Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pulsar

PSR B1509−58 – Chandradan olingan rentgen nurlari oltin; WISE qizil, yashil va koʻk rangdagi infraqizil /maks.
Aylanadigan pulsarning animatsiyasi. Oʻrtadagi shar neytron yulduzini, egri chiziqlar magnit maydon chiziqlarini va chiqadigan konuslar emissiya zonalarini ifodalaydi.
Pulsar tomonidan yaratilgan "mayoq " effektining tasviri.
**Pulsar** yuqori magnitlangan aylanadigan neytron yulduz boʻlib, magnit qutblaridan elektromagnit nurlanish nurlarini chiqaradi. Bu nurlanishni faqat emissiya nuri Yer tomon yoʻnaltirilganda kuzatish mumkin (masalan, yorugʻlik faqat kuzatuvchi tomon yoʻnaltirilganda mayoqni koʻrish mumkin) va emissiyaning impulsli koʻrinishi uchun ham javobgardir. Neytron yulduzlari juda zich va qisqa, muntazam aylanish davrlariga ega. Bu individual **pulsar** uchun millisekunddan soniyagacha boʻlgan impulslar orasidagi juda aniq intervalni hosil qiladi. Pulsarlar ultra yuqori energiyali kosmik nurlar manbaiga nomzodlardan biri hisoblanadi. (Shuningdek, tezlashtirishning markazdan qochma mexanizmiga qarang.)

Pulsarlarning davrlari ularni astronomlar uchun juda foydali vositaga aylantiradi. Ikkilik neytron yulduzlar tizimidagi pulsarning kuzatuvlari gravitatsion nurlanish mavjudligini bilvosita tasdiqlash uchun ishlatilgan. Birinchi quyoshdan tashqari sayyoralar 1992-yilda PSR B1257+12 pulsar atrofida topilgan. 1983-yilda pulsarlarning ayrim turlari aniqlandi, ular oʻsha paytda vaqtni saqlashda atom soatlarining aniqligidan oshib ketgan.

## Manbalar
# Navigatsiya

**Navigatsiya** (lotincha: navigo — kemada suzaman) — 1) kemalarda suzish, uchish apparatlarida uchish; kemalarni (dengiz N.si), uchish apparatlari — samolyot, vertolyot va boshqalarni (havo N.si), kosmik apparatlar — kosmik kemalarni (kosmik N.) boshqarishning nazariy asoslari va amaliy usullarini ishlab chiqish bilan shugʻullanadigan fan. Asosiy vazifalari: eng xavfsiz va qulay yoʻlni (kureni) tanlash; N. asboblari yordamida harakat yoʻnalishi va oʻtgan yoʻlni aniqlash; apparatlarni boshqarish uchun eng qulay xaritafafik proyeksiyalarni oʻrganish va tanlash; N. ma-salalarini analitik va grafik usullarda yechish; apparatning tanlangan yoʻldan ogʻishiga sabab boʻladigan tashqi omillarni hisobga olish; sunʼiy yoʻldoshlar va Yerdagi nishonlar yordamida apparat oʻrnini aniklash hamda bu maʼlumotlarning anikligini tekshirish. N.ning vazifalari geodeziya, xaritagrafiya, gidrografiya, okeanologiya va meteorologiya usullaridan foydalanib hal etiladi.

Dengiz N.si kadimdan maʼlum. Kemalarni boshqarishning oddiy usullari qad. Sharq xalqlariga maʼlum boʻlgan. Kema kursini magnit mili yordamida aniqlash usuli topilgach (XI asr), teng burchakli toʻfi silindrik proyeksiyalash usulini qoʻllab xarita tuzilgach (XVI asr), mexanik lag (kemaning oʻtgan yoʻlini aniqlaydigan asbob) kashf qilingach (XIX asr), hozirgi N.ga asos solindi. XIX asr oxiri —XX asr boshlarida fizika fanining taraqqiy etishi natijasida kemalarni boshqarishning elektr N. va radiotexnika asboblari yaratildi. L. Eyler, M. V. Lomonosov va boshqa olimlar N. masalalarini ishlab chiqishda katta rol oʻynadilar. A. S. Popov radioni ixtiro qilgandan soʻng N. taraqqiyotining yangi bosqichi shakllandi. N.da impulsli, impulsfazali va fazali radionavigatsiya tizimlari yoki sektorli radiomayaklardan foydalanildi. Ochiqdengizdagi N. uchun global radionavigatsiya tizimlari ishlab chiqildi. Bu maqsadda navigatsiya sunʼiy yoʻldoshlari tizimidan foydalanish ancha samarali.

Fanning rivojlanishi va texnikaning takomillashishi natijasida N. maʼlumotlarini olish, ishlab chiqish va bevosita boshqarish tizimiga uzatish ishlarini avtomatlashtirishga imkon tugʻildi; 2) mahalliy iklim shartsharoitlarni hisobga olgan holda, dengiz, daryo va boshqa suv havzalarida kemachilikka imkon beradigan mavsum.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Sinus

**Sinus** (lotincha: *sinus* — „egrilik“) 1) trigonometrik funksiyalardan biri WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 bilan belgilanadi;
2) toʻgʻri burchakli uchburchakning oʻtkir burchaklari uchun WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  — burchak qarshisida yotgan katet uzunligining gipotenuza uzunligiga nisbatiga teng.

## Maxsus qiymatlar

| Burchak, *x* | sin(*x*) | cos(*x*) |
| --- | --- | --- |
| Daraja | Radian | Grad | Aniq | Oʻnli kasr | Aniq | Oʻnli kasr |
| 0° | 0 | 0g | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 15° | 1/12π | 16+2/3g |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | 0.2588 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  | 0.9659 |
| 30° | 1/6π | 33+1/3g | 1/2 | 0.5 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | 0.8660 |
| 45° | 1/4π | 50g |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  | 0.7071 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  | 0.7071 |
| 60° | 1/3π | 66+2/3g |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  | 0.8660 | 1/2 | 0.5 |
| 75° | 5/12π | 83+1/3g |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16  | 0.9659 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_18  | 0.2588 |
| 90° | 1/2π | 100g | 1 | 1 | 0 | 0 |

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Traupman, Ph.D., John C. (1966), *The New College Latin & English Dictionary*, Toronto: Bantam, ISBN 0-553-27619-0
* *Webster's Seventh New Collegiate Dictionary*, Springfield: G. & C. Merriam Company, 1969

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Abissal tekisliklar

**Abissal tekisliklar** – chekka dengizlarning okean soyliklari va botiqlaridagi chuqur suv osti yassi va sertepa tekisliklari. Okean qari va oʻtish zonasida keng tarqalgan Yassi Abissal tekisliklar okean va chekka dengiz soyliklarining chetki qismlariga toʻgʻri keladi. Sertepa Abissal tekisliklar okean tubining katta qismini egallaydi. Yassi Abissal tekisliklar Atlantika okeanida koʻp tarqalgan. Sertepa Abissal tekisliklar relyefining parchalanganligi bilan ajralib turadi. Sertepa Abissal tekisliklar Hind va Tinch okeanlarida Atlantika okeaniga nisbatan koʻproq uchraydi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Kornuoll

**Kornuoll** – Buyuk Britaniyaning janubuy-gʻarbidagi yarim orol. La-Mansh boʻgʻozi va Bristol qoʻltigʻi suvlari oʻrab turadi. Uzunligi 150 km chamasida, eni 72 km gacha. Qirgʻoqlari qoʻltiqlar bilan kuchli parchalangan. Relyefi yassitogʻ (eng baland joyi 621 m) va sertepali tekislik. Qirgʻoqlari tik. Keng bargli oʻrmonlar, vereskzorlar, torf botqoqliklari bor. Qalay olinadi. Yirik porti – Plimut.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Koordinatalar

Dekart koordinatalar tizimi
**Koordinatalar** (lotincha: *co* – „birga“, *ordinatus* – „tartiblangan“, „aniqlangan“) – nuqtaning toʻgʻri chiziq, tekislik, fazo va turli yuzalardagi holatini aniqlovchi sonlar. Masalan, geografiyada maʼlum nuqta joylashgan kenglik va uzunlikni koʻrsatuvchi sonlar (qarang: Geografik koordinatalar); astronomiyada yoritqichning osmon sferasidagi holatini belgilovchi sonlar. Nuqtaning koordinatalari biror koordinata sistemasida aniqlanadi. Masalan, bir nuqtadan oʻtuvchi oʻzaro tik uch toʻgʻri chiziq fazoda koordinatalar sistemasini tashkil qiladi. Bunda WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 nuqtaning koordinatalari WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 boʻladi.

## Yana qarang

* Dekart koordinatalar tizimi,
* Osmon koordinatalari,
* Parallaktik uchburchak,
* Sferik koordinatalar,
* Topotsentrik koordinatalar,
* Toʻgʻri burchakli koordinatalar

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Diagonal (geometriya)

**Diagonal** (yun. diagonios — burchakdan burchakka boruvchi) — 1) koʻpburchak D.i — koʻpburchakning bir tomonida yotmaydigan ikki uchini birlashtiruvchi toʻgʻri chiziq kesmasi.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Gamma-funksiya

Haqiqiy oʻzgaruvchili gamma-funksiya grafigi
**Gamma-funksiya** — matematik funksiya, belgilanishi WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 . Leonard Eiler tomonidan kiritilgan.

Gamma-funksiya fanda juda keng qoʻllaniladigan funksiya hisoblanadi. Uning qoʻllanilish sohalari — matematik tahlil, ehtimollar nazariyasi, komninatorika, statistika, atom fizikasi, astrofizika, gidrodinamika, seysmologiya, iqtisodiyot va boshqalar.

Xususan, gamma-funksiya argumentning haqiqiy va murakkab qiymatlari toʻplamlarida faktorial tushunchasini umumlashtirish uchun ishlatiladi.

## Taʼrifi

### Integral boʻyicha

Agar WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 kompleks sonning haqiqiy qismi musbat boʻlsa, u holda gamma-funksiya absolyut yaqinlashuvchi integral nuqtai nazaridan aniqlanadi:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Legendre tomonidan kiritilgan ushbu taʼrif, Eyler tomonidan 1730-yilda gamma-funksiyaga berilgan taʼrifdan kelib chiqqan, deyishimiz mumkin:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 oʻzgaruvchi kiritilgani tufayli, hozirgi kunda aynan Legendre taʼrifi — gamma-funksiyaning klassik taʼrifi deb tan olinadi. Ushbu integralni boʻlaklarga boʻlib integrallasak, WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ekanligini koʻrishmiz mumkin.

## Manbalar
# Pifagor teoremasi

WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 Teoremaning yaqqol geometrik isboti
**Pifagor teoremasi** – toʻgʻri burchakli uchburchak tomonlari haqidagi teorema. Unga koʻra, agar toʻgʻri burchakli uchburchak tomonlari bir xil masshtabda oʻlchangan boʻlsa, katetlar uzunliklari kvadratlari yigʻindisi gipotenuza uzunligi kvadratiga teng: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

Pifagor teoremasiga, asosan, toʻgʻri burchakli uchburchak katetlariga yasalgan kvadratlar yuzalarining yigʻindisi gipotenuzaga yasalgan kvadrat yuzasiga teng (rasmga q.). Pifagor teoremasi Qadimgi Misr va Pifagor teoremasiga Bobilda maʼlum °VD shakl. boʻlgan, lekin birinchi isboti Pifagorga tegishli deb hisoblanadi. Hozir Pifagor teoremasining oʻndan ortiq isboti maʼlum. Yuqorida keltirilgan Pifagor teoremasi taʼrifi Yevklid geometriyasida oʻrinli, lekin noyevklid geometriyalarda Pifagor teoremasi boshqacha ifodalanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Aeroblar

**Aeroblar**, aerob organizmlar – erkin kislorod boʻlgan muhitda yashaydigan va rivojlanadigan organizmlar. Aeroblar kisloroddan oksidlovchi sifatida foydalanadi. Aeroblarga barcha oʻsimliklar, koʻpchilik hayvonlar, zamburugʻlar kiradi. Hayvonlarning kislorodsiz muhitda hayot kechirishi ikkilamchi xususiyatga ega. Aeroblar biologik oksidlanishni hujayra nafas olish sistemasi orqali amalga oshiradi. Oksidlanish jarayonida kislorod toʻla qaytarilmasdan zaharli mahsulotlar hosil boʻlishi tufayli aeroblar bu mahsulotlarni parchalaydigan fermentlar (katalaza, superoksidsismutgaza)ga ega. Anaerob organizmlarda bunday fermentlar boʻlmasligi tufayli O2 ular uchun zaharli taʼsir etadi. Nafas olish zanjiri ayniqsa bakteriyalarda xilma-xil boʻlib, sitoxromoksidaza bilan birga boshqa terminal oksidazalar ham ishtirok etadi. Aeroblar orasida fotosintez qiluvchi sianobakterlar, suvoʻtlari, yuksak oʻsimliklar asosiy ahamiyatga ega. Bu organizmlar faoliyati tufayli ajralib chiqadigan boshqa O2 hamma aeroblarning rivojlanishini taʼminlaydi (yana qarang Anaeroblar).

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Piroksenlar

**Piroksenlar** (yun. rug — olov va xenos — begona) — zanjirli silikat lar kichik guruhiga mansub togʻ jinslarini hosil qiluvchi minerallar gu-ruxi. Kimyoviy tarkibi Me[Si2O6], bunda Me — magniy, kalsii, temir va boshqa metallar kationlari. Kristallografik belgilariga qarab rombik va monoklin P. boʻladi. Rombik P. magniy, temir metasilikatlaridan iborat uzluksiz izomorf aralashma Mg2 [Si2O6] Fe2[Si2O6] qatorini hosil qiladi. Magniyli enstatit — Mg2[Si2O6] va mag-niy-temirli gipersten — (MgFe2) [Si2O6] koʻp tarqalgan. Monoklin P.ning tarkibida magniy va temirdan tashqari kalsiy ham boʻlib, bu guruhga diopsid, gedenbergit, avgit, jadeit, egirin va spodumen minerallari kiradi. Monoklin P. asosan, skarnlarda va effuziv jinslarda uchraydi. Qattikdigi 5—6,5; zichligi 3100–3600 kg/m3.

Rombik va monoklin P. mono-mineralli oʻta asosli togʻ jinslari (piroksenitlar)ni tashkil qila-di, shuningdek, boshqa oʻta asosli tog jinslari (peridotitlar, gars-burgitlar va boshqalar) tarkibiga kiradi. Monoklin P. keng tarqalgan. Diopsid — gedenbergitlar — kontakt metasomatik skarnlarning odatdagi minerallaridir; avgitlar magma-tik togʻ jinslari (bazalt, andezit, gabbro, diorit va boshqalar)da uchraydi; egirin — ishqoriy siyenitlarning odatdagi minerali; jadeit ayrim me-tamorfik togʻ jinslarida boʻladi; spodumen faqat litiyli pegmatitlardagina mavjud. Monoklin P. (avgitlar) oydagi bazaltlarning asosiy minerali hisoblanidi.

Gidrotermal eritmalar taʼsirida P. serpentin, shox aldamchisi (uralit), xlorit, epidot va boshqalarga oʻtadi. Sirtqi nurash jarayonida esa P. montmorillonit va boshqalarga aylanadi. Spodumen — Li ajratib olinadigan qimmatli ruda, uning tiniq, shaffof turlari qimmatbaho tosh sifatida ishlatiladi; jadeit — yasama tosh.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Passatlar

xaritasi (ingliz tilida)
xaritasi (ingliz tilida)
**Passatlar** (ispancha: *viento de pasada*) — tropik kengliklarda okeanlar ustida yil boʻyi barqaror esib turadigan havo oqimlari. Passatlar tezligi Yer yuzasida 5—6 m/s ni tashkil qiladi. Vertikal kalinligi 2—4 km boʻlib, ekvator tomon oshib boradi. Passatlarga meridian boʻylab ekvator tomon yoʻnalgan oqimlar qoʻshiladi, natijada Shimoliy yarim sharda Passatlar koʻproq shim.-sharqiy shamollar, Janubiy yarim sharda esa jan.-shar-qiy shamollar boʻlib esadi. Passatlar subtro-pikdagi antitsiklonlar bilan chambarchas boglangan (ular bu antitsiklonlarning ekvator tomondagi chekkalariga karab esadi). Shamol maromi tez-tez oʻzgarib turadigan tropik oʻlkalarda Passatlar ancha sust, baʼzi joylarda Passatlar oʻrnini mussonlar egallaydi. Ekvator yaqinida bu-tun troposfera va quyi stratosfera qatlamida sharqiy shamollar ustunlik qiladi. Troposferaning yuqori qatlamlarigacha koʻtarila olmagan Passatlar ustida shamollar gʻarbiy yoʻnalishga ega boʻladi. Passatlar ustidagi bu oqimlar antipassatlar deb ataladi. Passatlar va antipassatlar ekvator bilan subtropiklar oʻrtasida sirkulyasiya sistemasini hosil qiladi.

Passatlarning okeanlar yuzasida quyi kengliklarga qarab oqadigan havosi suvdan sovuqroq boʻladi. Shuning uchun bu havo tagidan iliydi va toʻp-toʻp bulutli konveksiya vujudga keladi. Lekin bu bulutlardan yogʻin yogʻmaydi va Passatlar hukmron oʻlkalarning havosi quruq boʻladi. Materiklarda Passatlar esadigan joylarda tropik choʻllar hosil boʻlgan. Lekin Shimoliy va Janubiy yarim sharlardagi Passatlar oraligʻidagi zonada konveksiya kuchi va balandligi keskin ortadi; katta balandliklargacha keng bulutlar toʻdasi yuzaga keladi, ulardan jala yomgʻirlari yogʻadi. Quruklikda bu zona nam subekvatorial va ekvatorial oʻrmonlar zonasiga toʻgʻri keladi.

Tohir Muxtorov.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Somon yoʻli

**Somon yoʻligalaktikasi**– Shimoliy qutbi Veronika sochlari yulduz turkumida boʻlib, osmonni deyarli katta aylana boʻylab oʻrab olgan xira nurlanuvchi yoʻl; Shimoliy yarimshardagi Oqqush yulduzlari turkumidan boshlanib, janubga ikkita alohida tarmoq holida choʻziladi va bizga koʻrinmaydigan Janubiy But yulduz turkumida birlashadi. Somon yoʻlining tuzilishi juda murakkab: baʼzi joyda 30° gacha kengaysa, baʼzi joyda 4—5° gacha torayadi. Somon yoʻlining ravshanligi hamma joylarda bir xil emas. Somon yoʻlining eng xira qismi Aravakash yulduz turkumi atrofida joylashgan. Galileo Galilei 1610-yilda Somon yoʻlini kuzatib, uning juda koʻp sonli xira yulduzlar toʻplamidan iboratligini tasdiqladi. Somon yoʻli yulduzlari toʻplami tartibsiz boʻlmay, oʻzaro tortish kuchi bilan bogʻlangan sistemani hosil qiladi. Bu yulduzlar sistemasi Galaktika deb atalib, uning markazi Oqqush, Qavs yulduz turkumlari oraligʻida joylashgan.

## Manbalar

## Oʻqish uchun

* Dambeck, Thorsten Dambeck (March 2008). "Gaia's Mission to the Milky Way". *Sky & Telescope*: 36–39.
* Chiappini, Cristina (November–December 2001). "The Formation and Evolution of the Milky Way". *American Scientist* **89** (6): 506–515. doi:10.1511/2001.40.745. ISSN 0003-0996.

## Havolalar

* Somon yoʻli – 3D xarita

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Nisbiy namlik

Gigrometr
**Nisbiy namlik** - atmosferadagi suv bugʻining haqiqiy portsial bosimini shu temperaturadagi uning maksimal portsial bosimiga nisbatining foizlarda olingan qiymatidir. Mutlaq quruq havoda Nisbiy namlik nolga teng, toʻyingan havoda esa 100% boʻladi. Nisbiy namlik — biror bir havoning mutlaq yoki solishtirma namligining shu temperaturadagi toʻyingan holati uchun mutlaq yoki solishtirma namligiga nisbati deb ham qaralishi mumkin.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Xalqaro astronomiya ittifoqi

**Xalqaro astronomiya ittifoqi** — Xalqaro ilmiy jamiyat. Jahondagi astronomik muassasalar, rasadxonalar, intlarning harakati bilan 1919-yil tashkil etilgan. Unga 70 davlat aʼzo. Oʻzbekiston 1998-yildan aʼzo. Asosiy vazifalari: astronomiyaning barcha sohalarini rivojlantirishga yordam koʻrsatish; astronomik tadqiqotlarda ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻyish; astronomiya fani manfaatlarini boshqa xalqaro tashkilotlarda himoya qilish. Xalqaro astronomiya ittifoqii. ish organlari ijroiya qoʻmitasi va astronomiyaning alohida muammolari bilan shugʻullanuvchi 37 ta qoʻmitasidan iborat 7 ta boʻlimni oʻz ichiga oladi. Qoʻmitalari, asosan, xalqaro konferensiya, simpozium va boshqalarni tashkil qilish yoʻli bilan muvofiqlashtirish ishlarini olib boradi. Umumiy ishni Xalqaro astronomiya ittifoqii. Bosh assambleyasi boshqaradi; u har 3 yilda bir marta yigʻiladi. Bosh assambleya umumiy yigʻilish va majlislarida astronomiyaning eng dolzarb masalalari toʻgʻrisidagi maʼruzalar tinglanadi, astronomik kuzatishlar hisobotlari tasdikdanadi va yangi tadqiqotlar dasturlari taklif kilinadi.

## Manbalar
# Anglikanlik

**Anglikanlik** - protestantlikdagi oqimlardan biri. Angliyaning davlat dini, XVI asrda Reformasiya harakatdavomida paydo bo‘ldi. 1534-yilda mahalliy katolik cherkovi Rim bilan aloqasini uzgandan so‘ng, ingliz parlamenti qirol Genrix VIII ni Cherkov rahbari etib e’lon qildi. Buning oqibatida Angliya Cherkovi qirol hokimiyatiga bo‘ysundirildi. Angliyada monastirlar yopildi, cherkovning yer mulklari kamaytirildi, avliyolar, ikonalar, haykallar va tabarruk yodgorliklar soni qisqartirildi. Martin Tyudorqirolligi davrida katolik partiyaning g‘alaba qozonishi oqibatida ko‘pchilik protestantlar qatl qilindi. Qirolicha Yelizaveta I (1559 - 1603) hokimiyati davomida Anglikan dinining ahvoli barqarorlashadi. XVI asrning o‘rtalarida ibodatlarni ingliz tilida olib borish kiritildi, ro‘zalar (postlar), syelibat bekor qilindi, ikonalar musodara qilindi.1571-yilda anglikanlik dini ramzi sifatida «39modda» qabul qilindi. Unda cherkovning najot keltiruvchi kuchi haqidagi g‘oya qoldirildi, Katoliklikdagi singari iyerarxiya saqlanib, lekin Muqaddas rivoyatlar ta’limot manbasi sifatida bekor qilindi va atigi ikki sirli marosim - cho‘qintirish hamda vino va non bilan tamaddi qilish saqlanib qoldirildi. Dunyoda 68 mln.yaqin anglikanlar mavjud bo‘lib, ular Angliya, Irlandiya, Shotlandiya, AQSH, Kanada, Yangi Zelandiya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Najmiddinov J., Karimov J., Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480-bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
# Nyukasl (shahar)

**Nyukasl** — Buyuk Britaniyadagi shahar, Angliyaning shim.-sharqiy qismida. Tayn-end-Uir metropoliten grafligining maʼmuriy markazi. Aholisi 283,5 ming kishi (1990-yillar oxiri). Transport yoʻllari tuguni. Tayn daryosining Shimoliy dengizga quyilish joyidagi port. Mamlakatning savdo-moliya va sanoat markazlaridan. Kema-sozlik va kema taʼmirlash, elektrotexnika sanoati korxonalari, universitet, fan va texnika muzeylari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan XII—XIX asrlarda qurilgan ratusha, qasr, sobor, temir koʻprik va boshqa saqlangan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Gorillaz

| Gorillaz |
| --- |
|  |
| Kelib chiqishi |
London, Angliya |
| Janrlar | Alternative rock, art pop, electropop, hip-hop, indie rock, Elektron musiqa, trip hop va Pop rock |
| Aʼzolar | * Damon Albarn
* Jamie Hewlett
* Remi Kabaka Jr.
 |
| Sobiq aʼzolar | * Paula Cracker
* Cyborg Noodle
* Ace
 |
| Veb-sayt |  |

**Gorillaz** – 1998-yilda Londonda bastakor Damon Albarn va rassom Jamie Hewlett tomonidan yaratilgan ingliz virtual musiqa guruhi. Guruh asosan toʻrtta toʻqima aʼzodan iborat: 2-D (vokal, klaviatura), Murdoc Niccals (bas, gitara), Noodle (gitara, klaviatura, vokal) va Russel Hobbs (baraban). Ularning olami musiqa videolari, suhbatlar, komikslar va qisqa multfilmlar kabi turli ommaviy axborot vositalarida namoyish etiladi. Gorillaz musiqasi keng doiradagi musiqachilar va taniqli ijrochilar bilan hamkorlikda yaratilgan boʻlib, Albarn yagona doimiy musiqa yaratuvchisi hisoblanadi.

**Gorillaz** bilan Albarn oʻzining **Blur** guruhiga xos boʻlgan Britpop uslubidan voz kechib, hip-hop, elektron va jahon musiqasi kabi turli xil musiqiy yoʻnalishlarda ijod qildi. Guruhning 2001-yildagi debyut albomi **„Gorillaz“**, dub, lotin va pank janrlarida aytilgan boʻlib, Buyuk Britaniyada uch karra va Yevropada ikki karra Platina mukofotiga erishdi. Albom sotuvlari muvaffaqiyati **Clint Eastwood** nomli bosh singlning mashhurligiga bogʻliq edi. Ularning ikkinchi studiyaviy albomi **„Demon Days“** (2005-yil) Buyuk Britaniyada olti karra platina, AQSHda ikki karra platina mukofotiga sazovor boʻldi hamda „Feel Good Inc.“ nomli muvaffaqiyatli bosh singlni, shuningdek „DARE,“ „Dirty Harry“ va „El Mañana“ kabi boshqa hit qoʻshiqlarni dunyoga keltirdi. Guruhning uchinchi albomi – **„Plastic Beach“** (2010-yil) ekologik mavzularni, sint-pop elementlarini oʻz ichiga olgan va Bobby Womack, Lou Reed va Little Dragon kabi koʻplab taniqli ijrochilar qatnashgan. Ularning toʻrtinchi albomi **„The Fall“** – safar davomida (asosan Deymon Albarnning iPad qurilmasida) „Escape to Plastic Beach“ gastrolida yozib olingan va 2010-yil 25-dekabrda premyera qilingan.

## Manbalar
# Wimbledon tennis turniri

**Uimbldon tennis turniri** (*ingl.* **Wimbledon Championships** yoki **Wimbledon**, *shuningdek* **Uimbldon**, **Uimbldon turniri**) bu har yili Londonning Uimbldon borosida oʻtkaziladigan tennis boʻyicha eng qadimgi turnirdir. Bu musobaqa har yili oʻtkaziladigan „Katta dubulgʻa“ turkumidagi toʻrtta tennis musobaqasining biridir (boshqalari Avstraliya ochiq chempionati, Fransiya ochiq chempionati va Amerika ochiq chempionati). Turnir ilk bor 1881-yida oʻtkazilgan boʻlib, unda erkaklar va ayollar oʻrtasida yakkalik va juftlik bahslari boʻlib oʻtadi.

## Ochkolari

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Hodisa** | **Gʻ** | F | SF | QF | 4R | 3R | 2R | 1R |
| Yakkalik bahslari | Jentlmen | 2000 | 1200 | 720 | 360 | 180 | 90 | 45 | 10 |
| Ledi | 1300 | 780 | 430 | 240 | 130 | 70 | 10 |
| Juftlik bahslari | Jentlmen | 2000 | 1200 | 720 | 360 | 180 | 90 | 0 | – |
| Ledi | 1300 | 780 | 430 | 240 | 130 | 10 | – |

## Chempionlar

### Joriy chempionlar

**2021-yilgi Uimbldon tennis turniri**| * **Novak Djokovic **Ashleigh Barty **Nikola Mektić **Mate Pavić **Hsieh Su-wei **Elise Mertens **Desirae Krawczyk **Neal Skupski**
 |

## Manbalar

## Havolalar