunga qadar davom etgan.

Oʻn ikki (yoki oʻn uch) qadimiy yulduz turkumlari burjlar bilan bogʻliq boʻlgan (quyosh va oy tutilishini oʻz ichiga olib, va kesib oʻtuvchi sayyoralar). Burjlarning tarixiy kelib chiqishi hali hanuz nomaʼlum boʻlib kelmoqda.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Karbonat angidrid

**Karbonat angidrid**, **uglerod dioksidi**, **karbon dioksidi** (CO2) — gaz; karbonat kislota angidridi. Molekulasi uchta atomdan tashkil topgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Lyuterchilik

**Lyuterchilik** — protestantizmning yirik yoʻnalishlaridan biri. Asoschisi — Martin Lyuter. Germaniyada paydo boʻlgan. Lyuterchilikprotestantizmning asosiy qoidalarini bayon qilib bergan. Lyuterchiliktarafdorlari katolik ruhoniylari va cherkovning xudo bilan dindorlar oʻrtasidagi vositachilik rolini tan olmaydi. Xristianlik marosimlaridan faqat ikkitasi — choʻqintirish va prichashcheniye (eʼtikod qiluvchilarning goʻyo Isoning haqiqiy tanasi va qoniga qoʻshilish uchun non va vino isteʼmol qilib oʻtkaziladigan marosimi)ni eʼtirof qiladi. L.da diniy aqida, ichki diniy eʼtiqod birinchi darajali ahamiyatga ega, diniy taʼlimot Injilga asoslanishi lozim. „Augsburg diniy eʼtiqodi“ va „Apologiya“ni oʻz ichiga olgan „Totuvlik kitobi“, Bibliya hamda „Katta“ va „Kichik“ katexi-zislar L.ning asosiy diniy hujjatlari sanaladi. LyuterchilikSkandinaviya mamlakatlarida, Germaniya, AQSH, Boltiqboʻyi mamlakatlarida tarqalgan. 1947-yilda Jahon lyuterchilik ittifoqi tuzilgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Ishlatuv tizimi

Ubuntu Linux ishlatuv tizimining ish stoli.
**Ishlatuv tizimi** (yoki *operatsion tizimi*) — kompyuterning asosiy dasturidir va boshqa dasturlar uchun platformasi. Zamonaviy kompyuterlarda ishlatuv tizimi BIOSdan keyin yuklanadi.

Bosh ishlatuv tizimlari oilalari:

|  |  |
| --- | --- |
| Microsoft Windows | macOS |
| Linux | Solaris |
| FreeBSD, OpenBSD, NetBSD | HP-UX |
| MS-DOS | UNIX |

Ishlatuv tizimi — kompyuter programmalarining yigʻindisidir. Ishlatuv tizimi(Operatsionnaya sistema)kompyuter va foydalanuvchi orasidagi koʻprik boʻlib, u foydalanuvchi uchun kompyuterni ishlatishni osonlashtiradi. U barcha kompyuterdagi programmalarga va kompyuterning har xil qismlari(hardware: printer, disk oʻqiydigan, harddisk, matritsa)ga link yaratadi. Shunda kompyuterdagi bitta ikonkani bosib biron programmani ochish mumkin. Avvallari esa Ishlatuv tizimi buyruq oynalaridan iborat boʻlgan. U paytlar faqat oynada buyruqni yozib keyin programmani ochish mumkin boʻlgan. Hozirgi Ishlatuv tizimlari oson va qulayroq. Sichqonchani programma ikonkasiga olib borib bir yoki ikki marta bosish bilan programmani ochish mumkin.

## Tarixi

Asosiy maqola: Operatsion tizimlar tarixi
## Manbalar

## Oʻqish uchun

* Auslander, Marc A.; Larkin, David C.; Scherr, Allan L. (1981). „The evolution of the MVS Operating System“ (PDF). IBM J. Research & Development. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
* Deitel, Harvey M.; Deitel, Paul; Choffnes, David*. Operating Systems*. Pearson/Prentice Hall, 25-dekabr 2015-yil. ISBN 978-0-13-092641-8.
* Bic, Lubomur F.; Shaw, Alan C.*. Operating Systems*. Pearson: Prentice Hall, 2003.
* Silberschatz, Avi; Galvin, Peter; Gagne, Greg*. Operating Systems Concepts*. John Wiley & Sons, 2008. ISBN 978-0-470-12872-5.
* OʻBrien, J. A., & Marakas, G. M.(2011). *Management Information Systems*. 10e. McGraw-Hill Irwin.
* Leva, Alberto; Maggio, Martina; Papadopoulos, Alessandro Vittorio; Terraneo, Federico*. Control-based Operating System Design*. IET, 2013. ISBN 978-1-84919-609-3.
* Arpaci-Dusseau, Remzi; Arpaci-Dusseau, Andrea*. Operating Systems: Three Easy Pieces*, 2015.

## Havolalar

* Operating Systems Curlie katalogida (ingl.)
* Multics History va operatsion tizimlar tarixi (ingl.)
# Fevral

|  |
| --- |
| ← **fevral** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| 2026-yil |

**Fevral** (lotincha, Februarius — halollanish oyi) — Grigoriy kalendarika, yilning ikkinchi oyi (28 kunga, kabisa yilida esa 29 kunga teng). Nomi qadimgi rimliklarning har yili 15-fevralda oʻtkazilgan halollanish marosimi bilan bogʻliq.

## Boshqa tillarda

* Únor (chex.)
* Februar (nemis)
* February (ingliz)
* Luty (pol.)

## Bayramlar

### Xalqaro

* 14 — Muqaddas Valentin kuni

### Oʻzbekistonda

### Chet davlatlarda

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Tyubingen universiteti

Tyubingen universiteti| Eberhard Karls Universität Tübingen |
| Shiori | *Attempto!* (lotin) |
| Asos solingan sanasi |
1477-yil |
| Rektori |
Bernd Engler |
| Talabalari |
27,132 (2012/13) |
| Veb-sayti |
www.uni-tuebingen.de |

**Tyubingen universiteti** yoki **Tübingen universiteti** (olmoncha: *Universität Tübingen* ) – Olmoniyada joylashgan universitet. 1477-yil Tyubingen shahrida tashkil etilgan.

*Burse*
## Adabiyotlar

* Walter Jens: *Eine deutsche Universität. 500 Jahre Tübinger Gelehrtenrepublik.* München: Kindler, 1977. ISBN 3-463-00709-6
# Mozambik boʻgʻozi

Mozambik boʻgʻozi joylashuvi
**Mozambik boʻgʻozi** (fransuzcha: *Canal du Mozambique*, malagasicha: *Lakandranon'i Mozambika*, portugalcha: *Canal de Moçambique*) — Hind okeanidagi boʻgʻoz. Ushbu boʻgʻoz Madagaskar oroli bilan Afrika oraligʻida joylashgan. Uzunligi 1760 km, eng kambar joyining kengligi 422 km, farvaterida eng sayoz yerining chuqurligi 117 m. Mozambik boʻgʻozida suv oqimi, asosan, shimoldan janubga yoʻnalgan. Portlari: Mozambik, Beyra va Madxadzanga hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Japanese Submarines at Madagascar and the Mozambique Channel (Wayback Machine saytida 2017-01-05 sanasida arxivlangan)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |