Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Chjetszyan

**Chjetszyan** (浙江) — Xitoyning sharqiy qismidagi provinsiya. Maydoni 102 ming km². Aholisi 44,5 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Xanchjou shahri. Iqtisodiyotining yetakchi tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi Asosan, sugʻorma dexdonchilik qilinadi. Ekinlardan yiliga 2-marta hosil olinadi. Asosiy ekini — sholi. Shuningdek, bugʻdoy, makkajoʻxori, batat, paxta, jut, yer yongʻoq, shakarqamish ekiladi. Choy yetishtirish boʻyicha mamlakatda 1oʻrinda. Dengizdan baliq ovlanadi va tuz olinadi. Oʻrmon xoʻjaligi bilan shugʻullaniladi. Temir rudasi, pirit, alunit, oltingugurt va boshqa qazib olinadi. Yengil va oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Toʻqimachilik, mashinasozlik (kemasozlik va stanoksozlik) korxonalari, chinni va qogʻoz fkalari bor. Yirik shahar va portlari: Xanchjou, Szyasin, Chjenxay, Venchjou.

Chjetszyan hududida qadimda man qabilalari yashagan. IV—VI asrlarda xitoylar koʻchib kela boshlagan. Xanchjou 1127—79 yillarda Janubiy Sun imperiyasi poytaxti boʻlgan. XVII asrdan Xitoy provinsiyasi.

## Yana qarang

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Manyovr

**Manyovr** (frans.) — 1) qoʻshinlar (flot qoʻshinlari)ning dushmanga talafot yetkazish uchun qulay boʻlgan kuch va vositalar guruhini tuzish maqsadidagi harakatlari; 2) qoʻshinlar (flot, aviatsiya kuchlari)ning yirik ikki taraflama mashqi; qoʻshinlarni qoʻshilma va birlashmalarning komandirlari hamda shtablarini taktik, shuningdek, operativ tayyorlashning oliy shakli. Jangovar holatga yaqin sharoitda oʻtkaziladi; 3) lokomotivlar va vagonlarning stansiya yoʻllarida harakat qilishi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Provinsiya

Rim Imperiyasi va uning hududiy-administrativ boʻlinishi
**Provinsiya** (lotincha: *provincia*) — davlat yoki mamlakat ichidagi hududiy, koʻpincha maʼmuriy birlik.

## Soʻzning kelib chiqishi

Bu soʻz lotincha „provincia“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, qadimgi Rimda Appenin yarim orolida joylashgan va Rimga boʻysingan, Rim tomonidan tayinlangan hokimlar boshqargan hududlar shunday nomlangan.

„Provincia“ soʻzi lotincha pro — („nomidan“) va vince — („ustidan nazorat qilish“) soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Bundan kelib chiqadiki provinsiya deb Rim nomidan boshqariladigan hududga aytilgan. Rim imperiyasi provinsiyalarga boʻlingan.

### Tarix

Fransiyada „en province“ iborasi (oʻzbekcha: provinsiyada) hozir ham „Parijdan tashqarida“ maʼnosidini anglatadi Oʻxshash iboralar Peruda „en provinsias“ (Limadan tashqarida), Meksikada „la provincia“ (Meksika tashqarisidagi yerlar), Ruminiyada „în provincie“ (Buxarestdan tashqarida), Polshada „prowincjonalny“ (provinsial), Bolgariyada „v provinsiyata“, „v provinsiyax“; „provinsialen“, „provinsialniy“. Bundan tashqari Avstraliyada „provinsial“ iborasi shtat poytaxtidan tashqaridagi hududlarga aytiladi.

Fransuz inqilobigacha Fransiyaning baʼzi qismlari provinsiya deb atalgan. Biroq koʻpincha provinsiya deb sobiq oʻrta asrda tashkil etilgan knyazliklarni yoki ularning jamoalari yerlariga nisbatan aytilgan. Bugungi kunda „province“ iborasi „en région“, „région“ iboralari bilan almashib ikkinchi darajali hukumatga nisbatan ishlatiladi.

Italiyada „in provincia“ iborasi asosan „eng yirik mintaqaviy poytaxtlardan tashqarida“ (Rim, Milan, Neapol va boshqalar) degan maʼnoni anglatadi.

1719-1775-yillarda privinsiya Rossiya imperiyasining maʼmuriy-hududiy birliklaridan biri edi.

Shimoliy Amerikadagi ingliz kolonniyalari koʻpincha provinsiya deb atalgan. Oʻn uchta koloniyaning koʻpchiligidan kelajakda AQSHni tashkil topishida ishtirok etgan. Ularning barchasi mustaqillikka erishgandan soʻng oʻzlarini davlatlar („shtatlar“) deb eʼlon qilishdi. Konnektikut, Delaver, Rod-Aylend va Virjiniya koloniyalari hech qachon „provinsiya“ deb atalmagan.

Kanadani tashkil etuvchi hududlar ham provinsiya deb ataladi. Konfederatsiyalar mavjud boʻlgan davrlarda faqat Birlashgan Kanada provinsiyasi provinsiya deyilgan. Boshqa koloniyalar provinsiya deb Kanada konfederatsiyasi tashkil topgandan soʻng atala boshlandi.

Bugungi kunda lotincha „provincia“ soʻziga yaqin iboralarni Argentina, Kanada, Belgiya, Ispaniya, Indoneziya va boshqa baʼzi bir davlatlar hududiy qismlariga nisbatan ishlatiladi.

## Manbalar

## Havolalar
# Shaxsiy kompyuter

Shaxsiy kompyuterning qismlari
**Shaxsiy kompyuter** (inglizcha: *personal computer/PC*) biror bir kishiga tegishli hamda faqatgina u ishlay oladigan kompyuterdir.

## Shaxsiy kompyuter klaviaturasi

| Kompyuter klaviaturasi IBM/Windowsk • m • t |
| --- |
| Esc |  | F1 | F2 | F3 | F4 |  | F5 | F6 | F7 | F8 |  | F9 | F10 | F11 | F12 |  | PrtSc

---

SysRq | Scroll Lock | Pause

---

Break |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Ins | Home | PgUp |  | NumLk | / | \* | − |
| Del | End | PgDn | 7 | 8 | 9 | + |
|  |  |  | 4 | 5 | 6 |
|  | ↑ |  | 1 | 2 | 3 | Ent |
| ← | ↓ | → | 0 | , |

## Yana qarang

* Kompyuter
# Fortune (jurnal)

Fortune jurnali- shtab-kvartirasi Nyu-York shahrida joylashgan koʻp millatli biznes jurnali hisoblanadi. U tailandlik tadbirkor Chatchaval Jiaravanonga tegishli Fortune Media Group Holdings tashkiloti tomonidan nashr etilgan. Nashr 1929 yilda Genri Lyus tomonidan asos solingan. Jurnal milliy biznes jurnali toifasida *Forbes* va *Bloomberg Businessweek* bilan raqobatlashadi va uzoq, chuqur maqolalar bilan ajralib turadi.

Jurnal muntazam ravishda reytingli roʻyxatlarni, jumladan, 1955-yildan beri har yili eʼlon qilinadigan daromadlar boʻyicha *Fortune* 500, yaʼni, kompaniyalar reytingini nashr etadi. Jurnal oʻzining yillik *Fortune Investor Guide* bilan ham tanilgan.

## Tarix

*Fortune* 1929-yilda *Time* jurnali hammuassisi Genri Lyus tomonidan „Ideal Super-Class jurnali“ sifatida asos solingan, „sanoat tsivilizatsiyasini yorqin tasvirlaydigan, talqin qiladigan va yozib olgan“ „taniq va hashamatli“ nashr. Lyusning biznes sherigi Briton Xedden bu gʻoyaga gʻayratli emas edi – bu gʻoyani Lyus dastlab *Power* deb oʻylagan edi – lekin 1929-yil 27-fevralda Xeddenning toʻsatdan oʻlimidan soʻng Lyus uni ilgari surdi

1929-yil oktyabr oyining oxirida 1929-yilgi Uoll-strit halokati sodir boʻldi, bu Buyuk Depressiyaning boshlanishi edi. 1929-yil noyabr oyida Time Inc boshqaruv kengashiga yozgan eslatmada Lyus shunday deb yozgan edi: „Biz haddan tashqari optimistik boʻlmaymiz. Biz tan olamizki, bu biznesdagi tanazzul butun bir yil davom etishi mumkin.“ Nashr 1930-yil fevral oyida oʻzining rasmiy debyutini oʻtkazdi. Uning muharriri Lyus, boshqaruvchi muharriri Parker Lloyd-Smit va badiiy direktor Tomas Meytlend Kliland edi. Birinchi nashrning bitta nusxasi 1 AQSh dollari (2021-yilda 16.22 dollar) turadi. Bir shahar afsonasida aytilishicha, Kleland birinchi nashrning muqovasini 1 dollarlik narx bilan masxara qilgan, chunki hali hech kim qancha toʻlashni hal qilmagan; jurnal hech kim sezmay turib chop etilgan va odamlar uni sotilayotganini koʻrganlarida, jurnal haqiqatan ham foydali mazmunga ega boʻlsa kerak, deb oʻylashgan. Haqiqatan ham, 184 sahifalik dastlabki sonni olish uchun allaqachon roʻyxatdan oʻtgan 30 000 obunachi bor edi. 1937-yilga kelib, obunachilar soni 460 000 ga yetdi va jurnalning yillik foydasi yarim million dollarga yetdi.

*Fortune* jurnali 1929-yilda yaratilganidan beri 19 ta eng yaxshi muharrirlarni yetishtirib chiqardi. 2013-yil oktabr oyida Time Inc.da bosh muharrir lavozimi bekor qilingandan soʻng bosh muharrir unvoni 2014-yilda „boshqaruvchi muharrir“dan „muharrir“ga oʻzgartirildi .

## Manbalar
# Chunsin

**Chunsin**, Yuychen, Basyan — Xitoyning jan.gʻarbiy qismidagi shahar, Szyalinszyan daryosining Yanszi daryosiga quyilish yerida. Sichuan provinsiyasida. Aholisi 3,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari chorrahasi. Aeroport bor, daryo porti. Mamlakatning yirik savdo va sanoat markazlaridan. Qora metallurgiya, sanoat jihozlari, priborsozlik, kimyo, rezina, neftni qayta ishlash, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Universitet va boshqa oliy oʻquv yurtlari, 2 issiqlik elektr stansiyasi, GES kaskadi bor. Shaharga 3 ming yil avval asos solingan. 1937—1946-yillarda Xitoyning vaqtinchalik poytaxti boʻlgan. Ch. yaqinidan toshkoʻmir qazib olinadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Manjurlar

**Manjurlar**, manchjurlar, (oʻzlarini manzu deb atashadi) — xalq, umumiy soni 10 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Asosiy qismi XXRning shim.-sharqiy qismi Dunbey (Manjuriya)da yashaydi. Tili — Oltoy moʻgʻul-tungus tiliga mansub, XVI asrdan moʻgʻul yozuviga ega. Dindorlari — buddizm, daosizm va boshqa dinlarga eʼtiqod qiladi. Hozir M. orasida xitoy tilida soʻzlashish keng tarqalgan, manjur tili ayrim qishloqlarda, ayniqsa, Xeylunszyan oʻlkasida saqlanib qolgan. M. hayotida hunarmandchilik va dehqonchilik (gʻalla, soya, yeryongʻoq, tamaki, sabzavot) bilan shugʻullanish muhim oʻrin tutadi. Manchjur (xitoycha manchjou) etnonimi 1635-yildan joriy etilgan, ungacha M. "nyuychjeng" ("Sharq odamlari") deb atalgan.

M.ning etnogenezi milodiy IV asrdagi "moxe-vuji" qabilalar ittifoqiga borib taqaladi. Dastlab ushbu ittifoq tarkibiga Manjuriyadagi Sungxuajang va Xeylunszyan daryolari boʻyida ovchilik va dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi sumuo, buoduo, anchegu, funis, ben-xay xaoshi, xeyshuy, bayshan kabi 7 qabila kirgan, keyinchalik ularning soni 16 taga koʻpaygan. VII—VIII asrlarda xeyshuy va moxe kabilalari kuchayib Boxay davlatini tuzganlar. 926-yil bu davlat kidonlar tomonidan tugatilgan, X asr oxiri -XI asrda M. vanʼyan qabilasi asosida yana birlashganlar, ularni umumiy holda nyuyjeng deb atashgan. XII asr boshida Aguda boshchiligida nyuyjenglarning Jin (Szin — oltin) davlati tashkil etilgan (1115-1234). Bu davlat yemirilgach, nyuyjenglar tarqab ketganlar. 1635-yil Nurxachi (Nurxatsi) ularni qayta birlashtirib, Jin davlatini tiklagan. Shundan soʻng nyuyjenglar oʻzlarini man (toʻla, tugal maʼnosini bildiradi), yashagan joylarini esa Manchjou (Manlar vohasi) deb atashgan. 1636-yil bu davlat nomi Chin (rus adabiyotida Sin — tiniq, toza maʼnosida)ga oʻzgartirilgan. M. XVII asr oʻrtalarida Koreya, Xitoyni bosib olib Sin imperiyasini tuzdi. Soʻngra Mongoliyani, XVIII asrda Tibet, Jungʻoriya, Torim vohasidagi davlatlarni tugatib, ular hududini ham egallab olgach, u yerlarda mustamlakachilik rejimini oʻrnatishgan.

Chin (Sin) imperiyasi agʻdarilgunga qadar (1911) M.ga keng imtiyozlar berilgan edi. M.ning koʻpchiligi ona tilini unutib, xitoy tili va madaniyatini oʻzlashtirgan va xitoy madaniyatiga ham taʼsir koʻrsatgan. Urugʻchilik qoldiqlari bir qadar saqlanib qolgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Buyuk Xitoy devori

Buyuk Xitoy devori
Xarita
**Buyuk xitoy devori** (xitoycha "Vanli chongchang" — "10 ming li uzunligdagi devor"), Saddi Chiniy — Shim. Xitoydagi qalʼa devori. Qad. Xitoy meʼmorchiligining ulkan yodgorligi. Qalʼa devori sifatida dastlabki qismi miloddan avvalgi IV—III asrlarda (tosh va gʻishtdan ishlanib, ichini tuproq bilan toʻldirib, shibbalab) qurilgan. Miloddan avvalgi II— I-asrlarda Gʻarbga tomon 500 km ga uzaytirilgan. Keyinchalik uning qurish va mustahkamlash ishlari (eng muhimi XIV—XV asrlar) davom etgan. 1953-yilda Szyuyyunguan qalʼasi (Pekin) yaqinidagi qismi taʼmirlangan. Buyuk Xitoy devori Szyuyyunguan qalʼasi (Gansu viloyatining gʻarbi) va Shanxayguan (Lyaodun koʻrfazi qirgʻogʻi) qalʼaqoʻrgʻoni oraligʻida choʻzilgan; koʻtarilish joylari va tarmoqlari bilan uz. 5000 km ga yaqin (toʻliq saqlanmagan). Xitoy arxeolog olimlarining 2001-yildagi ilmiy tadqiqotlariga koʻra, Xitoyning jan.gʻarbidagi sunʼiy tepalik ham Buyuk Xitoy devori ga daxldorligi — uning davomi ekanligi aniqlandi. Bu bilan Buyuk Xitoy devorining umumiy uzunligi 530 km ga koʻpaydi. Buyuk Xitoy devorining balandligi— 6,6 m (shinaklarining devorlari bilan 8–10 m gacha), kengligi — asosida 6,5 m dan yuqorisida 5 m gacha. Har bir necha yuz metrda soqchilar uchun toʻrtburchakli burjlar (balandligi 10–12 m) qurilgan, har 10 km da kuzatish va xabar berish uchun minoralari, togʻdagi muhim oʻtish joylarida mustahkam qoʻrgʻonlari boʻlgan. Buyuk Xitoy devori meʼmoriy yodgorlik sifatida saqlanadi.

Alisher Navoiyning "Saddi Iskandariy" dostonida B.Buyuk Xitoy devori "Saddi Chin" devori nomi bilan tilga olingan.

## Yana q.

* Mudofaa inshootlari
* Sin (sulola)

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# 907

**907**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 1-mingyillik |
| Asrlar: | * 9-asr
* **10-asr 11-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 880-lar
* 890-lar
* **900-lar 910-lar
* 920-lar
 |
| Yillar: | * 900
* 901
* 902
* **903 904
* 905
* 906
 |

## Voqealar

Морской поход войск князя Олега на Константинополь

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# 1949

**1949**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 19-asr
* **20-asr 21-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1920-lar
* 1930-lar
* **1940-lar 1950-lar
* 1960-lar
 |
| Yillar: | * 1946
* 1947
* 1948
* **1949 1950
* 1951
* 1952
 |

## Voqealar

* В Кембриджском университете Морис Вилкс создан первый практический программируемый компьютер EDSAC
* 4-aprel — Подписание Северо-Атлантического договора между США, Великобританией, Францией, Канадой и другими странами, послужившего основой для создания военно-политического союза НАТО.
* 5-may — Создан Совет Европы.
* 23-may — Образование ФРГ.
* 29-avgust — Испытание первой атомной бомбы в СССР.
* 1-oktyabr — Провозглашение КНР.
* 7-oktyabr — Образование ГДР.

## Tugʻilganlar

Yana qarang: Turkum:1949-yilda tugʻilganlar
* 27-yanvar — Рыбчинский, Збигнев, выдающийся видеохудожник.
* 22-fevral — Ники Лауда (olmoncha: *Andreas Nikolaus Lauda* ) — выдающийся австрийский автогонщик.
* 10-mart — Ларри Уолл, писатель и программист, создатель языка программирования Перл.
* 21-mart — Славой Жижек, словенский философ.
* 20-iyun — Юрий Тимофеевич Титов, политический деятель, председатель Воронежской областной Думы (ум. в 2005).
* 1-iyul - Davlatbek Rahmonov - Oʻzbekiston prokuraturasi tizimi xodimi va jamoat аrbobi, Andijon tumani Kengashi deputati, jinoyatchilik va korruptsiyaga qarshi kurash olib borgan va qurboni boʻlgan.
* 6-sentyabr — Виктор Фёдорович Давыдов, политический деятель, председатель Законодательного собрания Челябинской области с 1995 г. (ум. в 2005).
* 24-sentyabr — Педро Альмодовар, испанский кинорежиссёр.

## Vafot etgan

Yana qarang: Turkum:1949-yilda vafot etganlar
* 6-may — Метерлинк, Морис, выдающийся бельгийский поэт, драматург и философ.
* 18-may — Николай Александрович Семашко, советский партийный и государственный деятель, нарком здравоохранения (1918—1930; род. в 1874).
* 12-iyul — Хайд, Дуглас, первый президент Ирландии.
* 29-dekabr - Stefan Meyer (Stefan Meyer) (t. 1872), avstriyalik fizik, Avstriya FAsining akademiki. Radioaktivlik va yadroviy fizikaning muammolarini oʻrgangan, poloniy yarim reaksiyasi davrini aniqlagan.

## Нобелевские премии

* Физика — Хидеки Юкава — «За предсказание существования мезонов на основе теоретической работы по ядерным силам».
* Химия —
* Медицина и физиология — Э.Мониш за разработку техники пересечения связей лобных долей с остальным мозгом (лоботомии).
* Литература — Уильям Фолкнер — «За его значительный и с художественной точки зрения уникальный вклад в развитие современного американского романа».
* Премия мира —

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# IFS minoralari

| IFS minoralari |
| --- |
|  |
| Umumiy maʼlumot |
| Joylashuvi |  Xitoy, Huan, Chansha |
| Foydalanilishi |
Ofislar va mahmonxona |
| Qurilishi boshlangan |
2013-yil |
| Qurilishi tugagan |
2018-yil |
| Egasi |
The Wharf Holding |
| Balandligi |
| Tomi |
452 m (T1 minorasi) |
| Texnik holati |
| Qavatlar soni |
94 m (T1 minora) |
| Binoning ichki maydoni |
1 million kv.metrdan ziyod |
| Dizayn va konstruksiya |
| Meʼmor |
Wong Tung & Partners |
| Quruvchi |
China Construstion Second Engineering |
| IFS minoralari |

**IFS minoralari** (Changsha xalqaro moliya maydoni yoki The Wharf IFS Towers) — Xitoyning Changsha shahrining biznes markazida joylashgan oʻta baland osmonoʻpar binolar majmuasi. 2018-yilda qurilgan, 2019-yil holatiga koʻra, T1 minorasi shahardagi eng baland bino, Xitoydagi toʻqqizinchi eng baland bino, Osiyoda 11-chi va dunyoda 15-oʻrinni egallagan. Majmua Gonkongdagi Wong Tung &amp; Partners kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va Gonkongda joylashgan The Wharf Holdings diversifikatsiyalangan konglomeratiga tegishli. IFSning umumiy maydoni 1 million m² dan ortiq. IFS majmuasi minoralari er osti oʻtish tizimi orqali Changsha metrosining Vuyi maydoni almashish stansiyasi va gavjum Huangxing piyodalar savdo koʻchasi bilan bogʻlangan.

* T1 minorasi (452 m) 94 ta yer usti va 5 ta yer osti qavatidan iborat boʻlib, umumiy maydoni 300 000 m². Minoraning yuqori qismini 243 xonali besh yulduzli Niccolo Changsha mehmonxonasi egallagan, qolganlari ofislar va kvartiralar.
* T2 minorasi (315 m) 63 ta yer usti va 5 ta yer osti qavatiga ega, ijaraga olingan maydonning deyarli barchasi ofislar egalagan.
* Majmua podiumini maydoni 230 000 m² boʻlgan koʻp qavatli savdo va koʻngilochar markaz joylashgan, unda 400 dan ortiq doʻkonlar, restoranlar, kinoteatrlar va koʻrgazma zallari joylashgan. Savdo markazining tomida haykaltaroshlik bogʻi mavjud.

Changshadagi Xalqaro moliya maydoni majmuasidan tashqari, The Wharf Holdings Suzhou (2019), Chengdu (2014) va Chongqing (2017) shaharlarida IFS brendi ostidagi shunga oʻxshash majmualarga ega.

*
*
*

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt (Wayback Machine saytida 2022-07-14 sanasida arxivlangan)