# Parazit oʻsimliklar

Akatsiyada parazitlik qiluvchi dodder (Pokiston)
**Parazitlar** (parazit oʻsimliklar) — oʻsimliklarning ekologik guruhi boʻlib, oziq moddalarni bevosita boshqa oʻsimliklarning toʻqimalaridan oladi. Aksariyat hollarda parazitizm boʻlimi vakillari orasida maʼlum angiospermlar (Magnoliophyta), juda kam uchraydi, istisno sifatida ignabargli daraxtlar (Pinophyta), shuningdek, yashil suv oʻtlarining pastki oʻsimliklarida(Chlorophyta).Parazit germinal ildizning yoki kamdan-kam hollarda poya toʻqimalarining oʻzgarishi natijasida hosil boʻlgan gaustoriya orqali xos oʻsimlik bilan aloqa qiladi .

Hozirgi vaqtda 19 oilaga mansub 4100 ga yaqin asteniya- parazit oʻsimliklar turi maʼlum .

## Tasniflash

Parazit oʻsimliklarni quyidagicha tasniflash mumkin:

* 1a. Majburiy parazitlar donorsiz mavjud boʻlolmaydigan parazitlardir.
* 1b. Fakultativ parazitlar donorsiz mavjud boʻladigan parazitlardir.
* 2a. Poya parazitlari poya toʻqimalaridan gaustoriya hosil boʻladigan parazitlardir.
* 2b. Ildiz parazitlari — bu ildiz toʻqimalaridan gaustoriya hosil boʻladigan parazitlar.

 Holoparazit *Hyobanche sanguinea*, Rixtersfeld qoʻriqxonasi, Shimoliy Keyp, Janubiy Afrika
* 3a. Boshqa oʻsimliklarda toʻliq parazitlik qiladigan va deyarli xlorofillga ega boʻlmagan oʻsimliklarning holoparazitlari.
* 3b. Yarim parazitlar parazit oʻsimliklar boʻlib, ular ham maʼlum darajada fotosintezni amalga oshiradilar. Yarim parazitlar donordan faqat suv va mineral moddalarni olishlari mumkin. Ular undan organik moddalarni ham olishlari mumkin.

Yarim parazitlar uchun uchta atamaning bitta elementi bitta turga qoʻllanishi mumkin, masalan:

* *Nuytsia floribunda* (Gʻarbiy Avstraliya Rojdestvo daraxti) majburiy ildizli yarim parazitdir.
* Rattle (masalan , Kichik rattle)- bu fakultetiv ildiz yarim parazitdir.
* Oma oʻti — majburiy poyali yarim parazit.

Xoloparazitlar har doim majburiydir, shuning uchun faqat 2 ta atama talab qilinadi, masalan:

* Dodder poyali holoparazitdir.
* *Hydnora* spp. ildiz holoparazitlaridir.

## Parazitlarning ayrim vakillari

### Raffleziya

Raffleziya oilasining vakillari (taxminan 30 tur) Vinogradovlar oilasining *Tetrastigma* jinsidan oʻsimliklarni parazit qiladi. Parazit deyarli butunlay oʻsimlikning ildizida yoki poyasida joylashgan: faqat gullar tashqarida joylashgan. Eng mashhur vakil — Arnoldning raffleziyasi boʻlib, u juda katta gullar (diametri bir metrgacha) bilan ajralib turadi.

### Santal

Rossiyaning janubiy hududlarida laym oʻsimligi, kuchli tarvaqaylab ketgan koʻp yillik buta, koʻpincha terak va boshqa daraxtlarning shoxlariga joylashadi. Bu oʻsimlik fotosintezga qodir, lekin u suv va boshqa minerallarni mezbon daraxtning ksilemasiga kiradigan gaustorium orqali oladi.

### Supurgi

Supurgi oilasining aksariyat vakillari xlorofilldan mahrum boʻlib, ular oʻsadigan asosiy oʻsimlik hisobiga butunlay mavjud. Petrov xochi jinsining vakillari koʻpchilikka maʼlum. Uning goʻshtli, rangsiz poyalari bir tomonlama qizil malina gullari bilan erta bahorda rus oʻrmonlarida paydo boʻladi. Tuproqda joylashgan ildiz shoxlanadi va xochsimon boʻgʻinlarni hosil qiladi, undan oʻsimlik nomi kelib chiqadi.

### Parazitaksus

Parazitaksus Yangi Kaledoniya orolining endemikidir, ignabargli daraxtlar orasida yagona parazit .

## Manbalar

## Havolalar

* Cuscuta raqamli atlasi (Convolvulaceae)
* Parazit oʻsimliklarning aloqasi
* Gʻalati va ajoyib miko-heterotroflar
* Parazit gullaydigan oʻsimliklar (Wayback Machine saytida 2006-07-04 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya
* Mistletoe markazi
* Parazit oʻsimliklar biologiyasi oʻquv qoʻllanma
* Nikrent, Daniel L. 2002 yil. Dunyoning parazit oʻsimliklari.
* Calladine, Ainsley va Pate, Jon S. 2000. *Nuytsia floribunda* (Labill. R.Br. va uy egalari bilan suv munosabatlari. *Botanika yilnomalari* 85: 723-731.
* Milius, Syuzan. 2000. (Wayback Machine saytida 2008-04-22 sanasida arxivlangan) Ökse oʻti ostidagi botanika: romantik daqiqalar uchun burmalar, tupurishlar va boshqa gulli fikrlar. (Wayback Machine saytida 2008-04-22 sanasida arxivlangan) *Ilm-fan yangiliklari* 158:411. (Wayback Machine saytida 2008-04-22 sanasida arxivlangan)
* Hibberd, Julian M. va Jeschke, W. Dieter. 2001 yil. Parazit oʻsimliklarga erigan moddalar oqimi. *Eksperimental botanika jurnali* 52: 2043-2049.