Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Geraldika

**Geraldika** (lotincha: *heraldus* — jarchi, gerold) — gerbshunoslik. XIX asrning 2-yarmidan gerblarni oʻrganuvchi yordamchi tarix fani; Dastlab XIII—XIX asrning l-yarmigacha dvoryan, sex va yer mulklarining gerblarini tuzish bilan geroldlar shugʻullanganlar (Geraldika atamasi shundan olingan). XIV asrdan boshlab gerbchilar ustaxonasi tashkil topgan, unda murakkab va rangli gerblar yaratilgan. Bora-bora uylar, tarixiy yodgorliklar, davlat bayroqlari, pullar va harbiy qurollarga gerb suratlarini tushirish odat tusiga kirgan. Geraldika moddiy madaniyat yodgorliklarini hamda gerbli va ramzli yozma manbalarni oʻrganadi, milliy anʼanalar, ijtimoiy xususiyatlar, mamlakatlararo iqtisodiy va madaniy aloqalarni oʻrganishda yordam beradi va b. Arxeologik qazishlar Oʻzbekistonda ham qadimdan muhrlar, tangalar va buyumlarga shahar, davlat, urugʻ yoki hunarmandchilik uyushmalarining gerb suratlarini tushirish keng tarqalganini koʻrsatadi. Ular ajdodlarimizning iqtisodiy va ijtimoiy hayotini, turmush madaniyati va sanʼatini oʻrganishga, davlatlar va sulolalar tarixini oydinlashtirishga xizmat qiluvchi manbalardan biridir. Geraldika genealogiya, numizmatika, paleografiya va sfragistika kabilar bilan aloqador. Geraldika maʼlumotlari tarix fanining boshqa sohalarida ham qoʻllanadi.

## Yana qarang

* Davlat gerbi

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# 25-iyun

**25-iyun** — Grigoriy taqvimida yilning 176- (kabisa yilida 177-) kuni. Yil yakuniga 189 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **iyun** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:25-iyun bayramlari*

## Voqealar

Костюмный эскиз Бакста к «Жар-птице»
*Yana qarang: Turkum:25-iyun voqealari*

* 1498 — Xitoyda tish pastasi yaratildi.
* 1794 — Buyuk fransuz inqilobi munosabati bilan Yekaterina II fransuz tovarlari Rossiyada sotilishini taqiqladi.
* 1863 — Syogun Tokugava Yaponiyadan barcha chet elliklarni quvib chiqarishni buyurdi.
* 1910 — Parijda «Laylaklar» baleti *(suratda)* namoyish etildi.
* 1950 — Shimoliy Koreya Janubiy Koreyaga hujum qildi.
* 1967 — The Beatles «All You Need Is Love» qoʻshigʻini taqdim etdi.
* 1991 — Sloveniya va Xorvatiya Yugoslaviyadan mustaqil boʻldi.
* 1993 — Litva milliy valyutasiga ega boʻldi.
* 1997 — Toshkentda «Ijtimoiy fikr» markazi ochildi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:25-iyunda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:25-iyunda vafot etganlar*

* 2009- Michael Jackson Amerika Qoʻshma Shtatlarining Los Angeles shahrida yurak xuruji oqibatida vafot etdi.

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-11-29 sanasida arxivlangan)(rus.)
# 22-iyun

**22-iyun** — Grigoriy taqvimida yilning 173- (kabisa yilida 174-) kuni. Yil yakuniga 192 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **iyun** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:22-iyun bayramlari*

## Voqealar

"Russo-Balt" 1909 goda
*Yana qarang: Turkum:22-iyun voqealari*

* 1582 — Xonnodziga hujum.
* 1813 — Vitoriya jangi.
* 1901 — Sankt-Peterburgda A. Suvorov muzeyi ochildi.
* 1909 — Rigada Russo-Balt" avtomobili *(Suratda)* taqdim etildi.
* 2004 — SpaceShipOne fazo kemasi uchirildi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:22-iyunda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:22-iyunda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-15 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Keir Starmer

| Keir Starmer |
| --- |
|  Rasmiy portret, 2024 |
|  |
|  80-Birlashgan Qirollik Bosh vaziri  |
| **Mansab davri** 5-iyul 2024-yil – hozirgacha |
| Monarx |
Charles III |
| Oʻtmishdoshi |
Rishi Sunak |
|  Leyboristlar partiyasi yetakchisi  |
| **Mansab davri** 4-aprel 2020-yil – hozirgacha |
| Monarx |
Charles III |
| Oʻtmishdoshi |
Jeremi Korbin |

**Sir Keir Rodney Starmer** (1962-yil 2-sentyabr, Sautvark) – britaniyalik huquqshunos va siyosatchi, Leyboristlar partiyasi rahbari. 2024-yilgi parlament saylovlaridan soʻng u Buyuk Britaniya bosh vaziri etib saylangan.

## Tarjimasi holi

### Bolaligi

Kir 1962-yil 2-sentyabrda Londonda chilangarlik asboblarini ishlab chiqarish bilan shugʻullanuvchi Rodni Starmer va Jozefina Starmerlar oilasida tugʻilgan. Kir Starmerning katta opasi Anna (1961-yil iyun oyida tugʻilgan) hamda egizak uka-singlisi Nikolay va Ketrin (1964-yil mart oyida tugʻilgan) bor. Kir tugʻilgandan koʻp oʻtmay, oila Okted shahriga (Surrey grafligi) koʻchib oʻtadi. 1974-yilda Kir Raigit savodxonlik maktabiga oʻqishga kiradi. Ushbu maktab 1976-yilda xususiy maktabga aylantiriladi. Kir musiqani oʻrganish uchun Guildholl musiqa maktabiga oʻqishga kirgan, nay chalishni yetarli darajada oʻzlashtirgan.

## Manbalar
# 21-iyun

**21-iyun** – Grigoriy taqvimida yilning 172- (kabisa yilida 173-) kuni. Yil yakuniga 193 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **iyun** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:21-iyun bayramlari*

Aymara Yangi yili. Boliviyada nishonlanuvchi bu bayram mamlakatning Aymara xalqi uchun eng muqaddas kun. Bu sanada janubiy yarimsharda qishki kun toʻxtashi va Aymara yangi yili nishonlanadi, bu kun quyoshning qaytishi, kuchli kosmik energiya va yangi qishloq xoʻjaligi siklining boshlanishi bayramidir. Aymara xalqi uchun bu odamlar tabiat va ajdodlari bilan qayta aloqa qilishlari mumkin boʻlgan muqaddas kundir. Boliviyadagi 38 etnik guruhlar boʻlib, ular orasida Aymara eng mashhuri hisoblanadi. Ular madaniyati bugungi kungacha saqlanib qolgan qadimgi odamlardir. Aymara shafqatsiz bosqinlardan tortib tez modernizasiyagacha zoʻravonlik yoki makkor assimilyasiya qilish urinishlaridan omon qoldi. Aymara xalqi koʻp ruhli olamga ishonadi. Aymaran bilimining markaziy qismi kosmik taqvim boʻlib, unda osmon va erdagi voqealar hayotga taʼsir qiladi. 21 iyun – Boliviyadagi muhim kun toʻxtashi hodisasi. Har yili shu kuni qadimgi Tishanaku shahridagi maʼbad Aymara marosimlari va bayramlari bilan jonlanadi. Bayram kuni mahalliy xalq quyosh chiqqunga qadar tun boʻyi hushyor turadi, yangi yilda quyosh va erga moʻl-koʻllik uchun qurbonliklar qilishadi. Ibodatlar va muqaddas marosimlardan soʻng, qizgʻin ziyofat boshlanadi.

## Voqealar

*Yana qarang: Turkum:21-iyun voqealari*

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:21-iyunda tugʻilganlar Sirojiddin Iskandarov*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:21-iyunda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-19 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Amitoz

**Amitoz** (yun. a — inkor qoʻshimchasi va mitoz) — yadroning xromosomalar hosil qilmasdan toʻgʻridan-toʻgʻri boʻlinishi. A. hujayraning boʻlinishi yoki sitoplazma boʻlinmasdan faqat yadroning boʻlinishi, yaʼni ikki va koʻp yadroli hujayraning hosil boʻlishi bilan sodir boʻlishi mumkin. A. odatda ixti-soslashgan, oʻlib ketadigan hujayralar, ayniqsa sut emizuvchilar murtagi pardasi hujayralari uchun xos. A.ga uchragan hujayralar keyinchalik mitotik usulda koʻpayish qobiliyatini yoʻqotadi. Keyin-gi tadqiqotlar A.ni yadroning eng sodda boʻlinish shakli sifatida ilgari mav-jud boʻlgan fikrlarni tasdiqlamadi. Infuzoriyalar vegetativ yadrosi (makro-nukleus)ning toʻgʻridan-toʻgʻri boʻlinishi sirtdan Karaganda A.ga oʻxshab ketsa ham, aslida mitozning shakl oʻzgarishi tufay-li paydo boʻlgan yangi tipdagi boʻlinish hisoblanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Urugʻchibarg

**Urugʻchibarg**, mevachibarg (carpellum) — yopiq urugʻli oʻsimliklar gullaridagi organ. Tugunchaning asosiy qismi. U.da boshlangʻich urugʻkurtak rivojlanadi. Bitta yoki bir nechta U.dan urugʻchi hosil boʻladi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Radiolyariyalar

**Radiolyariyalar**, nurlilar (Raliolaria) — soxta oyoqli bir hujayrali hayvonlar kenja sinfi. Oʻlchami 40 mkm dan 1 mm gacha. Dengiz planktoni. R. endoplazmasi ichki kapsula va mineral skelet bilan chegaralangan. Tanasidagi teshikchalaridan tashqariga ipsimon soxta oyoklari (psevdopodiylar) chiqib turadi. Yadrosi bitta, koʻp marta boʻlinib, 2 xivchinli erkin suzib yuradigan zoosporalar, ulardan R. hosil boʻladi. Jinssiz koʻpayadi. Asosan, suvi iliq dengizlarda tarqalgan. R. skeleti suv tubiga choʻkib, choʻkma jinslar tarkibiga kiradigan R. loyini hosil qiladi. Metallarga ishlov berish va jilvir qogʻozlar tayyorlashda foydalaniladigan trepel R. skeletidan iborat.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Reyestr

**Reyestr** (lot. regestrum — roʻyxat, sanok) — ish hujjatlari, mol-mulk va boshqa roʻyxati hamda shu roʻyxatlar qayd qilinadigan daftar. Davlat ahamiyatiga molik biron-bir sohaga oid roʻyxat (Mas, ekishga ruxsat etilgan ekin navlari R.i; kichik yoki xususiy korxonalar R.i) Davlat R.i deb yuritiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Tagal tili

| Tagal tili |
| --- |
|  |
| Milliy nomi |
Wikang Tagalog |
| Mamlakatlar | Filippin |
| Rasmiylik holati |
Filippin |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni | 23 600 000 |
| Turkumlanishi |
| Til oilasi |
avstronez |
| Alifbosi |
lotin |
| Til kodlari |
| ISO 639-1 |
tl |
| ISO 639-2 |
tgl |
| ISO 639-3 |
tgl |

**Tagal tili**, tagalo, tagalog — avstronez tillari makrooilasiga mansub Filippin tillaridan biri; dastlab Filippin Respublikasining eng muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi boʻlmish Luson orolining oʻrta va jan. qismida, keyinchalik orolning shim.gʻarbiy qismlari va Lusondan janubidagi boshqa orollarda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 15 mln. kishiga yaqin. **Tagal tili** mustamlaka davrigacha qabilalararo til, XX asr boshidan umummilliy til maqomida boʻlib, 1959-yil *„pilipino“* (filippin tili) degan nom olgan. 1973-yilda esa ingliz tili bilan bir qatorda Filippin Respublikasining rasmiy tili deb eʼlon qilingan. Lahjalari 10 dan ortiq boʻlib, ular tagallarning tarqalish hududiga moye holda manila, bataan, bulakan, batangas kabi nomlarga ega; leksika va imlo boʻyicha oʻzaro farqlanadi. Adabiy tili *manila lahjasi* asosida shakllangan. Tagal tili 100 dan ortiq Filippin tillari orasida XX asr boshigacha adabiy til sifatida shakllangan yagona tildir. Fonetikasida 5 unli va 16 undosh fonema mavjud. Otlarga nisbasan feʼllarda morfologik kategoriyalar (zamon, nisbat) yaxshi rivojlangan. Gapda soʻz tartibi belgilovchi ahamiyatga ega emas. Leksikasida ispan, ingliz, xitoy, arab, hind tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻp. Tagal tili mustamlaka davrigacha qad. hind yozuvidan kelib chiqqan boʻgʻinli yozuvdan foydalangan. XVII asr boshlaridan lotin grafikasi asosidagi yozuv joriy etilgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Edo-Tokio muzeyi

**Edo-Tokio muzeyi** (yap. 江戸東京博物館) ― Meydzi davrida Tokio deb oʻzgartirilgan Edo shahri tarixiga bagʻishlangan. Muzey 1993-yil 28-martda ochilgan bo'lib, u Tokioda, Ryogoku tumanida, Ryogoku Kokugikan milliy sumo stadionidan unchalik uzoq bo'lmagan joyda joylashgan. Binoning dizayni eski omborga o'xshaydi, uning balandligi 62,2 metrni tashkil etadi, bu qadimgi Edo qal'asi bilan bir xil balandlikda. Beshinchi va oltinchi qavatlarda muzeyning doimiy ekspozitsiyasi, birinchi qavatda esa rejalashtirilgan ekspozitsiyalar uchun zallar joylashgan.

## Muzey ekspozitsiyasi

Bino arxitektor Kiyonori Kikutake tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, yer ustidagi yetti qavat va pastdan bir qavatdan iborat poʻlat konstruksiyaga ega. Yer usti qismining balandligi Edo qal'asi qal'a minorasining balandligiga to'g'ri keladi. Bino qoziqlarga asoslangan noyob tuzilishga ega. Qurilish tugagandan so'ng, bino Tokio markazining landshaftiga mos kelmasligi haqida tanqidlar paydo bo'ldi.

Muzey shahar tarixini 1590-yilda Shogun Tokugava Ieyasu tomonidan tashkil etilganidan to hozirgi kungacha o'z ichiga oladi. Doimiy ko'rgazma ikki yo'nalishni o'z ichiga oladi: Edo tarixi va Tokio tarixi.

Mehmonlar Edo tarixi zonasiga qadimgi davrlarda Yaponiyadagi barcha masofalar oʻlchangan Nihonbashi yogʻoch koʻprigi nusxasi orqali kiradilar. Nihonbashi ko'prigi 1604-yilda Edoda beshta yo'lning boshlanishi sifatida qurilgan: Tokaydo, Nakasendo, Nikko, Oosu va Kyusu. Muzeyda shuningdek, kabuki teatrining to'liq hajmdagi nusxalari, fuqarolar uylari, turli davrlardagi shahar maketlari, 2500 dan ortiq haqiqiy qo'lyozmalar, o'ramlar, kimonolar, xaritalar va boshqa ko'p narsalar mavjud. Ko'rgazmalar yapon va ingliz tillarida tushuntirishlar bilan ta'minlangan, ularning ba'zilari interaktivdir. Koʻrgazmada Edo hayotining turli jihatlari: savdo, hunarmandchilik, ommabop sport turlari, zodagonlar hayoti yoritilgan.

Tokio tarixi zonasida 19-asr oxiriga oid eksponatlar mavjud: texnik yangiliklar, Meydzi davrida shaharni modernizatsiya qilish, Yevropa dunyosining an'anaviy madaniyatga ta'siri, Kantodagi buyuk zilzila, Ikkinchi jahon urushi, birinchi yutuqlar. 1950-yillarning oxirlarida yapon elektronikasi ixtiro qilingan.

## Galereya

* Nihonbashi ko'prigi nusxasi
* Edo davrining odatiy uyi
* Velosiped (XIX asr)

## Manbalar
# Rinkai metropoliteni

| Rinkai metropoliteni |
| --- |
|  |
| Maʼlumot |
| Davlat | Yaponiya |
| Shahar | Tokio |
| Ochilgan vaqti | 1996-yil |
| Boshqaruvchi shirkat | Tokyo Waterfront Area Rapid Transit |
| Davlat | Yaponiya |
| Uzunligi | 12,2 km |
| Stantsiyalari soni | 8 ta |
| Yoʻllari soni | 1 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 200,200 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | ? |
| Boshligʻi | {{{Boshligʻi}}} |
| Sxemasi |
|  |

**Rinkai metropoliteni** — Yaponiyaning Tokio shahri aholisiga xizmat ko'rsatadigan tezkor metro tizimi.

## Manbalar

## Havolalar
# Bruce Lee

| Bruce Lee |
| --- |
|  Lee 1971-yilda |
| Tavalludi |
Lee Jun-fan (李振藩) 27-noyabr 1940-yil San Francisco, Kaliforniya, AQSh |
| Vafoti |
20-iyul 1973-yil(1973-07-20) (32 yoshda) Kowloon Tong, Britaniya Hong Kongi |
| Fuqaroligi | * AQSh
* Britaniya Hong Kongi

 |
| Taʼlimi |
Washington universiteti |
| Kasbi | * Jang sanʼati ustasi
* faylasuf
* aktyor
* rejissor
* ssenariynavis
* produser
 |
| Faoliyat yillari |
1941–1973 |
| Turmush oʻrtogʻi |
Linda Emery (turm. 1964; vaf. 1973) |
| Bolalari |
Brandon va Shannon Lee |
| Otasi |
Lee Hoi-chuen |
| Onasi |
Grace Ho |
| Veb-sayti | Bruce Lee Jamgʻarmasi |

**Bruce Lee** (talaffuzi: *Brus Li*; 李小龍; tugʻilgan paytidagi ismi **Lee Jun-fan**, 李振藩; 1940-yil 27-noyabr — 1973-yil 20-iyul) — jang sanʼati ustasi. AQShda safarda yurgan xitoylik teatr aktyorlari oilasida tugʻilgan. 11 yoshidan Shaolin maktabi ustasi Ip Mandan ushu, kung fu saboqlarini oldi. 17 yoshida San Franciscoga ketib, oshpazlik qildi, unversitetga oʻqishga kirdi, kung fu maktabini ochdi, yakkakurashning jitkundo deb atalgan maxsus yoʻnalishiga asos soldi. 1965-yilda sport mashgʻulotlari asosida olingan film unga shuhrat keltirdi, Hollywoodga taklif etildi. „Katta boss“, „Shiddatli musht“, „Ajdahoning chiqishi“, „Ajdaho yoʻli“, „Ajdaho bilan olishuv“ filmlarida suratga tushdi. Oʻzi ham Hong Kongda „Konkord“ kinostudiyasini ochib, „Oʻlim bilan oʻynashish“ filmi ustida ish boshladi. Ogʻir kasallikka chalingan Lee shifoxonada yakkakurashga bagʻishlangan „Yengilmas musht yoʻli“ kitobini yozib tugatdi. Sogʻaygach, filmning 20 daqiqasini suratga olishga ulgurdi. Oʻlimiga notoʻgʻri qabul qilingan dori sabab boʻlgan degan tashxis qoʻyilgan (Siettle shahridagi qabristonga dafn qilingan).

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Manbalar

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Bajutsu

Ot ustida jang qilayotgan yapon jangchisi
**Bajutsu** (yapon. „*ba*“- ot; „*jutsu*“- sanʼat) – yapon chavandozlik sanʼati, Yaponiyaning jangovar ixtisoslashuvlaridan biri. Bajutsu ot minishni oʻrganish, otda jang qilish, balandlikdan sakrash va baʼzan otlarga gʻamxoʻrlik qilishni oʻz ichiga oladi. Bu sanʼat Moʻgʻulistonda paydo boʻlgan va u yerda jangchilar ajoyib chavandozlar hisoblangan. Yaponiyada otlar eramizning 5-6-asrlarida mashhurlikka erishdi. Boy samuray urugʻlari otxonalarni koʻpaytirishgan, har bir qabila otlarni boshqarishning oʻziga xos usullari va sirlariga ega edi boʻlgan.

## Tarix

Uning kelib chiqishi otda oʻq otish (*yabusame*) bilan chambarchas bogʻliq boʻlsa-da, bajutsu alohida-alohida jang sanʼati hisoblanadi. Ogasawara, Otsubo va Hachijo kabi bir qator anʼanaviy maktablar mavjud. Ushbu sanʼat eramizning 7-asrida imperator Tenji davrida paydo boʻlgan, ammo 12-asrda keng koʻlamli otliq urushlar keng tarqalgani sababli aynan shu davrlarda ommalashgan. Biroq, Yaponiyada otlarning qiyosiy tanqisligi bajutsu har doim yuqori martabali samuraylar bilan cheklangan elita sanʼat ekanligini anglatardi. Shunga qaramay, koʻpgina zamonaviy tarixchilar janglarda piyoda askarlarning sonini eʼtiborsiz qoldirishgan va qoʻshinlar hajmini faqat otliqlar soni bilan bogʻlashgan.

1600-yildan boshlab Tokugava davrining qiyosiy tinchligi bajutsu harbiy amaliyotining pasayishiga olib keldi va u koʻproq tantanali rolga aylandi. Haqiqatan ham Tokugava Tsunayoshi davrida chavandozlik amaliyoti faol ravishda toʻxtatildi. 20-asr boshlariga kelib bajutsu boʻyicha 20 dan ortiq maktablar mavjud edi. 1946 yilga kelib Tokioda uni zamonaviy sport turi sifatida targʻib qilish maqsadida Yaponiya Bajutsu federatsiyasi tuzildi.

## Texnikalar

Bu sanʼat chavandozlik va otliq qilichbozlik mahoratini talab qilish bilan bir qatorda, otlarni parvarish qilish va u haqidagi taʼlimotlarni ham oʻz ichiga olgan. Otlar tasodifiy zarbalarga eʼtibor bermaslikka va chavandozning uzangi bilan tepishiga imkon berish uchun oxirgi soniyada orqaga burilib, oldinga bosishga oʻrgatilgan. Ushbu uzangilar (*shitanaga abumi*) chavandozning egardan osongina turishi va otishini taʼminlash uchun moʻljallangan. Otliqlarning zarbalari 14-asrning oxirlarida otda nayza otish texnikasining rivojlanishi tufayli, ilgari hukmron boʻlgan kamondan otish uslublarini sekin asta siqib chiqargan. Bular XVI asrning oʻrtalari va oxirlarigacha ushbu taktikani joriy etgan Takeda klanida katta samara koʻrsatgan, ammo Nagashino jangidan keyin faqat piyoda manyovrlari bilan birgalikda ishlatilgan.
# Stol tennisi

**Stol tennisi** yoki **Ping-pong** – kichik koptok va raketkalar bilan stolda oʻynaladigan sport oʻyini. Sharqiy Osiyoda paydo boʻlgan. XX asrning 20y.laridan koʻp mamlakatlarga tarqalgan. Dastlab „pingpong“ (fransuzcha: *pingpong*— koptokning raketka va stolga urilishida chiqadigan ovoz) deb atalgan. Stol tennisi uchun, odatda, stol oʻlchami 152,5x274,3 sm; balandligi. 76 sm; to'ri 183x 15,25 sm boʻladi. Yogʻoch raketkaning yuziga rezina plastina qoplanadi. Koptok oq plastikadan yasaladi, diametri 37,2—38,2 mm, ogʻirligi 2,4—2,53 g. Oʻyin maydonchasining oʻlchami 6—7 x 12–14 m. Rasmiy musobaqalar sport zallarida oʻtkaziladi: erkaklar va ayollar – jamoa boʻlib, yakka holda va juftlikda hamda aralash juftlikda musobaqalashadilar. Oʻyin 3 yoki 5 partiyadan oʻynaladi. Oʻyinchilardan biri 11 ochko toʻplasa, u gʻolib hisoblanadi. Agar hisob 10:10 boʻlib qolsa, unda oʻyinchilardan biri 2 ochko ortiq toʻplaguncha oʻyin davom ettiriladi. Stol tennisi Xalqaro federatsiyasi (ITTF, 1926-yil tashkil etilgan) 130 dan ortiq milliy federatsiyani birlashtiradi. 1926-yildan har 2 yilda jahon birinchiligi oʻtkaziladi, 1988-yildan Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan

Oʻzbekistonda Stol tennisi keng ommalashgan. Oʻzbekiston chempionati va kubogi musobaqalari muntazam oʻtkazib turiladi. Oʻzbekiston Stol tennisi federatsiyasi 1993-yil ITTFga aʼzo boʻlib kirgan. Oʻzbekistonlik Manzura Inoyatova, Saida Burhonxoʻjayeva, Svetlana Geta jahon chempionatida (Doxa sh., Qatar, 2004-yil mart) 1oʻrinni olib, oltin medallar bilan taqdirlanishdi. Ular bilan birga Nodira Burhonxoʻjayeva, Madina Ayupova ham bir qancha xalqaro turnirlarda gʻolib boʻlishgan.

Ping-pong yoki stol tennisi uchun ishlatiladigan toʻplam 2,74 gramm va 40mm diametri bilan tortilgan, selüloid yoki shunga oʻxshash plastikdan yasalgan. Qiziqarli haqiqat: 2000 yil oldin toʻplari havo qarshilik oshirish va tomoshabinlar yaxshi koʻrish mumkin, shunday qilib, oʻyin tezligini olish maqsadida, Sidney Olimpiada oʻyinlarida 38mm bilan almashtirildi, deb edi 40mm haqida edi oʻyin va shu sababli uning mashhurligini oshiradi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

## Manbalar
# Duduqlanish

**Duduqlanish** — tutilib gapirish; nutq maromining buzilishi, harf va boʻgʻinlarni tutilib-tutilib yoki bir necha marta qaytarib talaffuz qilish. Koʻproq bolalarda uchraydi. Tugʻma irsiy omillar (alkogolizm, giyohvandlik), koʻpincha qoʻrqish, hayajonlanish (kamdan-kam hollarda taqlid qilish), homiladorlik davridagi turli zararli illatlarning homila jismiga taʼsiri, baʼzan goʻdaklikda endi nutq shakllanayotganda ruhiy kasalliklar bilan ogʻrish, bosh miya shikastlari va boshqa kasalliklar sabab boʻladi. Ayrim hollarda duduq bolaning beixtiyor qoʻl, oyoqlari qimirlab, yuz muskullari uchib turadi. Duduqlar uyalganda, hayajonlanganda koʻproq tutilib qoladi. Oʻz vaqtida toʻgʻri davo qilinmasa, bola maktabga borganida D. yanada kuchayadi, ayniqsa, oʻsmirlar D.dan uyalib, kam gapirishga, oʻz fikrlarini bosh va qoʻl harakati bilan tushuntirishga intilishadi. D. yosh ulgʻaygan sari kamayib boradi, baʼzan D. umrbod saqlanib qoladi (yana q. Logopediya).

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Chexiya velosport federatsiyasi

**Chexiya velosport federatsiyasi** yoki CSC (chexcha: Český svaz cyklistiky) – Chexiyada velosport musobaqalarini boshqaruvchi milliy tashkilot.

CSC Xalqaro velosport ittifoqi (UCI) hamda Yevropa velosport ittifoqi (UEC) aʼzosi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Czech Cycling Federation official website
# Fransiya velosport federatsiyasi

**Fransiya velosport federatsiyasi** (fransuzcha: Fédération Française de Cyclisme, qisqartmasi **FFC**) — Fransiyada velosport bo‘yicha musobaqalarni boshqaruvchi milliy tashkilot.

FFC Xalqaro velosport ittifoqi va Yevropa velosport ittifoqi a’zosi hisoblanadi. 2009-yil fevral oyida David Lappartient to‘rt yillik muddatga prezident etib saylangan.

## Manbalar

## Havolalar

* French Cycling Federation official website
# Islandiya velosport ittifoqi

**Islandiya velosport ittifoqi** (islandcha: Hjólreiðasamband Íslands, qisqartmasi **HRÍ**) — Islandiyada velosport bo‘yicha musobaqalarni boshqaruvchi milliy tashkilot.

HRÍ 2014-yil iyun oyida tashkil etilgan. 2015-yil iyun oyida Xalqaro velosport ittifoqi boshqaruv qo‘mitasi tomonidan vaqtinchalik a’zolik berilgan va 2015-yil sentabr oyida bo‘lib o‘tgan UCI kongressida to‘liq a’zo sifatida qabul qilingan. HRÍ, shuningdek, Yevropa velosport ittifoqi a’zosi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
# Isroil velosport federatsiyasi

**Isroil velosport federatsiyasi** (ivritcha: איגוד האופניים בישראל, qisqartmasi ICF) — Isroilda velosport bo‘yicha musobaqalarni boshqaruvchi milliy tashkilot.

ICF Xalqaro velosport ittifoqi va Yevropa velosport ittifoqi a’zosi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar
# Lyuksemburg velosport federatsiyasi

**Lyuksemburg velosport federatsiyasi** (fransuzcha: Fédération du Sport Cycliste Luxembourgeois, qisqartmasi **FSCL**) — Lyuksemburgda velosport bo‘yicha musobaqalarni boshqaruvchi milliy tashkilot.

FSCL Xalqaro velosport ittifoqi, Yevropa velosport ittifoqi va COSL a’zosi hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar