Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maharashtra

**Maharashtra** — Hindistondagi shtat. Hindiston yarim orolning shim.-gʻarbiy qismida. Maydoni 308 ming km². Aholisi 97 mln. kishi (2001), aksari maratxdar. Aholisining 80% hindu diniga eʼtiqod qiladi. Maʼmuriy markazi — Mumbay (Bombay) shahri Maharashtraning yer yuzasi togʻlik, sohili kambar pasttekislik. Iqlimi mussonli, sohilida issiq va sernam, ichki rayonlarida quruq iqlim. Dekan yassitogʻligida unumdor qoratuproqyaar uchraydi. Maharashtrada foydali qazilmalardan marganets, temir rudalari, xromit, ohaktosh va koʻmir qazib olinadi. Shtatning jan.-gʻarbida boksit konlari bor.

Maharashtra toʻgʻrisidagi dastlabki maʼlumotlar milod boshlariga oid. Maharashtra hududi qadimda Chaluklar, Bahmaniylar, Ahmadnagar va boshqa mayda davlatlar tarkibvda boʻlgan. XVII asrning 60—70-yillarida maratxlar davlati tuzilgan. XVIII asrda u mayda hokimliklarga boʻlinib ketgan. XIX asr boshida bu hokimliklarni OstIndiya kompaniyasi bosib olgan. 1950-yilgacha M.ning koʻp qismi Bombay viloyati, 1950-yildan Bombay shtati tarkibida boʻlgan. 1960-yilda Maharashtra alohida shtat qilib ajratilgan.

Maharashtra — Hindistonning eng rivojlangan shtatlaridan. Aholisining 61% qishloq xoʻjaligida band. Shtat paxta (Hindistonda yetishtiriladigan paxta hosilining 1/5 qismi) va yer yongʻoq hosili olishda mamlakatda 1-oʻrinda. Ekin maydonining koʻp qismiga jovar, bugʻdoy, sholi va boshqa donli ekinlar ekiladi. Shakarqamish ekish kengaymoqda. Ishlanadigan yerlarning 8% sugʻoriladi. Shtat gʻarbidagi 1,5 mln. ga yerda bogʻdorchilik (banan, mango, papayi, kesh yongʻogʻi va boshqa yetishtirishga ixtisoslashgan) qilinadi.

Maharashtrada mamlakat ishlab beruvchi sanoat mahsulotining 1/4 qismi ishlab chiqariladi. Shtat daromadining 25% sanoatdan keladi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — ip gazlama sanoati (mamlakatda ishlab chiqarilayotgan kalava ipning 25%, gazlamaning 33%). Toʻqimachilik sanoatining eng yirik markazi — Mumbay shahri Shuningdek, shoyi toʻqish (sunʼiy tola ishlab chiqarish boʻyicha mamlakatda 1-oʻrinda), oziq-ovqat (shakarqand, yogʻmoy, un tortish va boshqalar), tamaki va qogʻoz sanoatlari ham rivojlangan. Mashinasozlik (stanoksozlik, elektr mashinasozligi, avtomobilsozlik), kimyo (boʻyoqlar, sunʼiy tola, doridarmon va boshqalar) va neft kimyosi sanoati korxonalari bor. Yangi sanoat tarmoqlari, asosan, Mumbay — Txana — Puna sanoat zonasida toʻplangan. Nagpur, Shalapur kabi sanoat markazlari ham mavjud.

Mumbay porti orqali Hindiston importining 1/2 qismi oʻtadi. Shtatda yana 48 port ishlab turibdi. 24 aeroport bor. Transport yoʻli uzunligi 5396 km. Shtat elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha 1-oʻrinda, Tarapurda Hindistonda birinchi atom elektr stansiyasi qurilgan. Shtatda 13 oliy oʻquv muassasasi bor.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Los amantes pasajeros

| Los amantes pasajeros |
| --- |
| Rejissyor(lar) |
Pedro Almodóvar |
| Prodyuser(lar) | * Agustín Almodóvar
* Esther García
 |
| Ssenariy muallif(lar)i |
Pedro Almodóvar |
| Rollarda | * Antonio de la Torre
* Hugo Silva
* Miguel Ángel Silvestre
* Laya Martí
* Javier Cámara
* Carlos Areces
* Raúl Arévalo
* José María Yazpik
* Guillermo Toledo
* José Luis Torrijo
* Lola Dueñas
* Cecilia Roth
* Blanca Suárez
 |
| Bastakor(lar) |
Alberto Iglesias |
| Operator(lar) |
José Luis Alcaine |
| Montajyor(lar) |
José Salcedo |
| Studiya |
El Deseo |
| Distribyutor |
Warner Bros. España |
| Premyera sanasi | * 2013-yil 8-mart (2013-03-08) (Ispaniya)
 |
| Davomiylik |
90 daqiqa |
| Mamlakat |  Ispaniya |
| Til |
ispancha  |
| Daromad |
$21,2 million |

Los amantes pasajeros 2013-yilda ekranlarga chiqarilgan Ispaniya kinokomediyasidir. Filmga Pedro Almodóvar rejissyorlik qilgan. Filmda bosh rollarni Javier Cámara, Cecilia Roth, Lola Dueñas va Raúl Arévalo. Its original Spanish title, Los amantes pasajeros ijro etgan. Film butun dunyo boʻylab AQSh$21,2 million daromad koʻrgan.

## Rollarda

* Javier Cámara — Joserra
* Antonio de la Torre — Alex Acero
* Raúl Arévalo — Ulloa
* Carlos Areces — Fajardo „Faja“
* Hugo Silva — Benito Morón
* Lola Dueñas — Bruna
* Cecilia Roth — Norma Boss
* Guillermo Toledo — Ricardo Galán
* José María Yazpik — Infante
* Miguel Ángel Silvestre — El Novio
* Laya Martí — La Novia
* José Luis Torrijo — Sr. Más
* Blanca Suárez — Ruth
* Pepa Charro — Piluca
* Agustín Almodóvar — Havo minorasi boshqaruvchisi
* Antonio Banderas (*kameo rolda*) — León
* Penélope Cruz (*kameo rolda*) — Jessi
* Paz Vega (*kameo rolda*) — Alba
* Susi Sánchez (*kameo rolda*) — Alba'ning onasi
* Carmen Machi (*kameo rolda*) — La Portera

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti (ispancha)
* Rasmiy sayti (inglizcha)
* *Los amantes pasajeros* IMDbda
* *Los amantes pasajeros* AllMovieda
* *Los amantes pasajeros* Box Office Mojoda
* *Los amantes pasajeros* Metacriticda
* *Los amantes pasajeros* Rotten Tomatoesda
# Kojikode

**Kojikode**, Kalikut - Hindistonning janubiy qismidagi shahar, Kerala shtatida. Aholisi 450 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Shaharga Arabiston dengizining Malabar sohilidagi portdan tropik qishloq xoʻjaligi mahsulotlari eksport qilinadi. Taxta tilish va yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Oʻsimlik moyi, parfyumeriya, sellyuloza ishlab chiqariladi va baliq ovlanadi. 16— XVII asrlarda hunarmandchilik usulida mitkal (kaliko) toʻqish bilan mashhur boʻlgan (shahar nomi ham shu nomdan kelib chiqqan). Ibn Mojid 1498-yilda Vasko da Gama boshchiligidagi kemalarni Hind okeani orqali Kojikodega olib oʻtgan. Oʻsha vaqtda shahar Hindistonning yirik savdo va hunarmandchilik markazlaridan biri edi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# 4-aprel

**4-aprel** — Grigoriy taqvimida yilning 94- (kabisa yilida 95-) kuni. Yil yakuniga 271 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **aprel** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

### Xalqaro

* Birlashgan Millatlar Tashkiloti — Xalqaro minalardan xabardorlik va minalarga qarshi kurashda yordam berish kuni.
* Internet kuni.
* NATO - NATO kuni.

### Milliy

* Senegal — Mustaqillik kuni.

## Voqealar

The Beatles
*Yana qarang: Turkum:4-aprel voqealari*

* 1500 — P. Kabral Braziliyani kashf etdi.
* 1581 — Yelizaveta I Frensis Dreykka ritsarlik unvonini berdi.
* 1753 — Rossiya imperiyasida oʻlim jazosi bekor qilindi.
* 1949 — AQSH, Kanada, Buyuk Britaniya, Fransiya va yana 8 davlat oʻrtasida NATO shartnomasi tuzildi.
* 1964 — The Beatles guruhining qoʻshiqlari *(tasvirda)* Billboard Hot 100 hit-paradining eng yuqori 5 pogʻonasini egalladi.
* 1968 — Martin Luther King oʻldirildi.

## Tavalludlar

*Yana qarang:ABDULHAMID-SPECIAL ONE Turkum:4-aprelda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:4-aprelda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-15 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Dubay

Dubay
**Dubay** — Birlashgan Arab Amirliklari tarkibidagi shahar hamda Dubay amirligining maʼmuriy markazi. Amiri Shayx Hamdan ibn Muhammad Al-Maktum.Arabiston yarim orolining shimoliy-sharqida joylashgan. Aholisi 669,1 ming kishi (1995). Fors qoʻltigʻi sohilidagi yirik port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neft olinadigan tuman markazi. Alyuminiy zavodi, quruq dok (dunyoda eng yirik), avtomobil taʼmirlash ustaxonalari, gaz suyultirish korxonalari, xalqaro kutubxona bor. Dubay jahondagi oltin savdosi markazlaridan biri. Mashinalar eng zoʻrlari binolar eslatib oʻtamiz dunyodagi eng baland bino Burj Xalifa ham mana shu yerda balandligi 828 m.

## Manbalar
# Henrik Pontoppidan

| Henrik Pontoppidan |
| --- |
| Tavalludi | 24-iyul 1857 |
| Vafoti | 21-avgust 1943 |
| Ijod qilgan tillari | Dan tili |
| Fuqaroligi | Daniya |

**Henrik Pontoppidan** (1857.24.7, Frederisiya — 1943.21.8, Kopengagen) — daniyalik yozuvchi. Kopengagen politexnika institutini tugatgan (1874—77). Taniqli tarixchi va munaqqid Georg Brandesdan koʻp narsa oʻrgangan va uni eng yaxshi romani — "Jannatmonand yer" (1891 — 95)dagi bosh qahramon prototipi qilib olgan. 1881-yil "Hayot tugadi" hikoyasi haftanomada, "Qirqilgan qanotlar" novellalar toʻplami esa alohida kitob holida chiqqan. Keyinroq "Qishloq hayoti manzaralari" (1883), "Kulbalar ichida" (1887) hikoyalar toʻplamlarini eʼlon qilgan. Yozuvchining keyingi yirik asari — 8 j.li "Omadli Pyer" 1898 — 1904-yillarda nashr etilgan. P.ning 5 j.li soʻnggi romani "Oʻliklar saltanati" (1912— 16)da bosh qahramon yoʻq, unda personajlar koʻp, keng ijtimoiy panorama tasvirlangan, asar markazida turgan radikal siyosatchi uyqudagi xalqni uygʻotishga uringan. "Oʻzlikka olib keladigan yoʻlda" (1943) avtobiografik ocherklar toʻplami ham bor. Nobel mukofoti laureati (1977).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Triller (janr)

**Triller** (inglizcha: *thrill* — „hayajon“, „zavq“) ilmiy-badiiy adabiyot janri boʻlib, koʻplab (odatda, bir-biriga oʻxshash) ostjanrlarga sohibdir. Trillerlar keltirib chiqargan kayfiyati bilan xarakterlanib, tomoshabinda parishonlik, xursandchilik, hayajonlanish va vahima kabi hissiyotlarni uygʻotadi. Muvaffaqiyatli triller (janriga mansub film) larga Alfred Hitchcockning filmlari misol boʻla oladi.

## Manbalar

## Havolalar

* Triller nima? *celadonbooks.com* saytida. (ingl.)
# Ratsionalizm

**Ratsionalizm** (lotincha *rationalis* - "ong") bilim faqat ong orqali aniqlanishi mumkin, deb hisoblaydigan epistemologik oqimdir. Ratsionalistlar haqiqat kriteriyini hissiyotlar emas, balki aql oʻrnatadi, deb uqtirishadi.

**Ratsionalizm** (lotincha ratio — aql, aql-idrok) — aqlni bilishning va kishilar xulqatvorining asosi deb hisoblovchi falsafiy yoʻnalish. Irratsionalizm va sensualizmga qarama-qarshi turadi. 17— XVIII asrlardagi klassik ratsionalizm (R. Dekart, B. Spinoza, N. Malbransh, G. Leybnits) oʻrta ayerlar sxolastikasi va diniy aqidalarga qarshi chiqib, butun dunyoda cheksiz sabablar silsilasi hukmron degan tabiiy tartibot goyasini ilgari surgan. Ratsionalizmga kura, ilmiy (yaʼni obyektiv, umumiy, zaruriy) bilimga bilishning manbai va uning haqiqiyligi mezoni — aql vositasidagina erishiladi. Ratsionalizm — maʼrifatchilik mafkurasi vakillarining falsafiy manbalaridan biri. Islom dini iloxiyotida Abu Mansur Moturidiy ratsionalizm nuqtai nazaridan fikr yuritgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

**Falsafa**

|  |  |
| --- | --- |
| **Umumiy mavzular** | Sharq falsafasi · Gʻarb falsafasi  |  Falsafa tarixi: Antik · Oʻrta Asrlar · Oydinlashma ·Renessans ·XVII asr ·XVIII asr  · XIX asr ·XX asr |
| **Sohalar** | Estetika · Etika · Epistemologiya · Mantiq · Metafizika · Taʼlim falsafasi · Tarix falsafasi · Til falsafasi · Huquq falsafasi · Fan falsafasi · Metafalsafa · Siyosat falsafasi · Din falsafasi · Urush falsafasi |
| **Oqimlar** | Tahliliy falsafa · Determinizm · Dialektik materializm · Ratsionalizm  · Ekzistensializm ·Absurdizm ·Hegelchilik · Gumanizm · Idealizm · Materializm · Yangiaflotunchilik · Nigilizm · Fenomenologiya · Aflotunchilik · Pozitivizm · Postmodernizm · Pragmatizm ·  · Sxolastitsizm · Stoitsizm |
# Yozgi Olimpiada oʻyinlari

Yozgi Olimpiya oʻyinlarining norasmiy medallar hisobi gʻoliblari xaritasi  Yozgi Olimpiya o'yinlarida norasmiy medallar hisobini 1 dan 5 martagacha boshqargan mamlakatlar   Yozgi Olimpiya o'yinlarida norasmiy medallar hisobini 5 dan 9 martagacha boshqargan mamlakatlar   Yozgi Olimpiya o'yinlarida norasmiy medallar hisobini 10 marta yoki undan ko'proq boshqargan mamlakatlar
**Yozgi olimpiada oʻyinlari** — yozgi va barcha mavsumiy sport turlari boʻyicha eng yirik xalqaro musobaqalar boʻlib, har 4 yilda bir marta xalqaro Olimpiya qoʻmitasi rahbarligida oʻtkaziladi. Oʻyinlar 1896-yildan beri oʻtkazila boshlandi. Zamonaviy davrda Olimpiya harakatining tiklanishi baron Pierre de Coubertin nomi bilan bogʻliq. Baʼzi qishki sport turlari 1908 va 1920-yillarda yozgi Olimpiya oʻyinlariga kiritilgan.

## Yozgi Olimpiya oʻyinlarida namoyish etilgan sport turlari

* Akademik eshkak eshish
* Badminton
* Basketbol
* Beysbol
* Boks
* Kurash
* Velosiped sporti
* Voleybol
* Vaterpolo
* Gandbol
* Golf
* Baydarka va kanoeda eshkak eshish
* Dzyudo
* Ot sporti
* Yengil atletika
* Stol tennisi
* Yelkanli qayiq sporti
* Suvda suzish
* Suvga sakrash
* Sinxron suzish
* Zamonaviy beshkurash
* Sport gimnastikasi
* Oʻq otish
* Regbi
* Kamondan otish
* Softbol
* Tennis
* Triatlon
* Taekvondo
* Ogʻir atletika
* Qilichbozlik
* Futbol
* Chim ustida xokkey
* Badiiy gimnastika

## Yillar va joylar

## Manbalar
# Akr

**Akr** (inglizcha, acre) — ingliz oʻlchov tizimida yuza birligi. 1 Akr. =4840 kv. yard=4046,86 m2.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Atmosfera bosimi

**Atmosfera bosimi** — atmosferaning yer sirtidagi barcha narsalarga va yer sirtiga koʻrsatadigan gidrostatik bosimi; atmosfera holatini bildiruvchi asosiy belgi. Simobli barometr bilan oʻlchanadi. Atmosfera bosimi din/sm2, millibar yoki mm simob ustuni, gPa bilan ifodalanadi. Dengiz sathidagi oʻrtacha atmosfera bosimi yoki normal bosim 760 mm sim. ustuniga yoki 1013,25 gPa ga teng. Balandlikka koʻtarilgan sari atmosfera bosimi kamayadi.

Atmosfera bosimi

```
Pastki qatlamlarda tezroq, yuqori qatlamlarda esa sekinroq kamayadi, dengiz sathidan 6 km balandlikda atmosfera bosimi yer yuzidagi bosimning yarmini tashkil qiladi. Atmosfera bosimi balandlik bilangina emas, balki yer yuzining bir nuqtasidan ikkinchi bir nuqtasiga oʻtganda, shuningdek vaqt oʻtishi bilan ham oʻzgaradi. Natijada yer yuzida bosimi pastlashgan siklonlar, bosimi yuqorilashgan antitsiklonlar va toʻlqinli bosim sohalarini kuzatamiz. Bu sohada havo temperaturasi, zichligi va oqimi oʻzgaradi, shuningdek atmosfera girdoblari hosil boʻlad. Butun yer sharida 5 km balandlikdan boshlab ekvatordan qutb hududlari tomon atmosfera bosimi kamayib boradi.
```

## Adabiyotlar

* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
# Tibet togʻligi

**Tibet togʻligi** - Markaziy Osiyo, asosan, Xitoyda. Yer sharidagi eng katta va baland togʻlardan. Maydoni 2 mln. km², balandligi 4000–5000 m, baʼzi tizmalarning bal. 6000–7000 m. Himolay, Qoraqurum, Kunlun, SinaTibet togʻlari bilan chegaralangan. Tibet togʻligi ning shim. va markaziy qismi (mahalliy nomi Changtan) bir oz toʻlqinsimon yoki yassi tekislik boʻlib, kenglik boʻylab choʻzilgan va qiya yon bagʻirli togʻ tizmalaridan iborat. Ayrim choʻqqilarining relyefi alp tipli. Tangla, Kaylas va boshqa tizmalarida muzliklar bor. Togʻlik chekkalaridagi tizmalarning yon bagʻrilari tik, relyefi kuchli parchalangan, dare vodiylari togʻlarni 2—3 ming m chuqurlikkacha oʻyib tushgan.

Tibet togʻligi Oʻrta dengiz geosinklinal mintaqasida joylashgan. Uning turli qismida geologik rivojlanish tarixi har xil. Kaynozoy oʻrtalarigacha Tibet togʻligi, asosan, choʻkkan, koʻp qismida choʻkindi jinslar toʻplangan. Kaynozoy oxirlaridan yoppasiga koʻtarila boshlagan. Kuchli zilzilalar boʻlib turishi, yosh vulkan konuslari va qaynoq buloklarning mavjudligi togʻ hosil boʻlish jarayonining davom etayotganligidan darak beradi. Foydali qazilmalardan oltin, kassiterit, polimetall rudalar, toshkoʻmir konlari topilgan. Oqmas koʻllarda soda va boshqa minerallarning katta zaxiralari mavjud.

Tibet togʻligi materik ichkarisida joylashganligi va juda baland boʻlganligi sababli iklimi keskin kontinental va sovuq. Changtanda oʻrtacha yillik temperatura 0— 5°, qish uzoq davom etadi, —32° gacha sovuq boʻladi, yogʻin kam yogʻadi. Yoz esa salqin, iyulda ham baʼzan tuproq qatlami muzlaydi. Tibet togʻligining janubida iklim nisbatan iliqroq, yanvar oyining temperaturasi 0° dan —20° gacha, iyulniki 5—15°. Togʻlikning jan. va sharkidagi tizmalar okeandan keladigan nam havo massalarini toʻsib turadi, aksari qismida yillik yogʻin 100–200 mm (asosan, krr shaklida), janubida yozgi musson taʼsirida 500–700 mm yogʻadi. Iqlimining quruqligi natijasida qor chizigʻi 5000–6000 m balandlikdan oʻtadi. Tibet togʻligining musson taʼsiridagi qismidan Xuanxe, Yanszi, Mekong, Saluin, Brahmaputra, Hind kabi yirik daryolar boshlanadi. Daryolari, asosan, qor va muzliklardan, janubida esa yomgʻirdan suv oladi. Gidroenergiya zaxirasiga boy. Tibet togʻligi da koʻl koʻp, ular tektonik botiqlarda joylashgan. Yirik koʻllari: Namso, Selling, Dangrayum. Koʻllari sayoz va suvi shoʻr, noyabrdan may oyigacha muzlaydi. Tibet togʻligi ning tuproqlari baland togʻ dashti va chuliga xos shagʻal aralash tuproq, kam chirindili. Ayrim joylarda tuproq, qatlami va oʻsimliklar umuman yoʻq. Chekka qismida unumdor togʻ oʻtloqdasht va togʻoʻtloq tuproqlar tarqalgan. Katta maydonlarni baland togʻ choʻli va chala choʻli qoplagan, siyrak oʻt va butalar usadi. Dare vodiylari butazor va toʻqayzor. Chorvachilikda, asosan, yaylov sifatida foydalaniladi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Radiatsiya

**Radiatsiya** (lotincha: radiatio — nurlanish) — yadroviy oʻzgarishlar oqibatida vujudga keladigan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishlar, Quyosh nurlanishi, kosmik nurlar oqimlari. R.ning tirik organizmga taʼsiri R. dozasi bilan belgilanadi. Rentgen (r) bilan oʻlchanadi. R. miqdori singuvchi radiatsiya va boshqa radioaktiv nurlanishlarning shikastlovchi taʼsiriga bogʻliq. Bir kunda 20 r gacha R. kishi organizmi uchun xavfsiz doza hisoblanadi. Bundan ortiq miqdordagi R. organizmdagi toʻqimalarni shikastlab, kishini nurlanish kasalligiga mubtalo qiladi. R. dozasi dozimetrik asboblar yordamida oʻlchanadi. Radioaktiv modda (a, r~, u nurlar, neytronlar va boshqalar) va boshqa ionlovchi nurlanish manba (rentgen qurilma)lari bilan ishlaganda ularning zararli dozasini xavfsiz nurlanish dozasigacha kamaytirish uchun tadbirlar kompleksi ishlab chiqilgan.

Berk nurlanish manbalari (germetik nurlanish manbalari, rentgen qurilmalari, tezlatkichlar va boshqalar) dan atrof muhitga radioaktiv moddalar tarqalmaydi. Bunday manbalar bilan ishlaganda organizmga faqat tashqi nurlanish taʼsir qiladi. Tashqi nurlanish dozasini kamaytirish uchun nurlanish maydonida ishlash vaqtini minimal holatga keltirish, uzoq masofada turish va manba yoki obʼyektni ekranlash kerak.

Ochiq nurlanish manbalari bilan ishlaganda radiaktiv moddalar nafas yoʻli, oshqozon, ichak yoki teri orqali organizmga kirishi va organizm ichdan nurlanishi mumkin (qarang Radioaktivlik). Ichki nurlanish dozasini kamaytirish uchun texnologik uskuna va ish joyini germetiklash, ventilyasiya tizimlariga filtr qoʻyish, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish va radiatsion gigiyena qoidalariga amal qilish zarur.

Radioaktiv modda va boshqa ionlovchi nurlanish manbalari bilan ishlaydigan hamma korxonalarda radiatsiya xavfsizligi xizmati (RXX) radiatsion nazorat olib boradi radiatsiya nurlaridan nurlanganda inson hayoti uchun hafli kasalliklar (farzandlarni nogiron tugʻilishi oq qon kasallikka olib keladi yana rak kasalliklari kelib chiadi yana q. Radiatsion himoya).

## Manbalar
# Sinxua

**„SINXUA“** (xitoycha: 新華社, sodda: 新华社, pinyin: Xīnhuáshè — „Yangi Xitoy“ agentligi) — XXRning rasmiy davlat axborot agentligi. 1938-yilda Yanan sh. da Xitoy KP axborot agentligi sifatida tashkil topgan. 1940-yildan Pekinda joylashgan. Mamlakat matbuoti, televideniye va radiosiga mamlakat va xorij hayotiga oid turli mazmundagi xabar va maʼlumotlar yetkazib beradi. Ayni paytda turli mazmundagi axborot, maʼlumotlarni xorijga tarkatadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Pataliputra

**Pataliputra** — Kda. Hindistondagi shahar, qad. dunyoning eng buyuk shaharlaridan biri (taxminan 16x3 km maydoni ni egallagan). Anʼanaga koʻra, miloddan avvalgi V asr oʻrtalarida podsho Ajatashatru tomonidan Lichchxavlar davlatiga qarshi qalʼa sifatida bunyod etilib, tez orada Shimoliy Hindistondagi eng muhim savdo, xunarmandchilik va madaniy markazga va Ma-gadxa davlatining poytaxtiga aylangan. P.Nandlar, Mauriyalar, Shunglar, Gup-talar imperiyasining poytaxti boʻlgan. Guptalar xukmronligining oxirida (V—VI asrlar) P. tanazzulga uchrab, harobaga aylangan. P. harobalari yaqinida, Gang daryosi boʻyida, hozirgi Patna shahri kad. koʻtargan. Arxeologik qazishmalar natijasida P.dan Mauriyalar saroyiga tegishli yogʻoch va gʻishtdan ishlangan binolar, koʻplab sanʼat obidalari to-pilgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Britaniyaning Shamolsiz orollari

|  |
| --- |
| **Britaniyaning Shamolsiz orollariinglizcha: *British Leeward Islands Buyuk Britaniya koloniyasi |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ↓ | 1671 — 1816 1833—1959

  |  →    → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Bayroq | Gerb |  |

 |
| **Madhiya** "God Save the Queen/King" ("Xudoyim, malikani/qirolni asra") |
| **Poytaxti** | Sent-Jons, Antigua |
| **Til(lar)i** | Ingliz tili (rasmiy) Sharqiy Karib kreolchasi |
| **Dini** | Xristianlik (Anglikanlik, Katolik va Metodistlar) |
| **Pul birligi** | Funt sterling (rasmiy) Ispaniya dollari Meksika pesosi |
| **Maydoni** | 1 041 km² |
| **Boshqaruv shakli** | Konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Monarx** |
|  - 1671–1685 (birinchi) | Karl II |
|  - 1952–1959 (oxirgi) | Yelizaveta II |
| **Bosh gubernator** |
|  - 1671–1683 (birinchi) | Uilyam Steplton |
|  - 1956–1959 (oxirgi) | Aleksandr Uilyams |
| **Tarix** |
|  -  Tashkil etilgan | 1671-yil |
|  -  Boʻlingan | 1816-yil |
|  -  Isloh qilingan | 1833-yil |
|  -  Federal koloniya | 1871-yil |
|  -  Dominikaning qoʻshilishi | 1871-yil |
|  -  Dominikaning tarkibdan chiqishi | 1940-yil |
|  -  G‘arbiy Hindiston federatsiyasiga qo‘shilishi (Britaniyaning Virgin orollaridan tashqari) | 1958-yil 3-yanvar |
|  -  Britaniyaning Shamolsiz orollari tugatildi va uning o‘rniga Britaniyaning Virgin orollari tashkil etilishi | 1959-yil 31-dekabr |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Oʻtmishdagilar:** | **Vorislar:** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Angilya |
|  | Antigua |
|  | Barbuda |
|  | Dominika |
|  | Montserrat |
|  | Nevis |
|  | Sent-Kits |
|  | Britaniya Virgin orollari |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Gʻarbiy Hindiston federatsiyasi |  |
| Britaniya Virgin orollari |  |

 |

 |

**Britaniyaning Shamolsiz orollari** (inglizcha: *British Leeward Islands*) — 1833-yildan 1958-yilgacha mavjud bo‘lgan sobiq Buyuk Britaniya koloniyasi. Ushbu tuzilma tarkibiga Angilya, Antigua, Barbuda, Virgin orollari, Dominika (1940-yilgacha), Montserrat, Nevis va Sent-Kitts orollari kirgan.

## Tarixi

Avvalgi Shamolsiz orollar koloniyasi 1671-yildan mavjud bo‘lgan, biroq 1816-yilda ikki qismga bo‘lindi (Antigua, Barbuda va Montserrat bir koloniyaga, Sent-Kristofer, Nevis, Angilya va Virgin orollari esa boshqa koloniyaga kiritilgan).

Koloniya 1833-yilda tashkil etilgan, 1871-yilda esa Shamolsiz orollarga federatsiya maqomi berilgan. 1940-yilda Dominika koloniya tarkibidan chiqdi. 1958-yilda Britaniyaning Shamolsiz orollari Gʻarbiy Hindiston Federatsiyasi tarkibiga kirdi. 1960-yilda Shamolsiz orollarning gubernatori lavozimi tugatilib, Britaniyaning Virgin orollariga alohida tojli koloniyasi maqomi berilishi bilan Britaniya Shamolsiz orollari butunlay o‘z faoliyatini to‘xtatdi.

## Yana qarang

* Shamolsiz orollar

## Manbalar

## Havolalar

* Britaniyaning Shamolsiz orollari