Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ustav

**Ustav** (rus.) — muayyan munosabat doirasidagi faoliyat yoki biror davlat organi, korxona, tashkilot va sh.k.ning tuzilishi, vazifasini yoʻnaltirib turadigan asosiy qonunqoidalar majmui (masalan, siyosiy partiya, kasaba uyushmasi, temir yoʻl, daryo transporti, bank ustavlari va hokazo). Harbiy xizmatchilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar qurolli kuchlar Ustavi bilan tartibga solinadi. Ustav yuridik shaxslarning asosiy taʼsis hujjati hisoblanadi. Yuridik shaxs oʻz istavi asosida ish olib boradi. Ustav yuridik shaxs muassislari tomonidan tasdiqlanadi va davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi. Ustavda yuridik shaxsning nomi, uning joylashgan yeri, pochta manzili, yuridik shaxs faoliyatini boshqarish tartibi belgilab qoʻyilishi, shuningdek, ularda tegishli turdagi yuridik shaxslar toʻgʻrisida qonunda nazarda tutilgan boshqa maʼlumotlar boʻlishi kerak. Ustavda yuridik shaxs faoliyatining sohasi va maqsadlari belgilab quyilgan boʻlishi lozim. Ayrim hollarda xalqaro shartnomalar ham Ustav deb atalashi mumkin (masalan, BMT Ustavi).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yurisdiksiya

**Yurisdiktsiya** – sud yoki davlat organlari tizimi nazorati ostidagi qonunlar toʻplamiga ega boʻlgan hudud.

Avstraliya, Germaniya va AQSh federatsiyadagi har bir shtat alohida yurisdiktsiya mavjud. Biroq, baʼzida federal shtatdagi ayrim qonunlar taʼsis shtatlari boʻylab bir xil boʻlib, federal sudlar tomonidan amalga oshiriladi. Federal davlat shu maqsadda yagona yurisdiktsiyani tashkil qiladi.

Yurisdiktsiya oʻz huquq doirasidan tashqarida sodir etilgan jinoyatchilar o/z yurtiga qaytib kelganidan keyin jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Baʼzi hollarda, oʻz yurisdiktsiyasidan tashqarida boʻlgan boshqa davlat fuqarosi jinoyat sodir etsa ekstraditsiya qilinishi mumkin.

Unitar davlatlar odatda yagona yurisdiksiyalardir. Ammo, Buyuk Britaniya istisno hisoblanadi. Chunki uchta alohida huquqiy tizimga, yaʼni uchta alohida yurisdiktsiyaga ega. Xitoy, Gonkong va Makaoning alohida yurisdiktsiyalari mavjud.

## Yana qarang

* Cherkov yurisdiktsiyasi
* Siyosiy boʻlinish
* Davlat (siyosat)
* Suveren davlat
* Federativ davlat
* Shtat qonuni
* Joyni oʻzgartirish

## Qoʻshimcha kitoblar

* Beale, Jozef H. (1935) *Qonunlar ziddiyatiga oid risola* .ISBN 1-58477-425-8
* Dicey va Morris . (1993) *"Qonunlar toʻqnashuvi"* 12-nashr. London: Sweet & Maxwell Ltd. (26/30-bet)ISBN 0-420-48280-6
* Makklin, Devid. (2000). *Morris: Qonunlar toʻqnashuvi* . London: Sweet & Maxwell Ltd.ISBN 0-421-66160-7ISBN 0-421-66160-7

## Manbalar
# Ijtimoiy yordam

**Ijtimoiy yordam** - davlat va jamiyatning qariligi, sogʻligʻi, ijtimoiy ahvoli, tirikchilik uchun vositalar bilan yetarli taʼminlanmagani tufayli yordamga muhtoj fuqarolar toʻgʻrisida gʻamxoʻrligi. I. yo. (ijtimoiy himoya, ijtimoiy taʼminot) pensiyalar, nafaqalar toʻlash, kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam koʻrsatish, 16 yoshgacha farzandi boʻlgan kam taʼminlangan oilalarga oylik nafaqa toʻlash, bemorlar va keksalarga xizmat koʻrsa-tish, bolalarga gʻamxoʻrlik qilish koʻri-nishida amalga oshiriladi. Mehnatga layoqatsizlarni moddiy taʼminlashning qatiy kafolatli tizimi ijtimoiy sugʻurta deb ataladi (qarang Ijtimoiy himoya, Ijtimoiy taʼminot ). AXROROV NURIDDIN KOMILO'G'LI 23.10.1992 SAMARQAND VILOYATI NURSHOIN

## Manbalar
# Dunyoviylik

**Dunyoviylik** yoki **sekularizm** diniy muassasalarning davlatdan, jamiyatdan ayri turishi kerakligini uqtiruvchi qarash va oqimdir. Dunyoviylarga koʻra din va eʼtiqod kishilarning shaxsiy masalasi boʻlmogʻi lozim. Dunyoviylik nafaqat davlatni din taʼsiridan, balki dinni ham davlat siyosati taʼsiridan saqlaydi.
Hozirgi kunda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning koʻpchiligi dunyoviydir. Jumladan, Oʻzbekistonda ham din va davlat strukturalari bir-biridan ayirilgan.
# Konsern

**Konsern**— rasmiy jihatdan mustaqil boʻlgan, koʻp tarmoqli korxonalar (sanoat, savdo, transport va bank kabi turli soha korxonalari) ning majmuini oʻz ichiga oluvchi birlashma. Odatda bunday birlashma maʼlum ishlab chiqarish faoliyatini bosqichma-bosqich ravishda amalga oshirish uchun zarur boʻlgan turli soha korxona va tashkilotlaridan tuziladi. Bunda bosh tashkilot qolgan ishtirokchilar faoliyati ustidan moliyaviy nazorat olib boradi. Hozir sunʼiy monopoliyalarning sanab oʻtilgan shakllari orasida konsernlar keng tarqalgan.

**Konsern** (concern — ishtirok, manfaat) — manfaatlar, shartnomalar, kapital, hamkorlikdagi faoliyatda ishtirok umumiyligi asosida uyushgan korxonalarning yirik birlashmasi. Konsern diversifikatsiyasn asosida tarkib topadigan yirik, koʻp tarmoqli korporatsiya. Aksariyat hollarda korxonalarning bunday guruhlari shu korxonalar aksiyalarining asosiy qismini oʻz qoʻlida toʻplagan bosh korxona (xolding) atrofida birlashadi. K. tarkibiga (sanoat, transport, savdo, bank sohasi) turli tarmoqlarga tegishli, ayrim hollarda, dunening koʻpgina mamlakatlarida joylashgan oʻnlab va yuzlab korxonalar ixtiyoriy asoslarda kiradi. Turli mintaqalarda joylashgan, ayrim tovarlarni ishlab chikaradigan va K.ga nominal kiradigan korxonalar bosh kompaniyaning shoʻba filiallari, shoʻba kompaniyalari hisoblanib, oʻz xoʻjalik mustaqilligini saqlab qoladi. Amalda K. tarkibidagi korxonalar ilmiy-texnikaviy va ishlab chiqarish taraqqiyoti, shuningdek, investitsiya, moliya, tashqi iqtisodiy faoliyat, korxonalarga xizmat koʻrsatishni tashkil etish sohalaridagi vazifalarni markazlashtirish asosida faoliyat koʻrsatadi. Korxonalar umumiy moliya, yagona ilmiy-texnika potensiali va kooperatsiyalashgan barqaror aloqalarga ega boʻladi. Ayrim K.lar murakkab mahsulotlarni tayyorlashning jami ishlab chiqarish tsiklini amalga oshirish mumkin. Tarmoq va tarmoqlararo K.lar bor. Bir korxona faqat bir K.ga kira oladi.

K. dastlab Birinchi jahon urushi yillarida (1914—18) tashkil topgan. Hozirgi davrda, ayniqsa, rivojlangan mamlakatlarda sanoat, transport, savdo, bank, sugʻurta, aloqa, matbuot, radio-televideniye kompaniyalarini birlashtiradigan, xalqaro darajada faoliyat koʻrsatadigan, jahon mamlakatlarida shoxobchalari keng rivoj topgan K. bor. Xalqaro K.lar transmilliy K. deb ataladi.

Bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitlarida Oʻzbekistonda 1991-yil oktabrdan boshlab moddiy ishlab chiqarish bilan bogʻliq tarmoq vazirliklari oʻrnida yirik K.lar tashkil qilindi ("Oʻzkimyosanoat", "Oʻzdavmashkonsern", "Radioelektrontexasbob", "Oʻzbaliq", "Oʻzavtoyoʻl" va boshqalar).

Qodirjon Yusupov.

## Yana qarang

* Kartel
* Konsorsium
* Sindikat
* Trest

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Shaxsga qarshi jinoyatlar

**Shaxsga qarshi jinoyatlar** (OʻzR da) — ijtimoiy xavfli qilmishlarning asosiy turi. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida taʼkidlanganidek, umuminsoniy prinsiplarga koʻra, inson, uning hayoti, erkinligi, shaʼni, qadrqimmati va boshqalar daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi (13-modda).

SH.q.j. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi boʻyicha quyidagi xillarga boʻlinadi: hayotga qarshi (97—103-moddalar); sogʻliqqa qarshi (104— 111-moddalar); hayot yoki sogʻliq uchun xavfli (112— 117-moddalar); jinsiy erkinlikka qarshi (118121-moddalar); oila, yoshlar va axloqqa qarshi (122—134-moddalar); shaxs ozodligi, shaʼni va qadrqimmatiga qarshi (135—140-moddalar); fuqarolar konstitutsiyaviy huquq va erkinligiga qarshi (141 — 149-moddalar) jinoyatlar.

SH.q.j. turli darajada xavfli boʻlib, insonni hayotdan, tabiiy va ijtimoiy neʼmatlardan bahramand boʻlish, xotirjam va farovon yashash hamda faoliyat koʻrsatish, jismoniy, ruhiy va maʼnaviy aziyat chekmay oʻz qobiliyatini namoyon qilishdan mahrum etishlikda ifodalanadi. Shaxsga qarshi jinoyatlarj. ning aksariyati bilaturib, gʻaraz maqsadlarda, qasddan, guruh boʻlib sodir etiladi, baʼzilari esa, ehtiyotsizlik, beparvolik va harakatsizlik oqibatida yuz beradi. Shaxsga qarshi jinoyatlari uchun qoʻllaniladigan jazo choralari qonunda koʻrsatilgan javobgarlikni ogʻirlashtiradigan yoki yengillashtiradigan holatlarni, shuningdek, har bir aybdorning shaxsini hisobga olib tayinlanadi. Masalan: javobgarlikni ogʻirlashtiradigan birmuncha hollarda qasddan odam oʻldirganlik uchun 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan mahrum etish yoki oʻlim jazosi nazarda tutilgan (JK, 97-modda, 2-qism). Bila turib, gʻayriqonuniy ravishda shaxsni ishdan boʻshatish, shunday qilmish uchun maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin sodir etilsa, eng kam oylik ish haqining 25 barobarigacha miqdorda jarima solish bilan jazolanishi mumkin (JK, 148-modda, 1-qism).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Sudyalarning intizomiy javobgarligi

**Sudyalarning intizomiy javobgarligi** — ijtimoiy javobgarlik turlaridan biri. Sudya odil sudlovni amalga oshirish chogʻida qonuniylikni buzganligi uchun; sud ishini tashkil etishda beparvoligi yoki intizomsizligi oqibatida yoʻl qoʻygan kamchiliklari uchun, shuningdek, xizmati borasidagi yoki obroʻsiga putur yetkazadigan boshqa xattiharakati uchun Sudyalar malaka hayʼatining qarori asosidagina intizomiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Sud qarorining bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishining oʻzi, sud qarorini chiqarishda qatnashgan sudyaning, agar u ataylab qonun buzilishiga yoki jiddiy oqibatlarga olib kelgan vijdonsizlikka yoʻl qoʻymagan boʻlsa, javobgarlikka tortilishiga sabab boʻlmaydi. Sulyalarni intizomiy javobgarlikka tortish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tasdiklagan nizom bilan belgilanadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Isroil podsholigi

**Isroil podsholigi** - Shim. Falastinda mil. av. 928—722 yillarda mavjud boʻlgan davlat. IsroilYahudiya podshoxligi parchalanib ketgach, rivoyatlarga koʻra, 12 ta isroilyahudiy qabilasidan 10 tasining birlashtirilishi natijasida tashkil topgan. Poytaxtlari: Sixem (hozirgi Nablus), 876 y.dan keyin — Samariya. Ossuriya podshosi Sargon II tomonidan bosib olingan.

## Manbalar
# Britaniya Kolumbiyasi

**Britaniya kolumbiyasi** — Kanada gʻarbidagi provinsiya. Maydoni - 947,8 ming km². Aholisi - 3,0 mln. kishidan ziyod (1990- yillar oʻrtalari). Ma’muriy markazi — Viktoriya shahri. B. K. Tinch okean sohili boʻylab joylashgan. Tarkibiga Vankuver, Qirolicha Sharlotta va boshqa orollar ham kiradi. Relyefi togʻli (Qoyali togʻlar, Kordilyera togʻi tizmalari va boshqalar). Sohil qismida iqlimi yumshoq, sernam, togʻlarda sovuq, yillik yogʻin 240 mm, vodiylarda 300–400 mm. Asosiy daryolari — Freyzer, Kolumbiya. Ygna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Sanoatining asosiy tarmoqlari: konchilik (rux, qoʻrgʻoshin, molibden, mis va boshqalar), taxta tilish, sellyuloza-qogʻoz. Rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Togʻ daryolariga GES qurilgan. Britaniya Kolumbiyasida sut chorvachiligi yetakchi oʻrinda, sabzavot va mevalar yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. Muhim sanoat markazlari — Vankuver va Viktoriya shahri

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Monizm

**Monizm** (qadimgi yunoncha: μόνος — monas — yakka, yagona) — dunyodagi turli hodisalar negizida bitta ibtido, yagona substansiya yotadi deb hisoblaydigan taʼlimot. M. dualizm va plyuralizmning aksi. Falsafa tarixida materialistik va idealistik M. mavjud boʻlgan. Materialistik M. tarafdorlari suvni (Fales), apeyron (noaniq modda)ni (Anaksimandr), havoni (Anaksimen), gomeomeriya (zarra)ni (Anaksagor), atomni (Demokrit, Epikur), olovni (Geraklit) dunyoning yagona moddiy asosi deb hisoblaganlar. Idealistik M.ning yirik vakili Gegel dunyo va uning hodisalari asosiga dunyoviy gʻoyani qoʻygan. Falsafada M. butun borliqni — tabiat, jamiyat, inson maʼnaviy dunyosini bir deb bilish, ular yagona asosdan kelib chiqqan, bir-birlaridan mutlaqo ajralmas deb hisoblashdir.

Tabiatshunoslikda M. jonsiz (noorganik) va jonli (organik) tabiat bosqichlari — oʻsimlik dunyosi, hayvonot dunyosi, insoniyat dunyosini bir asosdan uzoq rivojlanish jarayonini bosib oʻtib, bir-biridan kelib chiqqanligi haqidagi taʼlimotdir.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Agnostitsizm

**Agnostitsizm** (*yunoncha* **Agnostosa** — ma'lum bir bilimga ega bo'lmaslik, **gnosis** — bilish) — borliqni, voqelikdagi narsa va hodisalarni, ularning mohiyatini bilish mumkinligini qisman yoki mutlaqo inkor etuvchi nazariya. Agnostitsizm vakillari borliqning cheksizligi, nihoyasizligi va murakkabligi, inson sezgi aʼzolari imkoniyatlarining cheklanganligiga asoslanib borliqni bilish mumkin emas deb hisoblaydi. Agnostitsizmning yirik vakillaridan biri ingliz faylasufi David Yum, inson aqli sezgilarimiz bergan maʼlumotlarga tayanib voqelikni biladi, lekin, sezgi aʼzolarimiz bizga toʻgʻri va toʻliq maʼlumot beradimi, sezgilarimiz aks ettirayotgan voqelikning oʻzi mavjudmi, degan masalalarni oʻrtaga tashlagan va shu asosda olamni bilish mumkinligini rad etgan, ob’ektiv voqelikning mavjud-ligiga shubha bildirgan (bu jihatdan Yum Agnostitsizmi skeptitsizmning bir koʻrinishi sifatida namoyon boʻladi). Agnostitsizmning ikkinchi bir yoʻnalishi nemis faylasufi Immanuil Kant falsafasida ifodalangan. I.Kant tashqi olamni ikkiga: „biz uchun narsa“ va „narsa oʻzida“ga ajra-tib tushuntiradi, olamning biz bilgan va bilib olishimiz mumkin boʻlgan qismini „biz uchun narsa“ deb ataydi. Olamning „narsa oʻzida“ qismining ay-rim jihatlarinigina bilish mumkin boʻlsa ham, uning asl mohiyatini bilish mumkin emas deydi. Bilish ob’ektining cheksizligini, nihoyasizligini, hodisalar ichki mohiyatining tubsizligini mutlaqlashtirish Agnostitsizmning gnoseologik ildizlariga kiradi. Haqiqatda, har qanday narsani bir qarashda, bir zumda har taraflama bilib boʻlmaydi, uni bilib olish uchun muayyan vaqt kerak boʻladi. Shuningdek, har qanday narsani va uning mohiyatini bilib olishimiz uchun yordamchi qurol va vositalarning qay darajada takomillashganligi jiddiy ahamiyatga ega. Bizga nisbatan keyingi avlodlarimizning tajribalari yanada boyib, takomillashib boradi va natijada ular bizlarga nisbatan koʻproq narsalarni biladi. Biz sezgi aʼzolarimizning bilish imkoniyati yetmagan ob’ektlarni aql va tafakkur kuchi bilan bilib boramiz. Bilish shu tarzda yaxlit va uzluksiz jarayondir. Inson aql-tafakkuri fan va amaliyetni taraqqiy ettirishga, bilish va izlanish vositalarini takomillash-tirishga yoʻl ochadi.

**Agnostitsizm** teologiya, oʻlimdan soʻnggi hayot, xudo kabi metafizik mavzularga oid maʼlum iddaolarning haqiqiy yechimini bilish ilojsiz ekanini taʼkidlovchi falsafiy dunyoqarashdir. Bunga sabab sifatida obyektiv reallikni oʻrganish doim subyektiv bilish orqali kechishi koʻrsatiladi. Odatda agnostitsizm xudoning mavjudligi yoki emasligi masalasiga oid dunyoqarashga aytiladi. Agnostitsizm dunyoqarashiga ega shaxs *agnostik* deyiladi. Aksar agnostiklar ateistlar bilan bir qatorga qoʻyilsada, baʼzi agnostiklar teist boʻlishlari ham mumkin.

## Etimologiyasi

*Agnostitsizm* atamasi 1869-yili Thomas Henry Huxley tomonidan gnostitsizmni rad etuvchi falsafiy oqimni nomlash uchun oʻrtaga qoʻyildi.

## Shuningdek

* Din
* Xudo
* Teizm
* Ateizm

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Festival

Frederick Arthur Bridgman tomonidan tashkillashtirilgan festival (1903).
**Festival** (lotincha: festivus — *quvnoq*), musiqa, teatr, film, estrada, sirk sanʼati yutuqlari jamlanmasidan iborat ommaviy bayram. Ilk bor XVIII asr boshlarida Buyuk Britaniyada yuzaga kelgan. XX asrdan xalqlararo keng tarqalgan hisoblanadi. Festivallar milliy va xalqaro bo'lishi mumkin.

## Adabiyotlar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

## Manbalar
# Shimoliy Afrika

BMT boʻyicha toʻq-yashildagi Shimoliy Afrika va och-yashil — geografik mintaqa
**Shimoliy Afrika** (qobil. Tafriqt ugafa) — Katta joyi Sahroi Kabirda joylashgan, Afrika shimolidagi Kichik mintaqa. Umumiy maydoni 10 mln km². Yirik shaharlari: Niamey, Nuakshot, Jazoir, Tripoli, Xartum,Qohira, Iskandariya, Kasablanka, .

Shimoliy afrika

Mintaqaning chegaralari uchun eng keng tarqalgan taʼrif Jazoir, Misr, Liviya, Marokash, Tunis va Gʻarbiy Sahroi, Marokash va qisman tan olingan Sahroi Arab Demokratik Respublikasi oʻrtasidagi bahsli hududni oʻz ichiga oladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining taʼrifi Sudan kabi barcha bu mamlakatlarni oʻz ichiga oladi. Afrika Ittifoqi mintaqani xuddi shunday belgilaydi, faqat Sudanni hisobga olmaganda BMTdan farq qiladi. Sahroi Kabirning janubidagi Sahelni Shimoliy Afrikaning janubiy chegarasi deb hisoblash mumkin. Shimoliy Afrikaga Ispaniyaning Seuta va Melilla shaharlari va plazas de soberania kiradi. Bu, shuningdek, Malta, shuningdek, Afrikaga yaqinroq yoki yaqinroq boʻlgan Gibraltar, Lampeduza va Lampione, Azor va Madeyra va Kanar orollari kabi boshqa Britaniya, Italiya, Portugaliya va Ispaniya hududlarini ham oʻz ichiga olishi mumkin. Evropadan koʻra qitʼa.

Shimoli-gʻarbiy Afrikada tarixning boshidan beri berberlar yashab kelgan, Shimoliy Afrikaning sharqiy qismi esa misrliklarning vatani boʻlgan.[9] VII-VIII asrlarda Arabiston yarim orolidan kelgan arablar musulmonlarning dastlabki istilolari davrida mintaqa boʻylab tarqaldi. Arablarning Magʻribga koʻchishi darhol boshlandi va Shimoliy Afrikaning demografik koʻlamini arablar foydasiga oʻzgartirdi. Koʻpchilik berberlar va misrliklar hammasi emas, asta-sekin arab-islom madaniyatiga qoʻshilishdi. Arablashtirish va islomlashtirish jarayonlari oʻshandan beri Shimoliy Afrikaning madaniy landshaftini belgilab berdi.

Shimoliy Afrika mamlakatlari oʻzlarining genetik, etnik, madaniy va lingvistik oʻziga xosligi va taʼsirining katta miqdorini Yaqin Sharq bilan baham koʻradilar, bu jarayon Neolit inqilobi bilan boshlangan. Miloddan avvalgi 10 000 yil va suloladan oldingi Misr. Shimoliy Afrika davlatlari ham arab dunyosining asosiy qismidir. Shimoliy Afrikada islomning taʼsiri sezilarli boʻlib, mintaqa musulmon dunyosining asosiy qismi hisoblanadi. Shimoliy Afrika Yaqin Sharq-Shimoliy Afrika mintaqasini shakllantirish uchun geosiyosat sohasida Yaqin Sharq bilan bogʻlangan.

## Shimoliy Afrika davlatlari

| Davlat | Guruhlash usuli | Poytaxt |
| --- | --- | --- |
| BMT maʼlumotlariga koʻra | Markaziy razvedka boshqarmasi | SGNZS maʼlumotlariga koʻra | OKSM maʼlumotlariga koʻra |
|  Jazoir |  |  |  |  | Jazoir |
|  Misr |  |  | Shimoliy-Sharqiy Afrika |  | Qohira |
|  Sahroi Arab Demokratik Respublikasi |  |  | Shimoliy-Sharqiy Afrika |  | Aayyun |
|  Liviya  |  |  |  |  | Tarobulus al-Gʻarb |
|  Morocco |  |  | Shimoliy-Sharqiy Afrika |  | Rabot |
|  Sudan |  | (inglizcha: *North-eastern Africa*) | Shimoliy-Sharqiy Afrika |  | Xartum |
|  Tunis  |  |  |  |  | Tunis |
|  Janubiy Sudan  | Sharqiy Afrika | Sharqiy Afrika | n/st. |  | Juba |

## Manbalar
# Kamba

**Kamba**, akamba – Keniyadagi xalq. Bantu xalqlari guruhiga kiradi. Umumiy soni 3,25 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Akamba tilida soʻzlashadi. Negroid irqiga mansub. Dindorlari xristian-katoliklar, shuningdek, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar ham mavjud.

## Manbalar
# Ananda Marga

**Ananda Marga** (“xursandchilik yo‘li”) - Hindistonning Bixar shtatida 1955-yilda tashkil topgan diniy-shovinistik tashkilot. Uning asoschisi - bengallik ruhoniy (brahman) Prabhat Ranjan Sarkardir. Tashkilot g‘oyasi yoga va tantra ilohiy bilimni bilish vositasi deb qarashga asoslanadi. Tashkilot qat’iy tuzilmaga ega bo‘lib, piramida shaklida tashkil topgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Najmiddinov J., Karimov J., Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480-bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
# Ravshaniylar harakati

**Ravshaniylar harakati** — Boburiylar davlatidagi afgʻonlarning diniy qarshilik harakati (taxminan 1560 — 1638). Uni musulmonlarning ravshaniy degan mazhabi boshqargan (mazhab nomi uning asoschisi Boyazid Ansoriyning laqabi — Pir Ravshandan olingan). Katta qiyinchilik bilan bostirilgan. Ravshaniylar harakati boburiylarning harbiy qudratiga putur yetkazgan, afgʻon davlati taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan va afgʻonlarning etnik jihatdan jipslashuviga yordam bergan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Daklar

**Daklar** — qad. shim.-frakiy kabilalari, Dunayning shim.dan Karpat tizma togʻlari etaklarigacha yoyilib yashaganlar. Detsebal (D. yoʻlboshchisi) davrida D.ning mardona qarshilik koʻrsatishlariga qaramay, 89, 101 — 102, 105—106-yillarda ular yashayotgan xududlar rimliklar tomonidan bosib olinib Dakiya provinsiyasiga aylantirilgan.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Atomizm

**Atomizm** (yunoncha atomon — boʻlinmas) — hamma narsalar mustaqil element atomlardan tuzilgan, barcha narsaning sodir boʻlishi bu elementlarning aralashishi, birlashishi va boʻlinishiga asoslanadi, deb hisoblaydigan taʼlimot. XIX asr oxirigacha atomizm materiya alohida boʻlinmas zarralar — atomlardan tashkil topgan deb uqtirib keldi. Hozirgi atomizm nuqtai nazaridan elektronlar — elektr „atomlari“, fotonlar — nur „atomlari“ va hokazodir. Yanada kengroq maʼnoda atomizm obyektning diskret (dona-dona), jarayonning, xossaning uzlukliligini bildiradi. Bu taʼlimot materiyaning soʻnggi, oʻzgarmas mohiyati mavjudligini inkor etadi, uning miqdor va sifat jihatdan nihoyasizligiga asoslanadi.

## Yana qarang

* Atom

## Manbalar
# Ona tili

**Ona tili** — har bir elatning, xalqning, millatning oʻz tili. Ona tili lugʻat tarkibi, asosan, shu tilga mansub xalqning turmushi, madaniyati va anʼanalarini ifodalaydigan soʻz va tushunchalardan iborat boʻladi. Ona tili taraqqiyoti har bir xalq va millatning ijtimoiy rivojlanishi bilan uzviy bogʻliq

## Yana qarang

* Milliy til

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Intellektuallik koeffitsiyenti

Testlardan biri
**Intellektuallik koeffitsiyenti** (inglizcha: *IQ — intelligence quotient*, qisqartma nomi IQ) — odamning turli test uslublari asosida aniqlanadigan aqliy rivojlanish koʻrsatkichi, bilim saviyasi. Test tizimlari yordamida bolalarning aqliy saviyasini miqdoriy koʻrsatkichlar orqali aniqlash gʻoyasini birinchi marta fransuz psixologi Alfred Bine ishlab chiqqan (1903). Bunda har bir odam yoshi uchun u erishgan bilim va mahorat darajasi 100 ga teng deb olingan. Mazkur koʻrsatkichdan ortiq yoki kam miqdor aqlning biron-bir daraja rivojlanishi kamoloti yoxud orqada qolishi haqida hukm chiqarish imkonini bergan. AQSH va boshqa mamlakatlarda IQ yordamida armiyaga yoshlarni saralab olish, oʻquvchilar bilimini baholash kabilar rasm boʻlgan.

## Yana q.

* Intellekt

## Manbalar