Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aryavarta

**Aryavarta** („oriylar mamlaka-ti“) — Shimoliy Hindistonning markaziy qismining qadimgi hindlar tomonidan ata-lishi. Qadimgi hindlarning tasavvuricha, A. mamlakatida Hindistonning boshqa xalqlariga qaraganda „olijanob“ ki-shilar yashagan. Bunday qarashlar bejiz boʻlmagan, albatta, chunki Hindistonning aynan mana shu qismi qadimgi hind tamadduni (sivilizatsiyasi)ning oʻchogʻi, Mauriyalar davlati joylashgan oʻlka boʻlgan. Bu yerda brahmanizm, buddizm va jaynizm kabi dinlar shakllangan, unda yashagan xalqlarning adabiy tillari — sanskrit va pali — butun Hindistonning adabiy tiliga aylangan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Orqatogʻ

**Orqatogʻ** —Kunlunning markaziy qismidagi togʻ tizmasi, Xitoy hududida. Uz. 650 km. Eng baland joyi 7723 m (Ulugʻmuztogʻ choʻqqisi, Kunlundagi eng baland choʻqqi). Asosan, granit, gneys va qumtoshlardan tuzilgan. Choʻqqilari yassi, yon bagʻirlari qiya, hamma qis-mida qurum toshlar uchraydi. Toshloq choʻllar, koʻlli botiqlar va vodiylar bor. Togʻ tepalari adabiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Shim. yon bagʻrida oltin konlari topilgan. Tizmani 1884 yilda rus sayyohi N. M. Prjevalskiy tadqiq etgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Gungashan

Категория:Горные вершины по алфавиту

| Gungashan |
| --- |
|  |
| Joylashuvi |
Xitoy |
| Koordinatalar |
 |
| Uzunligi |
7556m |

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Gungashan**  (Gongga, Konka, Gang-ka, Gongga-Shan; кит. savdo. pinyin , pinyin *Gònggá shan* ) - Daxueshan togʻ tizimidagi togʻ, Xitoyning Sichuan provinsiyasidagi eng baland togʻ.

## Hikoya

 G'arbdan ko'rinish
O'sha paytda Bokunka deb nomlangan tog'ning balandligini birinchi masofadan o'lchash 1877-1880 yillarda graf Bela Szechenyi ekspeditsiyasi tomonidan amalga oshirildi. Ushbu tadqiqotchilar tog'ning balandligini dengiz sathidan 7600 metr balandlikda aniqladilar . 45 yil o'tgach, bu safar Gang Ka deb nomlangan tog'ni missioner J. X. Edgar yana nashr etdi.

## Tavsif

Daxue Shan tizmasida, Dadu va Yalong daryolari oralig'ida joylashgan bo'lib, Xitoy-Tibet tog'larining bir qismidir.

## Eslatmalar

## Adabiyot

* *Maykl Brandner* . Minya Konka Schneebberg im Osten Tibets. Die Entdeckung eines Alpin-Paradieses. Detjen-Verlag, Gamburg, 2006, ISBN 3-937597-20-4
* *Arnold Xeym* . Minya Gongkar. Verlag Hans Huber, Bern-Berlin, 1933 yil.
* *Edvard Imhof* . Die großen kalten Berge von Szetschuan. Orell Fussli Verlag, Tsyurix, 1974 yil.
* *Jill Neyt* . Yuqori Osiyo: 7000 metrlik cho'qqilarning tasvirlangan tarixi. ISBN 0-89886-238-8
* „Britannica. Mount Gongga“. *www.britannica.com*. Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.

## Havolalar

* „По малоизведанным районам Тибета“ (ru). *www.mountain.ru*. Qaraldi: 2020-yil 1-iyul. — mountain.ru
# Viktoriya (shtat)

**Viktoriya** — Avstraliya Ittifoqining janubi-sharqidagi shtat. Maydoni - 227,6 ming km2. Aholisi - 4,5 mln. kishi (1993). Maʼmuriy markazi — Melburn shahri. Janubda balandligi 1986 m gacha boʻlgan Avstraliya Alp togʻlari va sohil boʻyida kambar unumdor Gipslend tekisligi bor. Shimoli-gʻarbini Murrey daryosining allyuvial tekisligi egallagan. Iqlimi dengiz boʻyida subtropik va yumshoq, Melburnda yanvarning oʻrtacha temperaturasi 20", iyulniki 9". Yillik yogin 600– 1000 mm, tog tizmalarining janubiy yon bagʼrida 2000 mm. Togʻli qismlari asosan evkalipt oʻrmonlari bilan qoplangan. Shim.ga tomon oʻrmonlar siyraklashib, butazorlar, soʻngra quruq dasht boshlanadi. Viktoriyaning maydoni kichik boʻlsa ham (mamlakat hududining 3%), iqtisodiy jihatdan rivojlangan shtat. Viktoriyada mamlakat aholisining 1/4 qismi, ekin maydonining 1/5 qismi joylashgan va u sanoat mahsuloti qiymatining 1/3 ni beradi. Asosiy sanoat tarmoqlari: metallsozlik va mashinasozlik. Kimyo (mineral oʻgʻitlar), neftni qayta ishlash, samolyotsozlik, toʻqimachilik, harbiy sanoat rivojlangan; jun gazlama va poyabzal korxonalari bor. Asosiy sanoat markazi — Melburn shahri. Qoʻngʻir koʻmir (Yallurnda), neft (Leyks-Entransda), oltin (Bedingo va Ballaratda) qazib chiqariladi. Qishloq xo'jaligi yuksak darajada rivojlangan. Bug‘doy, arpa, suli ekiladi; bogʻ va tokzorlar koʻp, vino tayyorlanadi. Chorvachiligi koʻp tarmokli, asosan sut, goʻsht-jun yetkazib berishga ixtisoslashgan. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari koʻp. Asosiy portlari — Melburn va Jilong. Melburn-da untlar va institutlar bor. Viktoriya 1907-yilda tashkil etilgan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Darvin

**Darvin** — Avstraliyaning shim. qis-midagi shahar. Shim. hududning maʼmuriy markazi. Aholisi 88,1 ming kishi (1999). Timor dengizi soxilidagi port. Shosse va temir yoʻl orqali Port-Ogasta sh. va mamlakat janubi bilan bogʻlangan. Xalqaro aeroport bor. Yetakchi sanoat tar-mogʻi — oziq-ovqat sanoati (goʻsht va baliq konservasi i.ch.). Taxta tilish korxonalari, aviatsiya va temir yoʻl ustaxonalari mavjud. Aholining bir qismi baliqovlash bilan shugʻullanadi. D. yaqinidan mis rudasi olinadi. Shaharga 1869 yilda asos solingan va ingliz olimi Ch. Darvin nomi bilan atalgan.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# .to

.to| tonic Domain Name Registry |
| Kiritilgan yili |
1995 |
| Domen turi |
Yuqori darajali milliy domenlar |
| Status |
Active |
| Registrator |
Tonga Network Information Center (Tonic) |
| Homiy |
Government of Tonga |
| Ishlatilishi |
Tongada mashxur |
| Hujjatlar |
FAQ |
| Veb-sayt |
Tonic |

**.to** — Tonga uchun yuqori darajali milliy domendir.

## Havolalar

* .TO domeniga ro`yhatdan o`tish
* IANA .to whois ma`lumotlari (Wayback Machine saytida 2006-06-29 sanasida arxivlangan)
# Boeing

The Boeing Company|  |
| Turi |
OAJ |
| Tarmogʻi |
Aviasozlik, aviakosmik sanoat |
| Birja listingi |
NYSE: **BA** |
| Qachon asos solingan |
1916 |
| Joylashuvi |
Illinoys, Chikago  AQSh |
| Asoschi(lari) |
William E. Boeing |
| Mahsulot(lar)i |
Fuqaro va harbiy samolyotlar |
| Aylanma daromadi |  $ 62,29 mlrd. (2021) |
| Operatsion foydasi |  $ 2,90 mlrd. (2021) |
| Boyligi |  $ 138,5 млрд (2021) |
| Kapitallashtirish |  $ 14,84 mlrd. (2021) |
| Sof foydasi |  $ 4,29 mlrd. (2021) |
| Ishchilar soni |
141 582 (1-yanvar 2022) |

**Boeing** — harbiy transport va yoʻlovchi reaktiv samolyotlar ishlab chiqaradigan jahondagi eng yirik kompaniya. Boshqaruv shtabi AQShning Sietl shahrida joylashgan boʻlib, shirkatga 1916-yilda asos solingan. Bundan tashqari kosmik hamda elektron apparatlar va boshqa asbobuskunalar ishlab chiqaradi, Pentagon uchun harbiy aviatexnikalar yetkazib beradi, AQSH kosmik dasturining bajarilishida oʻz texnikasi bilan katnashadi (uning 40 sunʼiy yoʻldoshi koinotda ishlab turibdi; 2000). "Boing"ni "Ferst neshnl siti benk" va Kaliforniya moliya guruhlari nazorat qilib turadi. Kompaniyaning bir necha joylarda ishlab chiqarish majmualari va ilmiy tadqiqot laboratoriyalari bor. Korxonalarnda 147 ming ishchi va xizmatchi ishlaydi (80-yillar oxiri). 1996-yilda "Mak DonellDuglas" samolyotsozlik firmasini qoʻshib oldi. Yillik savdo hajmi 76 mlrd. AQSH dollari (faqat passajir laynerlar — jami 375 dona samolyot; 1997). Hozir jahon boʻyicha "Boing"ning 9 ming reaktiv samolyotlaridan foydalaydi. 1998-yildan soʻnggi modeldagi "Boing 777" samolyotlarini ishlab chiqaradi. "Boing" istiqbolli kompaniya boʻlib, koʻp mamlakatlarga oʻz mahsulotlarini eksport qiladi. Jumladan Oʻzbekiston ham uning samolyotlaridan foydalanadi, Toshkent davlat aviatsiya instituti bilan hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan.

## Galereya

* Boeing 707
* Boeing 717
* Boeing 727
* Boeing 737
* Boeing 747
* Boeing 757
* Boeing 767
* Boeing 777
* Boeing 787

## Yana qarang

* Lockheed Martin
* Airbus
* Tupolyev KB

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Zoir Shamsiyev. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Nancy Pelosi

| Nancy Pelosi |
| --- |
|  Pelosi (2019) |
|  |
| 52-AQSh Vakillar palatasi spikeri |
| **Mansab davri** 2019-yil 3-yanvar – 2019-yil 3-yanvar |
| Oʻtmishdoshi |
Paul Ryan |
| Vorisi |
Kevin McCarthy |
| **Mansab davri** 2007-yil 4-yanvar – 2011-yil 3-yanvar |
| Oʻtmishdoshi |
Dennis Hastert |
| Vorisi |
John Boehner |
| AQSh Vakillar palatasi aʼzosi |
| **Mansab davri** 1987-yil 2-iyun |
| Oʻtmishdoshi |
Sala Burton |
| Shaxsiy maʼlumotlari |
| Tavalludi |
Nancy Patricia D'Alesandro 1940-yil 26-mart (1940-03-26) Baltimore, Maryland, AQSh |
| Fuqaroligi |  AQSH |
| Siyosiy partiyasi |
Demokratlar |
| Turmush oʻrtogʻi |
Paul Pelosi (turm. 1963) |
| Bolalari |
5 |
| Otasi |
Thomas D'Alesandro Jr. |
| Istiqomat joy(lar)i |
San-Fransisko, Kaliforniya, AQSh |
| Imzosi |  |
| Vebsayti | pelosi.house.gov |

**Nancy Patricia Pelosi** (talaffuzi: *Nensi Patrisiya Pelosi*; 1940-yil 26-martda tugʻilgan) – amerikalik siyosatchi, AQSh Vakillar palatasi aʼzosi (1987-yildan beri), Vakillar palatasi spikeri (2007–2011; 2019–2023).

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti (inglizcha)
* Nancy Pelosi Curlie katalogida
# Paleoosiyo tillari

**Paleoosiyo tillari**, paleosibir tillari — genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq boʻlmagan chukcha-kamchatka tillari (chukcha, koryak, alyutor, kerek, itelmen), eskimosaleut tillari (eskimos, aleut), yenisey tillari (ket, sim — jonli tillar; kott, arin, pum-pokol, assan — oʻlik tillar), yukagir-chuvan tillari (yukagir — jonli, chuvan — oʻlik) va alohida nivx tilini birlashtiruvchi, shartli belgilangan til oilasi.

Mazkur tillarning mushtarakligi, umumiyligi haqidagi faraziya XIX asr oʻrtalarida rus olimi L. I. Shrenk tomonidan ilgari surilgan. Bu faraziyaga muvofiq, tegishli sibirlik elatlar Sibir tub aholisining avlodlaridir. Pekin ushbu fikr Paleoosiyo tillarining genetik qarindoshligini belgilay olmaydi, shu sababli „Paleoosiyo tillari“ termini shartli nom sifatida saqlanib qolgan.

Paleoosiyo tillarining tashqi genetik aloqalari, bir qator faraziyalar mavjud boʻlsa-da, hanuzgacha aniqlanmay qolmoqda. Bu tillarning tipologik tavsifi turlicha boʻlsa ham, ayrim oilalar oʻrtasida struktur-tipologik oʻxshashlik belgilari kuzatiladi. Paleoosiyo tillari agglyutinativ tillardir: baʼzilarida suffiksal, baʼzilarida suffiksal-prefiksal agglyutinatsiya mavjud. Leksikada turmushdagi narsa-buyumlarning nomlari, kasb-hunar, xoʻjalik faoliyatini aks ettiruvchi soʻzlar koʻp; rus tilidan oʻzlashgan soʻzlar ham anchagina.

Paleoosiyo tillari haqidagi koʻplab maʼlumotlar XVIII asrda turli olimlar va missionerlar tomonidan toʻplangan; bu tillarni ilmiy oʻrganish XIX asrda rus va gʻarbiy yevropalik olimlarning asarlari bilan boshlangan. Ushbu tadqiqotlar va keyinchalik amerikalik, kanadalik va yaponiyalik olimlarning bu sohadagi izlanishlari nafaqat tilshunoslik uchun, balki Yevrosiyo va Shimoliy Amerika tarixida kadimdan davom etib kelayotgan murakkab etnolingvistik jarayonlarni tushuntirishga intilayotgan boshqa fanlar uchun ham katta qiziqish uygʻotadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Chuvash tili

| Chuvash tili |
| --- |
| Milliy nomi |
Чӑваш чӗлхи |
| Mamlakatlar |  Rossiya |
| Rasmiylik holati |  Chuvashiston |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni |
1 152 404 |
| Turkumlanishi |
| Turkum |
Yevroosiyo tillari |
| Til oilasi |
Oltoy tillari
Turkiy tarmoq
Bulgar guruhi |
| Alifbosi |
kirill |
| Til kodlari |
| ISO 639-1 |
cv |
| ISO 639-2 |
chv |
| ISO 639-3 |
chv |

**Chuvash tili** — turkiy tillarayan biri; Rossiya Federatsiyasining Chuvashiston, Tatariston, Boshkirdiston respublikalarida va ularga qoʻshni bir kancha viloyatlarda, shuningdek, Kozogʻiston va Ukrainada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 2 mln. kishidan ortiqroq (oʻtgan asrning oxirlari).

Chuvash tili yuqori (viryal) va quyi (anatri) laxjalariga boʻlinadi. Quyi lahja adabiy tilga asos boʻlgan. Chuvash tili oʻz taraqqiyoti tarixida avval skif, slavyan, finugor tillari, keyinchalik, tatar va boshqird tillari taʼsiriga uchraganligi tufayli boshqa turkiy tillardan bir qancha fonetik va grammatik oʻziga xosliklarga ega. Bunday tafovutlar unlilar soni (9 ta) va talaffuzida, otlardagi koʻplik qoʻshimchasining qoʻllanishida, ayrim sonlar va olmoshlarning shakliy koʻrinishida kuzatiladi. Leksikada qad. turkiy, moʻgʻul, finugor, eroniy tillardan, shuningdek, arab va rus tilidan oʻzlashgan soʻzlar alohida qatlamni tashkil etadi.

Chuvash tilining dastlabki grammatikasi 1769-yilda nashr etilgan. XVIII asrda va XIX asrning 1yarmida lugʻatlar, liniy adabiyotlarning Chuvash tilidagi tarjimalari, folklor namunalari chop etiladi. Eski chuvash yozuvi asosan rus grafikasini qoʻllagan, 1871-yilda chuvash yozuvchisi va olimi I.Ya. Yakovlev yangi chuvash yozuvini yaratgan. 1933-yildan rus grafikasi asosidagi yangi alifbo joriy etilgan.

**Chuvash tili** (chuvash tilida atalishi — Chӑvash chӗlxi) — Chuvashlarning milliy tili, Chuvashiston Respublikasining davlat tili. Chuvash tili turkiy tillarining bulgar guruhiga kiradi..
Chuvash tilida gaplashuvchilar soni jahonda — 1,15 million kishiga yaqin (2010 yilgi sanoq); 2002-yilgi sanoq boʻyicha Rossiyada Chuvashlar 1 million 637 ming kishini tashkil qildi; taxminan 55 % Chuvashistonda istiqomat qilishadi.

## Alifbosi

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А a | Ӑ ӑ | Б b | В v | Г g | Д d | Е e | Ё yo |
| Ӗ ӗ | Ж j | З z | И i | Й y | К k | Л l | М m |
| Н n | О o | П p | Р r | С s | Ҫ ҫ | Т t | У u |
| Ӳ ӳ | Ф f | Х x | Ц s | Ч ch | Ш sh | Щ щ | Ъ ʼ |
| Ы i | Ь | Э e | Ю yu | Я ya |  |  |  |

## Chuvashcha son nomlari

* 1 — perre
* 2 — ikke
* 3 — vish
* 4 — tavattshea
* 5 — pillek
* 6 — ultta
* 7 — shichche
* 8 — sakkar
* 9 — tahhar
* 10 — vunna
* 11 — vunper
* 12 — vunikke
* 13 — vunvishshe
* 14 — vuntavatta
* 15 — vunpillek
* 16 — vunultta
* 17 — vunshichche
* 18 — vunsakkar
* 19 — vuntahhar
* 20 — shirem
* 30 — vatar
* 40 — hereh
* 50 — alla
* 60 — utmal
* 70 — shitmel
* 80 — sakarvunna
* 90 — taharvunna
* 100 — sher
* 1000 — pin

## Adabiyot

* Baskakov A. N., Vvedeniye v izucheniye tyurkskix yazikov, 2izd., M., 1969.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Gravitatsiya maydoni

Gravitatsiya maydoni fizikasi – tortishish kuchini tavsiflovchi fundamental soha bo‘lib, uning rivoji insoniyat fizikani tushunishida ulkan ahamiyat kasb etadi. Bu tushuncha avvaliga klassik mexanika doirasida ingliz olimi Isaak Nyuton (1687-yilda) tomonidan yaratilgan "Universal gravitatsiya qonuni" orqali shakllandi. Nyuton gravitatsiya kuchini barcha jismlar orasida o‘zaro tortishish sifatida tavsiflab, uni masofa va jismlarning massasi bilan bog‘liq ekanligini matematik formulada ifodalab bergan.

XX asr boshida fizik olim Albert Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi (1915-yil) gravitatsiya haqidagi tasavvurlarni tubdan o‘zgartirib yubordi. Eynshteyn Nyutonning gravitatsiya kuchi tushunchasini "egri fazo-vaqt" orqali tushuntirib berdi. Uning nazariyasiga ko‘ra, massali jismlar fazo-vaqtni egri qiladi, va boshqa jismlar shu egri chiziqli trajektoriyalar bo‘ylab harakat qiladi. Bu model Quyosh yaqinidagi yulduzlar yorug‘ligi og‘ishini (yorug‘likning gravitatsion egilishi) va Merkuriyning orbital anomaliyalarini tushuntirishda muvaffaqiyatli bo‘lib chiqdi.

Gravitatsion to‘lqinlar tushunchasi ham umumiy nisbiylik nazariyasining muhim kashfiyoti bo‘ldi desak mubolag'a bo'lmaydi. Bu to‘lqinlar massali jismlarning harakati natijasida fazo-vaqtning tebranishlari sifatida 2015-yilda "LIGO" tajribasida birinchi marta kuzatildi. Bu nazariyani tasdiqlash Eynshteynning bashoratlarining ishonchliligini yana bir bor ko‘rsatdi.

Zamonaviy tadqiqotlar gravitatsiya maydonini kvant maydonlar nazariyasi bilan birlashtirishga harakat qilmoqda. Bu "kvant gravitatsiyasi" yoki "string nazariyasi" kabi yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Kvant darajada gravitatsiyani tushuntirish hali mukammal yechimga ega emas, lekin bu yo‘nalish fizikadagi eng qiyin va muhim savollardan biri hisoblanadi.

Gravitatsiya maydoni haqidagi nazariyalar bugungi kosmologiyaning poydevorini tashkil etadi. Masalan, qora tuynuklar, koinotning kengayishi va qorong‘i energiya kabi hodisalarni tushuntirishda gravitatsiya nazariyasining amaliy ahamiyati katta.
# Trigonometrik funksiyalar

**Trigonometrik funksiyalar** — funksiyalarning muhim sinflaridan biri. Trigonometrik funksiyalarlar nazariyasining asosiy masalalaridan hisoblanadi. Trigonometrik funksiyalar nazariyasining baʼzi muhim natijalari: 1. Oʻlchovli va deyarli hamma yerda chekli f(x) funksiya uchun f(x) ga deyarli hamma yerda yaqinlashuvchi Trigonometrik funksiyalar [[mavjud. 2. Furye qatori hamma yerda uzoqlashadigan integrallanuvchi funksiyalar [[mavjud. 3. Har bir oʻlchovli f(x) funksiya uchun f(x) ga oʻlchov boʻyicha yaqinlashuvchi Trigonometrik funksiyalar [[mavjud. Trigonometrik funksiyalar sonlar nazariyasi ("Trigonometrik yigʻindilar usuli")da va matematik fizika tenglamalarida keng tatbiqlarga ega ("Furye usuli"). Trigonometrik funksiyalar birinchi marta L. 5mler ishlarida uchraydi. Lebeg intefali kiritilgandan soʻng Trigonometrik funksiyalarlarning hozirgi qat'iy nazariyasi yaratildi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yunnan

**Yunnan** — Xitoyning jan.gʻarbiy qismidagi provinsiya. Maid. 436,2 ming km². Aholisi 41,4 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Kunmin shahri Provinsiya Yunnan togʻligining katta qismini egallaydi. Iqlimi subtropik mussonli, janubida tropik iqlim. Yirik daryolari: Yanszi, Mekong, Saluin. Yu. mineral xom ashyo va gidroenergiya zaxiralariga boy. Xoʻjaligi agrarindustrial xarakterga ega. Ekin maydonining 80%ga sholi, makkajoʻxori, bugʻdoy, grechixa, kartoshka kabi oziqovqat ekinlari ekiladi. Yiliga 2 marta hosil yigʻib olinadi. Shuningdek, raps, yer yongʻoq, tamaki, choy, paxta, qand lavlagi va boshqalar tropik ekinlar ham yetishtiriladi. Chorvachilikda, asosan, qoramol va choʻchqa boqiladi. Ipakchilik rivojlangan. Yogʻoch tayyorlanadi. Qalay, temir, mis va qoʻrgʻoshinrux rudalari, koʻmir qazib olinadi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, oʻrmon, kimyo, sement, metallurgiya sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Muhim sanoat markazi — Kunmin shahri.

Qad.da hozirgi Yu. hududida tay, li, myao va boshqalar xalqlar yashagan. III—VI asrlarda turli davlatlar tarkibida boʻlgan. XIII asrda moʻgʻullar bosib olgan va Yuan imperiyasi tarkibiga kirgan. XVII asrning 2-yarmidan Xitoy provinsiyasi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# XXI asr

|  |  |
| --- | --- |
| Mingyilliklar: | 3-mingyillik |
| Asrlar: | * 20-asr
* **21-asr 22-asr
 |
| Muddatlari: | * 20-asr
* **21-asr 22-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 2000-lar
* 2010-lar
* 2020-lar
* 2030-lar
* 2040-lar
* 2050-lar
* 2060-lar
* 2070-lar
* 2080-lar
* 2090-lar
 |
| Categories: | Births – Deaths Establishments – Disestablishments |

**XXI asr** — Grigoriy taqvimiga koʻra 2001-yil 1-yanvardan 2100-yil 31-dekabrgacha boʻlgan asr.

## Oʻn yilliklar va yillar

## Havolalar

* XXI asr Memory Alphada