Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kalimantan

Kalimantan|  |
| Geografiya |
| Maydoni | 748 168 km2 |
| Dengiz sathidan balandligi | 4095 va 113 m. |
| Eng baland nuqtasi | Kinabalu |
| Ma'muriyat |
| Davlat | Indoneziya, Malayziya va Bruney |
| Demografiya |
| Aholisi | 18 590 000 |
| Qo'shimcha ma'lumot |

**Kalimantan** (indonezcha: *Kalimantan*) yoki **Borneo** (malaycha: *Borneo*) — Malay arxipelagidagi eng yirik orol, Katta Zond orollari tarkibida. Maydon 734 ming km2 (kattaligi jihatidan Yer yuzida Grenlandiyadan keyin 2-oʻrinda). Aholisi 10 mln.dan ziyod. Kalimantan hududining katta qismi Indoneziya tarkibida, shim. va shim.-gʻarbiy qismi Malayziya va Bruney davlatlari hududi.

Kalimantan sohilining katta qismi botqoqlashgan pasttekislik, qirgʻoq chizigʻi tekis. Markaziy qismi bal. 2000–3500 m li palaxsa togʻlardan iborat. Kalimantan shimolidagi Kinabalu togʻi (4101 m) — orolning eng baland joyi. Togʻlar, asosan, granit, gneys, kristalli slanetslardan iborat. Neft, gaz, toshkoʻmir, temir, marganets, xrom, mis va boshqalar ruda konlari bor. Iqlimi ekvatorial iqlim. Tekisliklarda temperatura 25—27°. Yillik yogʻin 2000–3500 mm. Daryo koʻp. Yirik daryolarining quyi qismida kema qatnaydi. Tuprogʻi podzollashgan laterit tuproq. Kalimantan hududining 75% i oʻrmon. Tekisliklar nam tropik oʻrmonlar (palma, bambuk, fikus), yon bagʻirlar dub va igna bargli oʻrmonlar, togʻ tepalari butazor va yaylovlardan iborat. Hayvonlardan fil, maymunlar, ayiq, karkidon bor. Qushlarning 600 ga yaqin turi yashaydi. Aholi kokos palmasi, sholi yetishtiradi. Baliq ovlanadi. Bir nechta milliy parklar mavjud. Yirik shaharlari — Pontianak, Banjarmasin, Samarinda, Kuching, Bandar-Seri-Begavan.

Kalimantanning tub joy aholisi turli qabilalardan tashkil topgan, ular koʻpincha dayaklar degan umumiy nom bilan ataladi. Kalimantan sohilidagi knyazliklar XIII asrdan Java hokimlariga karam boʻlgan. Yevropaliklar orolga XVII asrdan kela boshlagan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Voyevodina

**Voyevodina**— Avval Yugoslaviyada, keyinchalik Serbiya Respublikasi tarkibidagi muxtor oʻlka. Mayd. 21,5 ming km2. Aholisi 2 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi — Novi-sad. Iqlimi moʻtadil, kontinental. Iyulning oʻrtacha harorati 22-24°, yanvarniki 1,2-2,6°. Yillik yogʻin 550–750 mm. Yirik daryolari: Dunay, Tisa, Tamish.

V. da VI asrda slavyanlar, IX asr oxirida vengerlar yashagan. X asrdan Vengriya qirolligi tarkibiga kirgan, 1526-1918 yillarda V. hududi Gabsburglar monarxiyasi qoʻli ostida, 1918-yildan Serb, xorvat va slovenlar qirolligi (1929-yildan Yugoslaviya) tarkibida. 1945-63 yillar muxtor viloyat, 1963-yildan muxtor oʻlka.

V. — Serbiyaning xoʻjaligi eng rivojlangan qismi. Q. x. bogʻdorchilik va uzumchilik, goʻsht-sut chorvachiligiga ixtisoslashgan. Sanoati mahalliy xom ashyoga asoslangan. V. ning sharqiy qismida neft va gaz chiqariladi. Toʻqimachilik, mashinasozlik, kimyo, elektrotexnika, sellyuloza-qogʻoz, sement, oziq-ovqat sanoati rivojlangan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# 1816

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 18-asr
* **19-asr 20-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1790-lar
* 1800-lar
* **1810-lar 1820-lar
* 1830-lar
 |
| Yillar: | * 1809
* 1810
* 1811
* **1812 1813
* 1814
* 1815
 |

**1816-yil** — dushanba kuni boshlanuvchi kabisa yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.

## Voqealar

## Tavalludlar

## Vafot etganlar
# Changʻi sporti

**Changʻi sporti** — qishki sport turi. Unga changʻi poygasi, tramplindan sakrash, ikki kurash (poyga va sakrash), togʻ changʻi sporti va biatlon kiradi. Changʻi sporti Norvegiyada sport turi sifatida shakllandi. 1767-yilda shu mamlakatda harbiy xizmatchilar oʻrtasida ilk musobaqa oʻtkazildi, 1843-yildan esa ommaviy musobaqalar tashkil qilina boshladi. Keyinroq changʻi sporti Yevropaning boshqa davlatlarida ham ommalashdi. 1910-yilda Xalqaro changʻi sporti komissiyasi tuzildi va changʻi sportining qoidalari tasdiqlandi. Bu komissiya 1924-yilda Xalqaro Changʻi sporti federatsiyasi (FlS)ra aylantirildi. Hozirgi kunda bu federatsiyaga 100 dan ziyod davlat (Oʻzbekiston 1993-yildan) aʼzo (2004). Changʻi sporti 1924-yildan olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritildi, 1925-yildan (1937-yildan ikki yilda bir marta) jahon chempionati oʻtkaziladi. Oʻzbekistonda XX-asrning 70-yillaridan boshlab Changʻi sportining, asosan, togʻ sporti turini rivojlantirishga kirishildi. Respublikada 300 dan ziyod kishi Changʻi sporti bilan shugullanadi. 2 ta changʻi sportiga ixtisoslashgan sport maktabida 17 murabbiy 196 nafar bolalaroʻsmirlarga changʻi sportidan saboq berishadi (2004). Aka-singil Komil va Elmira Oʻrinboyevalar, Vladimir Yunusov kabi yetakchi changʻichilar nufuzli musobaqalarning ishtirokchilaridir.

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Chris Evert

| Chris Evert |
| --- |
|  |
| Mamlakat |  AQSH |
| Istiqomat joyi | Boca Raton |
| Tugʻilishi | 1954-yil 21-dekabr (1954-12-21) Fort Lauderdale |
| Boʻyi |
168 sm |
| Professionallik |
1972 |
| Faoliyati tugashi | 5-sentyabr 1989 |
| Ishlatadigan qoʻli | right-handedness va two-handed backhand |
| Olgan jami pul mukofot(lar)i miqdori |
$8,896,195 |
| Yakkalik bahslar |
| Rekordi |
1304–144 |
| „Katta dubulgʻa“ turniri yakkalik bahslari natijalari |
| US Open | **Gʻolib** (1982) |
| Juftlik bahslari |
| Rekordi |
117–39 |
| Jami titullari |
0 |

**Chris Evert** (1954-yil 21-dekabrda tugʻilgan) amerikalik professional tennischidir. Tennis boʻyicha 1982-yilda oʻtkazilgan Amerika ochiq chempionati — „US Open“da ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida gʻolib boʻlgan hamda ushbu gʻalaba orqali „Katta dubulgʻa“ turnirlaridagi titulni qoʻlga kiritgan.

## Katta dubulgʻa

### Yakkalik bahslar: 1 (1 ta titul)

| Natija | Yil | Turnir | Natija |
| --- | --- | --- | --- |
| Gʻolib boʻlgan | 1982 | Amerika ochiq chempionati |  |

## Manbalar

## Havolalar

* Chris Evert Women's Tennis Associationda
* Chris Evert Xalqaro tennis federatsiyasi saytida
# Stephen Hawking

| Stephen Hawking |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
8-yanvar 1942-yil Oksford |
| Vafoti |
14-mart 2018-yil(2018-03-14) (76 yoshda) Kembrij |
| Fuqaroligi |
Buyuk Britaniya |
| Sohasi | * Umumiy nisbiylik nazariyasi
* Kvant gravitatsiyasi
 |
| Taʼlimi |
Oksford universiteti Kembrij universiteti |
| Akademik rahbarlari |
Dennis Sciama |
| Mashhur ishlari | * Hawking nurlanishi
* Penrose–Hawking singularlik teoremalari
* Bekenstein–Hawking formulasi
* Hawking energiyasi
* Gibbons–Hawking anzatsi
* Gibbons–Hawking samarasi
* Gibbons–Hawking fazosi
* Gibbons–Hawking–York chegarasi
* Thorne–Hawking–Preskill garovi
 |
| Mukofotlari | * Adams mukofoti (1966)
* Eddington medali (1975)
* Maxwell medali (1976)
* Heineman sovrini (1976)
* Hughes medali (1976)
* Albert Einstein mukofoti (1978)
* Qirollik astronomiya jamiyati oltin medali (1985)
* Dirac medali (1987)
* Wolf sovrini (1988)
* Asturiya shahzodasi mukofoti (1989)
* Andrew Gemant mukofoti (1998)
* Naylor sovrini (1999)
* Lilienfeld sovrini (1999)
* Albert medali (1999)
* Copley medali (2006)
* Ozodlik medali (2009)
* Fundamental fizikada kashfiyot medali (2012)
* BBVA jamgʻarmasi bilim fronti medali (2015)
 |

Стивен Хокинг
**Stephen William Hawking** (talaffuzi: *Stiven Uilyam Hoking*; 8-yanvar 1942 — 14-mart 2018) ingliz nazariyotchi fizigi, kosmologi, yozuvchi va Kembrij universiteti Nazariy kosmologiya markazi tadqiqot direktori boʻlgan. Ilmiy ishlari sirasiga Roger Penrose bilan birga kashf etgan gravitatsiya singularligi teoremalari hamda qora tuynuk nurlanishi (Hawking nurlanishi) hodisasining matematik asosi (prognozi) kiradi. Hawking birinchi boʻlib kosmologiyani umumiy nisbiylik nazariyasi va kvant mexanika bilan izohlovchi nazariya qurishni taklif etdi. U kvant mexanikaning koʻp olamlar talqini tarafdori edi.

Bundan tashqari, Hawking Qirollik sanʼat jamiyati va Rim papasi fanlar akademiyasi aʼzosi boʻlgan, Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidenti tomonidan Ozodlik medali bilan taqdirlangan. 2002-yilda BBC oʻtkazgan „100 eng buyuk britaniyalik“ soʻrovida 25-oʻrin olgan. 1979—2009-yillar orasida ilmiy-ommabop kitoblar yozgan. Ayniqsa uning „A Brief History of Time“ kitobi bir necha bor bestseller boʻlgan.

Hawking kam uchrovchi motor neyron kasalligi bilan ogʻrigan (bu kasallik biqin amiotrofik sklerozi va Lou Gehrig kasalligi nomlari bilan ham maʼlum), shu sababli umrining oxirigacha falaj yashadi. Falajlik ortidan gapirish qobiliyatini yoʻqotgach, u faqatgina nutq sintezatori orqali aloqa qila olar edi. Hawking 2018-yil 14-martida 76 yoshda vafot etdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
* Stephen Hawking Facebook sahifasi
* Stephen Hawking IMDbda
# 1900

**1900**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 18-asr
* **19-asr 20-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1870-lar
* 1880-lar
* **1890-lar 1900-lar
* 1910-lar
 |
| Yillar: | * 1893
* 1894
* 1895
* **1896 1897
* 1898
* 1899
 |

## Voqealar

## Tugʻilganlar

Yana qarang: Turkum:1900-yilda tugʻilganlar
* Bat Lidiya Grigoryevna — rus yozuvchisi va tanqidchisi.
* Granit Ragnar — Shvesiya neyrofiziologi. Shvesiya FA prezidenti (1963—65).
* Ruhulloh Xumayniy — din va davlat arbobi. Eronning Aroq sh. yaqinidagi Xumayn qishlogʻida ruhoniy oilada tugʻilgan.
* Kaminskiy Ilya Yakovlevich — gidrotexnika sohasidagi olim, professor
* Kekkonen Urxo Kaleva — Finlandiya prezidenti (1956 — 81).
* Krebs Xans Adolf — ingliz biokimyogari.
* Lavochkin Semyon Alekseyevich — rus aviakonstruktori, muhandis-texnik xizmati general-mayori.
* Mutallibov Solih — tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi.
* Narziqulov Hoshim — aktyor, rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti.
* Nurimbetov Sodiq — Qoraqalpogiston xalq shoiri.
* Qayum Ramazon — oʻzbek pedagogi, jurnalist, teatr tanqidchisi, tilshunos.
* Sanjar Siddiq — tarjimon va jurnalist.
* Shokir Sulaymon — yozuvchi, adabiyotshunos va pedagog .
* Soʻfixonovlar — akauka hamnafas xonanda va sozandalar.
* Tekuchev Aleksey Nikitich - fizik olim.
* Xudoybergan Toʻqtoʻq — masxaraboz, qiziqchi.

## Vafot etganlar

Yana qarang: Turkum:1900-yilda vafot etganlar
* 25-avgust — Friedrich Nietzsche, faylasuf.
# 13-iyul

**13-iyul** — Grigoriy taqvimida yilning 194- (kabisa yilida 195-) kuni. Yil yakuniga 171 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **iyul** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:13-iyul bayramlari*

## Voqealar

*Yana qarang: Turkum:13-iyul voqealari*

* 1728 — birinchi Kamchatka ekspeditsiyasi boshlandi.
* 1870 — Otto fon Bismark Ems depeshasini jo’natdi.
* 1897 — Giulelmo Marconi radioga patent oldi.
* 1923 — Gollivud belgisi o’rnatildi.
* 1930 — Urugvayda FIFA Jahon chempionati 1930 boshlandi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:13-iyulda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:13-iyulda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2012-06-07 sanasida arxivlangan)(rus.)