Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rektor

Palacký universiteti rektori Lubomír Dvořák inauguratsiyasi.
**Rektor** (lot. rector — "hukmdor") akademik mansab egasi boʻlib, universitet, institut va ayrim maktablarda eng yuqori amaldor vazifasini oʻtaydi. Rektor ofisi va amal qilish muddati *rektorat* deb ataladi. "Rektor" atamasi asosan Yevropa, MDH, Lotin Amerikasi mamlakatlarida ishlatiladi. Buyuk Britaniyada "kansler", Qoʻshma Shtatlarda esa "universitet prezidenti" atamalari ishlatiladi.

## Yana qarang

* Prorektor
* Dekan
# Adʼyunktura

**Ad’yunktura** — oliy malakali harbiy ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar (fan nomzodi) tayyorlashning asosiy shakli. Oʻzbekistonda uzluksiz taʼlim tizimining tarkibiy qismi. Ad’yunktura Ichki ishlar Akademiyasi, Qurolli kuchlar Akademiyasi, harbiy ilmiy tadqiqot institutlari va oliy oʻquv yurtlarida Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (Oʻzbekiston Respublikasi IIV) va Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi (Oʻzbekiston Respublikasi MB) hay’atlarining qarorlari bilan Oʻzbekiston Respublikasi Fan va Texnika davlat qoʻmitasi (Oʻzbekiston Respublikasi FTDQ) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy Attestatsiya Komissiyasi (Oʻzbekiston Respublikasi OAK) bilan kelishilgan holda tegishli mutaxassisliklar boʻyicha ochiladi. Ad’yunktura Oʻzbekiston Respublikasi FTDQ tomonidan attestatsiyadan oʻtkaziladi. Ad’yunktura oʻz ishini "Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar mutaxassisliklari roʻyxati"ga muvofiq ravishda fan sohalarining tegishli mutaxassisliklari boʻyicha "Uzluksiz taʼlim tizimida oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash toʻgʻrisida"gi Nizomga hamda Oʻzbekiston Respublikasi IIV va Oʻzbekiston Respublikasi MV ga tegishli meʼyoriy-huquqiy hujjatlariga asosan olib boradi. Ad’yunkturada oʻqishdan maqsad ilmiy tadqiqot usullarini oʻzlashtirish, tegishli ilmiy sohaga oid bilimlarni egallash va fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya yoqlashdir. Ad’yunkturada kirish qoidalari, oʻqish muddatlari, ad’yunktlar tayyorlash usullari aspiranturanikiga oʻxshaydi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Portugal tili

| Portugal tili |
| --- |
|  |
| Milliy nomi | Língua portuguesa |
| Mamlakatlar | Portugaliya Braziliya Angola Kabo-Verde Sharqiy Timor Gvineya-Bisso Makao Ekvatorli Gvineya San-Tome va Prinsipi Mozambik |
| Rasmiylik holati | Portugaliya Braziliya Angola Kabo-Verde Sharqiy Timor Gvineya-Bisso Makao Ekvatorli Gvineya San-Tome va Prinsipi Mozambik |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni |
193 million |
| Turkumlanishi |
| Til oilasi |
Indoevropa tili |
| Alifbosi |
lotin |
| Til kodlari |
| ISO 639-1 |
pt |
| ISO 639-2 |
por |
| ISO 639-3 |
por |

**Portugal tili** — roman tillaridan biri. Portugaliya, Braziliyada, Afrikaning bir qancha mamlakatlarida, Osiyoda Aominda va Hindistonning ayrim hududlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 190 mln. kishidan ortiqroq (jumladan, Portugaliyada 15 mln.ga yaqin, Braziliyada 160 mln. kishidan ortiq). Portugaliya, Braziliya, Angola, Mozambik, Gvineya-Bisau, Kabo-Verde, San-Tome va Prinsipi respublikalarining rasmiy tili. Portugal tili 12— XIV asrlardajan. va shim. por-tugalgalisiy shevalarining aralashuvi natijasida shakllangan. XVI asr boshida Portugaliyaning mustamlakachilik harakatlari tufayli Braziliyaga kirib keladi va asta-sekin mahalliy indeys tillarini siqib chiqaradi. Hozirgi Portugal tilining 2 asosiy varianti — portu-galcha va brazilcha variantlari mavjud (ular, asosan, fonetika va leksika sohasida oʻzaro farqlanadi); brazilcha variantda mahalliy narsa-ashyolarni ifodalovchi indeys soʻzlari koʻplab uchraydi. Portugal tili ning afrikancha varianti esa shakllanish arafasida. Portugaliya hududida 3 ta lahja guruhi mavjud; Jan., Markaziy va Shimoliy Braziliyada shim. va jan. laxjalarga ajralsada, ular deyarli oʻzaro farqlanmaydi.

Portugal tilining fonetik qurilishi urgʻusiz boʻgʻinlarning, asosan, soʻz oxirida reduksiyaga uchrashi, ochiq va yopiq, shuningdek, burun unlilarining, ay-niqsa, burun diftonglarining mavjudligi bilan boshqa roman tillaridan farqlanadi. Hozirgi Portugal tilida lotincha zamon shakllaridan uzoq oʻtgan zamon (ga suf-fiksli) va shartli kelasi zamon (-re suffiksli) shakllari saqlanib qolgan.

Portugal tilidagi dastlabki adabiy yodgorlik va hujjatlar XII asrga mansub. Hozirgi adabiy Portugal tili XVI asrda, Luish di Kamoens ijod qilgan davrda shakllangan. Yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.

## Yana qarang

* Ispan tili

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |