Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Konsullik

AQSh va Buuuk Britaniyaning Ekaterinburg shahridagi bosh konsulligi
**Konsullik**, konsullik vakolatxona – ikki davlat orasida aloqalar oʻrnatilishi natijasi oʻlaroq tashkil etiladigan vakolatxona. K.ning maqomi ikki tomonlama bitim yoki xalqaro huquqning amaldagi normalariga koʻra belgilanadi. K.ning maqomi, odatda, diplomatik vakillikka tenglashtiriladi. K.ning joylashgan oʻrni, baʼzi hollarda esa, uning xodimlari soni, K. oʻz faoliyatini amalga oshiradigan okrug ham qabul qiluvchi davlat vakillari bilan kelishiladi. K. okrugi – qabul qiluvchi davlatdagi, hukumatlar oʻrtasidagi bitimga muvofiq konsul oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajaradigan hudud. Bir qator holatlarda K. okrugi eng imtiyozlashtirilgan holat sharoitlari qoʻllanishi tufayli aniqlanishi mumkin. Alohida K. mavjud boʻlmagan hollarda elchixonada qabul qiluvchi davlat poytaxti yoki boshqa yerlarda K. vazifalarini bajarish uchun K. boʻlimi tashkil etiladi. Elchixonaning K. boʻlimida ishlash uchun elchixonaning diplomatik va maʼmuriy-texnik xodimlari ajratiladi, ular elchixonaga tegishli boʻlganligi uchun oʻz makrmini saqlab qoladilar.

## Konsullikni elchixonadan farqi

Elchixona birinchi navbatda siyosiy masalalarni hal qilish (muzokaralar, udhbu davlat haqida axborot yiğish kabi) bilan shuģullansa, konsullik esa mahalliy hokimlik bilan aloqa oʻrnatish, oʻz fuqorolariga xizmat koʻrsatish, ularni muammolarini qonun doirasida hal qilish, hujjatlarini rasmiylashtirish (viza, pasport, notarial hujjatlar, maʼlumotnoma va b.). Elchixonalarda odatda hujjatlarni rasmiylashtiruvchi va viza beruvchi konsullik boʻlimlari faoliyat yuritadi.

## Bosh konsullik

Fransiyaning Sankt-Peterburg shahridagi bosh konsulligi
Konsullik muassasalarining quyidagi turlari mavjud:

* bosh konsullik,
* konsullik,
* vitse-konsullik,
* konsullik agentligi.

Bu holatlarda ushbu muassasalarning maqomida hech qanday farq yoʻq. Hozir dunyodagi konsullik muassasalarining aksariyati konsullik bosh konsulligi maqomiga ega.
Poytaxt shaharlarida alohida konsullik muassasasi mavjud boʻlmasligi mumkin, faqat elchixonaning konsullik boʻlimi faoliyat yuritishi mumkin. Konsullik boʻlimi mustaqil muassasa emas, oliy organ konsullik boʻlimi boshligʻi emas (u konsullik boshligʻi deb atalishi mumkin, ammo bu notoʻgʻri boʻlsa-da) balki elchi yuqori lavozim hisoblanadi. Shu bilan birga, konsullik boʻlimi xodimlariga konsullik emas, balki diplomatik (yaʼni kengroq) imtiyozlar va immunitetlar qoʻllanadi.

## Manbalar
# Chelou (guruch)

Chelou za’faron bilan bezatilgan
**Chelou** yoki **quritilgan guruch** guruchdan tayyorlangan va kabob yoki güveç bilan iste'mol qilinadigan taomdir. Sof guruch chelouda yog‘ yoki sariyog‘ bilan pishiriladi. Uning palovdan farqi shundaki, chalouda guruch boshqa masalliqlar bilan, masalan, loviya, yasmiq, ip va boshqalar bilan aralashtirmasdan pishiriladi. Chelou guruchni quritgandan so‘ng yolg‘iz bug‘lanadi, bug‘langandan keyin esa pishiriqlar va har xil go‘sht va kaboblar bilan iste’mol qilinadi. U oq guruch deb ham ataladi. Ammo palov deganda sabzavot, go‘sht, tovuq va har xil loviya bilan qaynatilgan guruch tushuniladi. Fasol palov, sabzavotli palov, stambuli palov, loviya palovi, yasmiq palovi kabi.

Nosiruddinshoh tabibi Po‘lakning aytishicha, Eron chelousini pishirish juda qiyin. Yaxshi chelouning xususiyatlari quyidagilardan iborat. Guruch hech qanday tarzda bir-biriga yopishmasligi kerak, lekin dona dona va bir-biridan alohida bo‘lishi kerak. Boshqa narsa shundaki, u butunlay oq va juda yumshoq va moslashuvchan bo‘lishi kerakki, unga qisqa bosim o‘tkazgandan so‘ng asl holatiga qaytadi.

## Manbalar
# Tangla

**Tangla** — Xitoydagi togʻ tizmasi. Tibet togʻligining markaziy qismida. Uzunligi 700 km, eng baland joyi 6096 m (BasudanOʻla togʻi). Tizmaning atrofdagi tekisliklardan nisbiy bal. 1000 m chamasida. Asosan, ohaktosh va gilli slanetslardan tuzilgan. Choʻqqilari gumbazeimon, yon bagʻirlari yotiq. Baland togʻ dashti va toshloq choʻl landshafti xos. Togʻ tepalarida muzliklar bor.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Modernizatsiya

**Modernizatsiya**, **modernizatsiyalash** (fransuzchadan *moderne* — „eng yangi“, „zamonaviy“) — biror narsani yangilash, unga zamonaviy tus berish, uni zamonaviy talablarga muvofiq oʻzgartirish. M.Modernizatsiyada mashina, apparat, turli texnologik qurilmalar, muhim kashfiyotlar texnika taraqqiyoti talablariga muvofiq qayta ishlanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Kamakura

**Kamakura** — Yaponiyadagi shahar, Xonsyu o.da. Aholisi 170,3 ming kishi (1990-yillar oxiri). Kino sanoati rivojlangan. Mashinasozlik sanoati korxonalari mavjud. Badiiy buyumlar ishlab chiqariladi. K. — shahar-muzey. XII asrda qad. Yaponiya poytaxti oʻrnida vujudga kelgan. 1333-yilgacha "Kamakura davri" harbiy hukmdorlari poytaxti boʻlgan. Buddaviylar ziyorat markazlaridan. Milliy boyliklar muzeyi va b. muzeylar bor. Shaharda buddaning yirik bronza haykali (XIII asr) saqlangan. Dengizboʻyi kurorti, turizm rivojlangan.

## Manbalar
# Magazin

Magazin - Braziliya
**Magazin** (arab. — ombor/sah. — magazin) — 1) chakana savdo korxonasi, doʻkon, savdo binosi (mas, oziq-ovqat M. i, sanoat mollari M. i va boshqalar); 2) obligatsiyalar oldisotdisi bilan shugʻullanuvchi dilerlik kompaniyasini ifodalaydigan atama.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Dzindzya

**Dzindzya** – sintoiylik ibodatxonasi. Sintoiylikda
ibodatxonalar ikkiga ajratiladi. Birinchisi, **dzindzya** -
sintoistlarni birgalikda ibodat qilish uchun yigʻiladigan
asosiy ibodatxona boʻlsa, ikkinchisi, **kamidana** – uy
ibodatxonasi hisoblanadi.
Qadimda sintoiylikda muayyan shaklga ega boʻlgan, maxsus
reja asosida qurilgan ibodatxona inshooti boʻlmagan.
Bunday muqaddas joylarga **Kanasana** va **Miva** qadamjolari
kiradi. Bundan koʻrinib turibdiki, buddaviylik Yaponiyaga
ibodatxona arxitekturasi tushunchasini olib kelgan. Bu
muqaddas joylar toʻrt tomondan tosh va somonli loydan
qurilgan devor hamda darvoza bilan oʻralgan hududdan ibodat.
Odatda, bunday hudud markazida **ivasaka** – tosh yoki ustun,
yoxud **ximorogi** – daraxt boʻladi. Sintoiylik taʼlimotiga
koʻra, **kami** – xudoning ruhi aynan mana shu tosh, ustun yoki daraxtga kirib oladi deb, ishoniladi.
Buddaviylik Yaponiyaga VI asrning oʻrtalarida Korea
orqali kirib kela boshlagan. Uz navbatida buddaviylik
Koreaga Xitoydan kirib kelgan. Har qanday din maʼlum
mintaqaga kirib borishi bilan ana shu mintaqaning tabiiy
iqlim sharoiti, aholisining urf-odatlari, anʼana va
marosimlari, xalqning temperamenti va mentaliteti kabi
milliy va etnik omillar taʼsirida juz’iy oʻzgarishlarga
duch keladi. Yaponiyada xalqning diniy tasavvurlari bilan
qorishib ketgan buddaviylik oʻzgacha shaklda namoyon boʻlgan.
Ushbu din yapon jamiyatiga nafaqat yangi dunyoqarashni, balki, yangicha madaniyatni ham olib keldi. Budda taʼlimotining Yaponiyaga kirib kelishi sintoiylik ibodatxonalarida ibodatga moʻljallangan maxsus **xayden** va **xonden** kabi inshootlarining qurilishiga sabab boʻlgan.
Bugungi kundagi sintoiylik ibodatxonalarining barchasi
deyarli bir xil tuzilishga ega. Ulardagi asosiy inshootlar:
-komainu (ibodatxonani yovuz ruxdardan himoya qilib
turuvchi ikki itning haykali);
-tori (xudolar yoʻli);
-xonden (diniy atribut va muqaddas ashyolar
saqlanadigan xona);
-xayden (ziyoratchilar);
-sinsendzyo (ibodatxonada ovqat tayyorlash joyi);
-xa-raidzyo (duoibad qilish xonasi);
-kaguraden (raqsga moʻljallangan sahna) va boshqalar.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Najmiddinov J., Karimov J., Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480-bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
# Otaku

**Otaku** ( yaponcha: *おたく*yoki オタク)-biror narsani yaxshi ko'radigan yoki u bilan mashg'ul bo'ladigan odam. Yaponiyada odatda anime yoki manga muxlislariga nisbatan ishlatiladi. Yaponiyada bu *aniota* (yaponcha: *アニオタ*) qisqartmasiga to'g'ri keladiアニオタ) ← *anime* (yaponcha: *アニメ*) + *otaku* (yaponcha: *オタク*).

## Atamaning tarixi

Yapon tilida bu so'z quyidagi etimologiyaga ega: о (yaponcha: *お*, «hurmat prefiks»),+ taku (yaponcha: *宅*, «uy, turarjoy») nā , ; So'zma-so'z "sizning uyingiz" degan ma'noni anglatadi.

Ushbu so'z atama sifatida birinchi marta "«Izlanish „otaku“» (yaponcha: *『おたく』の研究*, *otaku no kenyu:*) esseychi Nakamori Akio tomonidan ishlatilgan. Turkum «Burriko Manga» (yaponcha: *漫画ブリッコ*) 1983-yil iyun va dekabr oylari davomida va bu nom Nakamori kuzatganidek, submadaniyat vakillari bir-birlarini tez-tez chaqiradigan so'z sifatida foydalangan.

Dastlab, bu so'z havaskor fotograflarlar orasida o'ziga o'xshaganlarga murojaat qilish uchun ishlatilgan, ya'ni fotografllar boshqa odamlarning nazarida sotsiofoblar, o'z qobig'iga o'ralgan odamlar, sevimli hobbylar fanatlari edilar va asta-sekin "Otaku" so'zi fanat, o'z qobig'iga o'ralgan odam kabi salbiy ma'noga ega bo'ldi. Odatda Otaku bu uyda yashaydigan, ishga bormaydigan, atigi 2-3 kishi bilan muloqot qiladigan odam.

Yapon nutqida, shuningdek, "pasokon otaku" ( shaxsiy kompyuter ishqibozlari bilan bog'liq), "o'yin otakusi" ( video o'yinlar o'ynash ishqibozi uchun) va idol haddan tashqari muxlisi kabi otaku iboralari mavjud. Bundan tashqari, bu so'z har qanday sevimli mashg'ulotlarni tasvirlash uchun ham ishlatilishi mumkin: musiqiy otaku, sport otaku va boshqalar.

## Manbalar

## Adabiyot

* Azuma H. Otaku: Japan’s Database Animals : [англ.] / Translated by Jonathan E. Abel and Shion Kono. — University of Minnesota Press, 2009. — 176 p. — ISBN 978-0-8166-

## Havolalar

* *Кальчева А.* „Отаку: крайне увлечённые японцы“ (ru) (2009-yil 11-mart). Qaraldi: 2015-yil 13-dekabr.
# 1871

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 18-asr
* **19-asr 20-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1840-lar
* 1850-lar
* **1860-lar 1870-lar
* 1880-lar
 |
| Yillar: | * 1864
* 1865
* 1866
* **1867 1868
* 1869
* 1870
 |

**1871-yil** — yakshanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron, bahoiy va boshqa taqvimlar ishlatildi.

## Voqealar

## Tavalludlar

## Vafot etganlar
# AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi

| AQSh va Isroilning Eronga zarbalari (2026) |
| --- |
| Eron—Isroil urushi |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sanalar | 28-fevral (4 oy, 1 hafta va 6 kun) |
| Urush yeri | Yaqin Sharq (asosan Fors koʻrfazi) |
| Holati | sulh tuzildi |

 |
| Raqiblar |
|
Faqat himoya:
* + Bahrayn
	+ Iroq
	+ Iordaniya
	+ Quvayt
	+ Ummon
	+ Qatar
	+ Saudiya Arabistoni
	+ Birlashgan Arab Amirliklari
	+ Buyuk Britaniya
	+ **Nodavlat ishtirokchilar:** Kurdiston
 |  Eron* Qarshilik oʻqi
	+ Xalq safarbarlik kuchlari
	+ Houthis
 |
| Qoʻmondonlar |
| * Donald Trump
* Pete Hegseth
* Dan Caine
* Brad Cooper
* Benjamin Netanyahu
* Israel Katz
* Eyal Zamir
* Tomer Bar
 | * Ali Xomanaiy (oʻldirildi)
* Masʼud Pizishkiyon
* Ali Larijani
* Aziz Nosirzoda (oʻldirildi)
* Abdulrahim Musaviy (oʻldirildi)
* Ali Shamxoniy (oʻldirildi)
* Muhammad Pakpur (oʻldirildi)
 |

2026-yil 28-fevralda Isroil va Qoʻshma Shtatlar birlashib, Erondagi turli nishonlarga hujum boshladilar. Isroil tomonidan „**Boʻkirayotgan sher**“ (ibroniycha: מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי, lotincha: Mivtza Sheagat Haʼari) maxsus nomi bilan atalgan. Qoʻshma Shtatlar Mudofaa vazirligi tomonidan „**Epik gʻazab**“ (inglizcha: Epic Fury) deb nom berilgan. Tehron, Isfahon, Qum, Karaj va Kirmonshohdagi nishonlarga bir qator zarbalar bilan boshlandi. Isroil mudofaa vaziri Israel Katz hujumlarni tasdiqladi.

AQSh prezidenti Donald Trump Qoʻshma Shtatlar Isroil bilan birlashib, Eronga hujumlar uyushtirganini eʼlon qildi. Maqsad Eronning raketa va harbiy salohiyatini yoʻq qilish, uning yadroviy qurolga ega boʻlishining oldini olish va oxir-oqibat rejimni agʻdarish ekanligini daʼvo qildi. Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi (IRGC) aʼzolarini immunitet evaziga qurollarini topshirishga chaqirdi va rad etish „aniq oʻlim“ degan maʼnoni anglatishini ogohlantirdi.

Dastlabki hujumlar asosiy amaldorlar, harbiy qoʻmondonlar va inshootlarga, jumladan, Oliy Rahbar Ali Xomanaiyning qarorgohiga qaratilgan boʻlib, sunʼiy yoʻldosh tasvirlari uning qarorgohi jiddiy shikastlangan va vayron boʻlganini koʻrsatadi. Xomanaiy bilan aloqa uzilgani haqida xabar berilgan. Shuningdek, Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi kotibi Ali Shamxoniy oʻldirilgani haqida xabar berilgan.

Bunga javoban Eron Yaqin Sharqqa oʻnlab ballistik raketalarni uchirdi. Iordaniya, Suriya, Quvayt, Bahrayn, Qatar, Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklaridagi Isroil va AQSh harbiy bazalarini nishonga oldi. Bundan tashqari, Husiylar Qizil dengizda hujumlarni qayta boshlashlarini eʼlon qilishdi.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti va amaliyotda ishtirok etmagan bir nechta davlatlar zarbalarni, boshqalar esa Eronning mintaqadagi AQSh ittifoqchilariga qarshi qasos zarbalarini qoraladilar. Tanqidchilar amaliyotni „Eron suverenitetini buzish“ deb atashdi. Dunyo boʻylab mitinglar, zarbalarga qarshi norozilik namoyishlari boʻlib oʻtdi.

## Manbalar
# Qodisiya jangi

| Qodisiya jangi |
| --- |
|  Shohnoma dostoni qoʻlyozmasidagi jang tasviri |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sanalar | 636-yil 16–19-noyabr |
| Natija | Roshidun xalifaligi gʻalabasi |

 |
| Raqiblar |
| Roshidun xalifaligi | Sosoniylar davlati |

**Qodisiya jangi** (arabcha: مَعْرَكَة ٱلْقَادِسِيَّة‎‎) – Saʼd ibn Abu Vaqqos qoʻmondonligi ostidagi arab qoʻshini (30 ming) bilan Xuroson hokimi Rustam Farruxzod qoʻmondonligidagi sosoniylar qoʻshini (200 ming askar, 33 fillar) oʻrtasida Xira(Iroq)dagi Qodisiya qishlogi yaqinida boʻlgan jang (636 yil, sentabr; boshqa maʼlumotlarga koʻra, dek. yoki may oyining oxiri, iyunning boshi).

Qodisiya jangi 3 kecha-kunduz davom etgan va islom lashkarining gʻalabasi bilan tugagan. Arablarga Suriyadan 1 ming kishilik qoʻshin yetib kelgan. Bu qoʻshinni xalifa Umar ibn Xattob Damashq shahrini egallagach yuborgan. Jangning 3-kuni har galgidek bahodirlarning yakkamayakka olishuvi bilan boshlangan, soʻngra qoʻshinlar toʻqnash kelgan. Jang tunda ham davom etgan. 4-kuni tongda gʻarbdan shamol esib fors qoʻshini ustiga changtoʻzon yogʻilgan. Arab harbiy qismlaridan biri Rustam qarorgohiga bostirib kirib uni oʻldiradi. Sarkardaning oʻlimi Eron qoʻshinini sarosimaga tushirgan va uni magʻlubiyatga uchrashiga sabab boʻlgan.

Musulmonlar qoʻliga Eronning davlat bayrogʻi tushgan. Bu bayroq qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan boʻlib, uni 1 mln. 200 ming dirhamga baholashgan. Qodisiya jangida 2 500 arab jangchisi va 80 ming fors askari halok boʻlgan. Saʼd ibn Abu Vaqqos jangdan soʻng 2 oy davomida Qodisiyada qolib xalifadan keyingi harakat rejalari haqida tegishli farmon kutgan.

## Manbalar

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Qurolli kuchlar

Qurolli kuchlar (NATO)
**Qurolli kuchlar** - harbiy harakatlar (hujum yoki mudofaa) olib borish hamda davlat xavfsizligini taʼminlash maqsadida davlat tomonidan taʼminlanuvchi qurollangan kishilarning uyushgan birlashmasi; siyosiy hokimiyatning muhim tarmogʻi.

Qurolli kuchlarning vujudga kelishi jamiyatning sinflarga ajralishi va davlat paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Quldorlik davlatlarining qoʻshinlari, asosan, harbiy yoʻlboshchilar yoki shohlarning drujinalaridan, erkin xalq lashkarlaridan iborat boʻlgan. Misr, Yuno-niston, Rim va boshqa davlatlarda harbiy-dengiz floti tuzilgan. Mulkchilik munosabatlari rivojlana borgan sari vassalliklar lashkarlari Qurolli kuchlarning asosini tashkil etgan. Har bir mulkdor mohir jangchi boʻlib, oʻz qurolli otryadiga ega boʻlgan. Gʻarbiy Yevropada piyoda askarlar ahamiyatini yoʻqotib, ogʻir qurollangan otliq ritsarlar asosiy kuchga aylangan. Sharqda arablar, turklar, moʻgʻullar va boshqalarning davlatlarida Qurolli kuchlar, asosan, ogʻir va yengil qurollangan otliq askarlardan iborat boʻlgan (qarang Armiya).

XVIII asr oxirida Yevropa davlatlari (Fransiya va boshqalar)da umumiy harbiy xizmat majburiyati joriy etildi. XIX asr oxirlariga kelib rivojlangan davlatlar Qurolli kuchlari soni keskin koʻpaydi. XX asr boshlarida yangi jangovar texnika paydo boʻldi, transportning rivojlanishi kadr prinsipi asosida tuzilgan armiya va harbiydengiz floti yaratilishiga olib keldi. Keyinchalik qurollanish poygasi avj oldi va yirik davlatlar qurolli kuchlari jadal koʻpaya boshladi. Fan va texnikaning eng yangi yutuklaridan harbiy maqsadlarda foydalanish keng yoʻlga qoʻyildi. Yangicha qoʻshin turlari vujudga keldi.

Ikkinchi jahon urushi davrida Qurolli kuchlar ham miqdor, ham sifat jihatdan oʻsdi. Qoʻshinlar mexanizatsiyalashtirildi va motorlashtirildi, artilleriya va tanklar soni ortdi, reaktiv artilleriya va ballistik hamda qanotli raketalarning dastlabki namunalari paydo boʻldi. Harbiy-havo kuchlari va harbiy-dengiz floti rivojlandi. Operativ birlashmalar (quruqlikdagi qoʻshinlarda — front yoki armiyalar guruhi, harbiy-dengiz flotida — flot) vu-judga keldi. 1945-yil AQShda, 1949-yil sobiq SSSRda, keyinroq Buyuk Bri-taniya, Fransiya va Xitoyda atom quroli paydo boʻldi.

Qurolli kuchlar turlariga quyidagilar kiradi: quruqlikdagi qoʻshinlar, strategik maqsaddagi raketa qoʻshinlari, mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoʻshinlari, harbiy-havo kuchlari, harbiidengiz floti. Qurolli kuchlar turlari boʻlinma, qism, qoʻshilma, shuningdek, birlashma (asosan, urush davrida)larga uyushgan qoʻshin turlari va maxsus qoʻshinlardan tashkil topadi. Qurolli kuchlarda yagona tashkiliy tizim, shaxsiy tarkibni oʻqitish va tarbiyalashning, komandir kadrlarni tayyorlashning, xizmatni oʻtashning umumiy tartibi mavjud. Taraqqiy etgan davlatlarning zamonaviy Qurolli kuchlari eng yangi jangovar texnika, shuningdek, raketa-yadro quroli bilan taʼminlangan boʻlib, yuksak tayyorgarlikka, keng jangovar imkoniyatlarga ega.

## Yana qarang

* Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Fors koʻrfazi

Fors koʻrfazining fazodan koʻrinishi
**Fors koʻrfazi**, (forscha: خليج فارس‎‎ — *Xalij-e Fârs*, arabcha: الخليج الفارسي‎‎ -) — Eron va Arabiston yarimoroli oʻrtasidagi koʻrfaz. Ormuz boʻgʻozi orqali Ummon koʻrfazi, Arabiston dengizi va Hind okeani bilan birlashgan.

Quyidagi davlatlar qirgʻoqlari Fors koʻrfazi bilan yuvilib turiladi: Eron, Birlashgan Arab Amirliklari, Saudiya Arabistoni, Qatar, Bahrayn, Quvayt, Iroq va Ummon. Koʻrfazga Tigris va Yevfrat daryolari kelib qoʻyiladi. Fors koʻrfazi neft zahiralariga boy boʻlgani bois geosiyosiy ahamiyatga ega hudud. Shundan 1991-yilgi urush Koʻrfaz urushi nomini olgan. (Aslida mojaroning katta qismi quruqlikda sodir boʻlgan boʻlsada. Gidrologik, gidroximik va boshqa xususiyatlariga koʻra, Fors koʻrfazi dengiz deb yuritiladi.

## Manbalar
# Baton-ruj

**Baton-ruj** - AQSH jan.dagi shahar. Luiziana shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 220 ming kishi (1990). Missisipi daryosining quyi oqimidagi okean kemalari kira oladigan port. Neftni qayta ishlash va neft kimyosi (sintetik kauchuk, turli organik ximikatlar, mineral oʻgʻitlar), rangli metallurgiya sanoatining yirik markazi. Alyuminiy oksidi (glinozyom) tayyorlanadi. Shahar atrofidagi konlardan neft, gaz, oltingugurt qazib olinadi. Baton-ruj va oʻrmon mahsulotlari qayta ishlanadi. Un-tlar bor. Shaharga 1719-yilda asos solingan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Bugʻlanish

**Bugʻlanish** — moddalarning suyuq yoki qattiq agregat holatlaridan gaz holatiga oʻtish jarayoni. Bunda molekula suyuqlik (yoki qattiq jism)dan tashqariga bugʻlanib chiqishi uchun sirt chegarasidagi molekulalarning tortishish kuchini yengishi kerak. Undan tashqari, modda suyuq (yoki qattiq modda) holatdan bugʻ holatga oʻtayotganida hajmi kattalashadi. Bunda tashqi bosim kuchiga qarshi ish bajariladi. Bu ish suyuqlik (yoki qattiq modda) molekulalarining ichki energiyasi hisobiga bajariladi. Shuning uchun bugʻlanish paytida jism soviydi, qattiq jism suyuqlikka nisbatan sekin bugʻlanadi. Qattiq jismlarning suyuqlikka aylanmay buglanishi sublimatsiya deb ataladi.

Bugʻlanish issiqligi — muayyan tradagi suyuqlik massa birligining bugʻlanishi uchun zarur issiqlik miqdori. Odatda, bu miqdor solishtirma yashirin bugʻlanish issiqligi deb yuritiladi. Xalqaro birliklar tizimid" uning birligi 2LBugʻning kondensatsiyalanish i — suyuqlik (yoki qattiq jism) molekulalarining tartibsiz issiklik harakati tufayli bugʻ holatidan qaytadan suyuqlik (yoki qattiq jism)ga aylanish jarayoni. Bugʻning kondensatsiyalanishi bugʻlanishga teskari jarayon. Bugʻ suyuqlik (yoki qattiq jism) bilan muvozanatda boʻlishi yoki muvozanatda boʻlmasligi mumkin. Bugʻ va suyuqlik (yoki qattiq jism) bir-biriga chegaradosh boʻlganda muvozanatlashgan kondensatsiyalanish kuzatiladi. Ular chegaradosh boʻlmagan hollarda esa bugʻ temperaturasi pasayganda yoki hajmi kichrayganda kondensatsiyalanish boshlanadi. Bugʻning qattiq jism sirtini hoʻllashhoʻllamasligiga qarab, kondensatsiyalanish tufayli tomchi yoki parda hosil boʻladi. B. sanoatda binolarni isitish va mexanik energiya olish uchun ishlatiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Saxaroza

**Saxaroza** (hindcha sakkhara — qum, shakar qumi) — disaxaridlar guruhiga mansub uglevod, C12H22O11, rangsiz kristall modda. Mol. m. 342,296. Fotosintezda, oʻsimlik barglarida hosil boʻladigan qand. Uglerod-C barg shirasi bilan birga poya, meva va ildizga oqib tushib toʻplanadi. C. qand lavlagida (20—24% gacha) va shakarqamish poyasida (26% gacha) boʻladi. Suyuqlanish temperaturasi 185— 186°; 200° dan yuqori trada parchalanadi, suvda yaxshi, spirtda yomon eriydi. Asosan, oziq-ovqat sanoatida, shuningdek, sirt faol moddalar olishda xom ashyo sifatida ishlatiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Marshal

Feldmarshal ertsgertsog Fridrixga tegishli boʻlgan marshallik shezli. Venadagi Harbiy-tarixiy muzey eksponati.
rossiya general-feldmarshalining mundiri. (1793-yil).
**Marshal** (fransuzcha: *marchal*) – 1) oʻrta asrlarda Fransiyada saroy mulozimlari unvoni (XVI asrgacha); 2) bir qancha davlatlar (Fransiyada XVI asrdan) armiyalaridagi oliy harbiy unvon; M. unvoni XIX asrda Ispaniya, Turkiya (mushir), Italiya, Yaponiya, XX asrda Buyuk Britaniya, Hindiston, Polsha, Finlandiya, Ruminiya, Xitoy, Koreya, Mongoliya, Bolgariya va boshqa davlatlarga kiritilgan. Buyuk Britaniya, Prussiya (keyinroq Germaniya), Avstriya (keyinrok, Avstro-Vengriya) va Rossiyada M. unvoni general-feldmarshal unvoniga muvofiq keladi. Hozirgi Rossiya armiyasida oliy harbiy unvon; 3) Polipada – baʼzi mansabdor grajdan shaxslar unvoni (seym M.li, seymvitse M.li).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Ispaniya provinsiyalari

**Ispaniya provinsiyalari** — Ispaniya 50 ta provinsiyalari tashkil topgan: *(xarita suratda)*

* A Coruña
* Álava
* Albacete
* Alicante
* Almería
* Asturiyas
* Ávila
* Badajoz
* Balear orollari
* Barselona
* Bizkaia
* Burgos
* Cáceres
* Cádiz
* Cantabria
* Castellón
* Ciudad Real
* Córdoba
* Cuenca
* Gipuzkoa
* Girona
* Granada
* Guadalajara
* Huelva
* Huesca
* Jaén
* La Rioja
* Las Palmas
* León
* Lleida
* Lugo
* Madrid
* Málaga
* Murcia
* Navarra
* Ourense
* Palencia
* Pontevedra
* Salamanka
* Santa Cruz de Tenerife
* Segovia
* Sevilla
* Soria
* Tarragona
* Teruel
* Toledo
* Valencia
* Valladolid
* Zamora
* Zaragoza