# Bambi effekti

Oq dumli kiyik, Uolt Disneyning 1942-yilda suratga olingan *Bambi* animatsion filmidagi bosh qahramonning tabiatdagi hayvon turi.
„**Bembi effekti**“ – bu kiyik kabi „yoqimli“ yoki „jozibali“ deb qabul qilinadigan hayvonlarni oʻldirishga qarshi eʼtiroz holati. Shu bilan birga, yoqimsiz yoki jirkanch deb hisoblangan hayvonlarning azoblanishi (masalan choʻchqa) kamroq yoki umuman norozilik keltirib chiqarmaydi.

 Koʻr kiyiklar ALF (Hayvonlarni ozod qilish fronti) faollari tomonidan vandal qilingan. Chexiya, 2020-yil.
Goʻyoki antropomorfizmning bir shakliga ishora qilib, bu atama Uolt Disneyning 1942-yilda suratga olingan *Bambi* animatsion filmidan ilhomlangan holda, bu yerda hissiy kulminatsiya – bu filmning antagonisti, ovchi qoʻlida bosh qahramonning onasining oʻlimi bilan yakun topadi.

## Effektlar

Baʼzi sharhlovchilar bu taxmin qilingan natijani aholining ifloslanish xavfi toʻgʻrisida xabardorligini oshirish bilan izohladilar, masalan, *Exxon Valdez* neftining toʻkilishidan keyin dengiz otterlari taqdiri, va boshqa mamlakatlardagi aerodromlardan qushlarni qoʻrqitishda jamoatchilik manfaatlaridan ogohlantirish maqsadida bir qator bu effekt bilan bogʻliq tadbirlar amalga oshirilmoqda. Invaziv turlar boʻlsa, Kaliforniya shtatidagi Point Reyes shahridagi oq kuzgi bugʻu kabi mahalliy boʻlmagan yovvoyi hayvonlarni yoʻq qilish harakatlariga toʻsqinlik qilishi mumkin. Bu effekt zamonaviy kinoning antropomorfik sifatida ham tilga olinadi: zamonaviy Gʻarb sivilizatsiyasidagi koʻpchilik yovvoyi tabiat bilan tanish emas, faqat „televidenie yoki kino orqali, bu yerda ichkina jonivorlar kosa ustida doʻstlar kabi romantika, oʻz taqdirini hal qilishadi. Bu esa tabiiyki, davlat siyosatiga taʼsir koʻrsatadi va kinolarda atrof-muhitni ifloslantiruvchi yoki boshqacha tarzda zarar yetkazuvchi korxonalar imidjiga salbiy taʼsir qiladi.

Bu effekt haqida 2007-yilda AQShning Kolorado shtatida rekord darajadagi qor yogʻishidan soʻng sodir boʻlgan voqealarda ham maʼlumotlar keltirildi, oʻshanda xachirlar, shoxlar va bugʻular uchun oziq-ovqat juda kam boʻlib, ular och qola boshlagan. Kolorado yovvoyi tabiat departamenti fuqarolardan hayvonlarga yordam berish boʻyicha soʻrov va takliflar bilan toʻlib ketdi va och yovvoyi tabiatni oziqlantirish uchun deyarli 2 million dollar sarfladi. Baʼzi qassoblar orasida Bambi effekti (va umuman olganda, Uolt Disneyning antropomorfik qahramonlari) vegetarianlar harakatini kuchaytirgan deb hisoblanadi. Oshpazlar bu atamani mijozlarning, masalan, butun baliqqa boʻlgan qiziqishning yoʻqligini tasvirlash uchun ishlatishadi: *“Bu Bambi effekti – mijozlar hayvonlaning qaragan koʻzlarni koʻrishni xohlamaydilar"*.

„Bambi“ effekti odamlarni yovvoyi tabiatni boshqaradigan tashkilotlarga qarshi kurashishga majbur qiladi. Biroq, ularning aralashuvi koʻpincha ekotizimning hayot doirasiga oʻz taʼsirini turli holda oʻtkazishi mumkin va shuning uchun koʻpincha ularning harakatlari samarasiz boʻladi. Misol uchun, bu hodisa odamlarni *Smokey Bear Campaign* kabi mahalliy tashkilotlarni ochilishiga undashi mumkin. Ushbu kompaniya yongʻinlar sonini kamaytirdi, ammo natijada ekotizimda kutilmagan oʻzgarishlarga olib keldi. „Bambi“ effekti (Vilks, 2008-yil) tadqiqot bilan tasdiqlangan boʻlib, unda koʻproq tajovuzkor va doʻstona boʻlmagan yovvoyi hayvonlarni koʻproq sevishga yordam berish va ularning muhitida yaxshilanishlarni koʻrish uchun ular uchun yanada yoqimli va begunoh multfilmlar yaratilishi va sotilishi kerakligi aniqlangan.

## Shuningdek qarang

* Hayvonlarning turmush-tarzi
* Hayvonlarning huquqlari
* Hayvonlarga nisbatan shafqatsizlik
* Brakonerlik

## Maʼlumotnomalar

## Qoʻshimcha oʻqish

* Cartmill, M.*. A View to Death in the Morning: Hunting and Nature through History*. Cambridge: Harvard UP, 1993. ISBN 9780674937352.