# Yalpi foyda

**Yalpi foyda** — uy xoʻjaliklari va jismoniy shaxslar uchun barcha ish haqilar, maoshlar, foydalar, foiz toʻlovlari, ijara daromadlari va boshqa turdagi Tushum (buxgalteriya)tushum]]larning yigʻindisi. Yalpi foydani hisoblashda hech qanday chegirmalar yoki soliqlar hisobga olinmaydi. U sof foydaga qarama-qarshi boʻlib, sof foyda yalpi foydadan soliqlar va boshqa chegirmalar (masalan, majburiy pensiya badallari) ayirilgandan keyin aniqlanadi.

Korxonalar uchun **yalpi foyda** (baʼzan **yalpi daromad**, **savdo foydasi** yoki **kredit savdosi** deb ham ataladi) — bu tushum bilan mahsulot ishlab chiqarish yoki xizmat koʻrsatish xarajatlari oʻrtasidagi farq boʻlib, bunda umumiy xarajatlar, ish haqi, soliqlar va foiz toʻlovlari hali hisobdan chiqarilmagan boʻladi. Bu tushuncha operatsion foydadan (foizlar va soliqlardan oldingi daromad) farq qiladi. Yalpi marja koʻpincha yalpi foyda bilan bir xil maʼnoda ishlatiladi, ammo ular farqlanadi: pul miqdori sifatida „yalpi foyda“, foiz yoki nisbat sifatida esa „yalpi marja“ atamasi toʻgʻri hisoblanadi.

## Boshqa buxgalteriya tushunchalari bilan bogʻliqligi

Sof savdodan sof daromadgacha boʻlgan bosqichlar quyidagicha:

Sof savdo = yalpi savdo — (mijoz chegirmalari + qaytarishlar + imtiyozlar)
**Yalpi foyda** = sof savdo — sotilgan mahsulot tannarxi
Yalpi marja = (sof savdo — sotilgan mahsulot tannarxi) / sof savdo × 100%
Operatsion foyda = yalpi foyda — jami operatsion xarajatlar
Sof foyda = operatsion foyda — soliqlar — foizlar
## Amerika Qoʻshma Shtatlari

AQSh soliq qonunchiligiga koʻra, yalpi foyda jismoniy shaxslar, korporatsiyalar, meroslar va trastlar uchun federal va shtat daromad soligʻini hisoblashning boshlangʻich nuqtasi hisoblanadi.

AQSh Ichki daromad kodeksiga koʻra, qonunda boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, yalpi foyda „har qanday manbadan olingan barcha daromadlar“ni anglatadi va faqat naqd pul bilan cheklanmaydi. Soliq qoidalari bu umumiy tamoyilni yanada aniqlashtiradi. Odatda daromad miqdori olingan qiymat yoki olish huquqi mavjud boʻlgan qiymat bilan belgilanadi. Baʼzi daromad turlari esa soliq maqsadlarida yalpi foydaga kiritilmaydi.

Yalpi foydaning qachon soliqqa tortilishi federal soliq qoidalariga bogʻliq boʻlib, ayrim hollarda bu moliyaviy hisob qoidalaridan farq qiladi.

### Daromad nima?

Jismoniy shaxslar, korporatsiyalar, sheriklik aʼzolari, meroslar va trastlar daromad soligʻiga tortiladi. Soliq hisoblanadigan summa — soliqqa tortiladigan daromad — yalpi foydadan ruxsat etilgan soliq chegirmalari ayirilgandan keyin aniqlanadi.

AQSh Oliy sudi qaroriga koʻra, daromad — kapitaldan, mehnatdan yoki ularning kombinatsiyasidan olingan foyda boʻlib, aktivlarni sotishdan olingan daromadlarni ham oʻz ichiga oladi. Shuningdek, mulkni sotishdan olingan yalpi foyda tushumdan mulkning boshlangʻich qiymati ayirilgach aniqlanadi.

Yalpi foyda faqat naqd pul bilan cheklanmaydi: u pul, mulk yoki xizmatlar koʻrinishida olingan barcha daromadlarni oʻz ichiga oladi.

Quyidagilar yalpi foydaga kiradi:

* **Ish haqi**, xizmat haqlari, choychaqa va shunga oʻxshash daromadlar
* **Foiz daromadlari **Dividendlar**, jumladan kapital oʻsishidan olingan taqsimotlar
* **yalpi foyda** Zaxira sotishdan olingan yalpi foyda
* Boshqa mulkni sotishdan olingan **foyda **Ijara** va **royalti** daromadlari
* **Aliment** va alohida taʼminot toʻlovlari
* **Pensiyalar** va **annuitetlar Sherikchilikdagi ulushdan olingan daromad
* Davlat va mahalliy soliqlar boʻyicha qaytarilgan mablagʻlar
* Har qanday boshqa manbadan olingan daromad (hatto noqonuniy faoliyatdan olingan daromadlar ham soliqqa tortiladi)

AQSh qonunchiligiga koʻra, sovgʻalar va meroslar odatda qabul qiluvchi uchun daromad hisoblanmaydi. Biroq, sovgʻa beruvchi yoki meros qoldiruvchi tomonidan tegishli soliqlar toʻlanishi mumkin.

## Manbalar

## Adabiyotlar

**Standart AQSH soliq matnlari:**:

* Willis, Eugene, Hoffman, William H. Jr., *et al.*, *South-Western Federal Taxation*, published annually. 2009 edition (cited above as Willis|Hoffman 2009) included ISBN 978-0-324-66050-0 (student) and ISBN 978-0-324-66208-5 (instructor).
* Pratt, James W., Kulsrud, William N., *et al.*, *Federal Taxation*, updated periodically. 2010 edition ISBN 978-1-4240-6986-6 (cited above as Pratt & Kulsrud).

**AQSH soliq xizmati materiallari**:

* Publication 17, *Your Federal Income Tax*