Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Beysbol

Wrigley Field stadioni, Chicago, 2004.
**Beysbol** (inglizcha: *baseball*, *base* - "baza", *ball* - "toʻp") bita va beysbol toʻpi bilan jamoa boʻlib oʻynaladigan sport turidir. Oʻyindan maqsad raqib jamoa oʻyinchisi (pitcher) uloqtirgan koptokni bitta bilan urib qaytarish va koptok raqib jamoa qoʻliga tushguncha 4 ta bazaga tegib, 90 fut (27,4 metr) masofani aylanib chiqishdir.

**Beysbol** (inglizcha: *baseball*) — koptok va tayoqcha bilan oʻynaladigan sport oʻyini, chillak oʻyinini eslatadi. Har biri 9 (Shimoliy Amerika beysbolida) yoki I (Uels beysbolida) kishidan iborat 2 jamoa 175 x 125 m kattaliqdagi maydonda koptokni chillak bilan oʻynab, ustunlikka erishishga harakat etadi. Beysbol vatani — Angliya boʻlib, hozirgi oʻyin qoidalari 1845-yildan beri amal qiladi. Xalqaro Beysbol Federatsiyasi 1921-yilda tashkil etilgan, unga 71 mamlakat aʼzo (1991). Beysbol boʻyicha jahon chempionligi musobaqalari 1938-yildan buyon oʻtkaziladi, 1992-yildan Olimpiya oʻyinlari dasturiga kirdi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

## Havolalar
# Daryo havzasi

Daryo havza sxemasi
qizil — daryo havzasi
**Daryo havzasi** — nam saqlaydigan jinslarni oʻz ichiga olgan yer yuzasining bir qismi, undan suv alohida daryo yoki daryo sistemasiga oqadi. Daryo havzasini koʻpincha daryoning suv yigʻish havzasi deyiladi. Har bir daryo havzasi yer usti va yer osti suv toʻplash havzalarini oʻz ichiga oladi. Yer usti suvlari yer yuzasining bir qismini egallab, undan suv daryo sistemasiga yoki aniq bir daryoga oqadi. Yer osti suvlari gʻovak yotqiziqlar qatlamini hosil qilib, undan suv daryo tarmoqdariga boradi. Yer usti havzasi hududi bilan yer osti havzasi hududi birbiriga toʻgʻri kelmaydi. Daryo havzasining yer osti suvlari chegarasini aniklash qiyin boʻlganidan biron daryoga oqar suvlar toʻplanadigan hudud shu daryo havzasi deyiladi. Daryo havzasi bir-biridan suvayirgʻichlar bilan ajralib turadi. Daryo havzasi maydoni turlicha: Amazonka havzasi dunyoda eng katta havza boʻlib, 7180 ming km2, Amudaryoniki esa 465 ming km2.

## Dunyoning asosiy havzalari

| Izohlar |
| --- |
|   Atlantika okeani havzasi   Tinch okeani havzasi   Hind okeani havzasi |   Shimoliy Muz okeani havzasi   Janubiy okean havzasi |   Oʻrta dengiz havzasi   Karib dengizi havzasi   Berk oʻlka |

## Yana qarang

* Berk oʻlka

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Justin va dovyurak ritsarlar

Ushbu sahifa nomi mavzuning rasmiy tarjimasidir. Iltimos, uni oʻzgartirmang.

| Justin va dovyurak ritsarlar |
| --- |
| Justin y la espada del valor |
|  |
| Rejissyor(lar) |
Manuel Sicilia |
| Prodyuser(lar) |
Marcelino Almansa Antonio Banderas Kerry Fulton Ralph Kamp Kandor Graphics |
| Ssenariy muallif(lar)i |
Matthew Jacobs Manuel SiciliaManuel Sicilia |
| Rollarda | * Freddie Highmore
* Antonio Banderas
* James Cosmo
* Charles Dance
* Tamsin Egerton
* Rupert Everett
* Barry Humphries
* Alfred Molina
* Mark Strong
* David Walliams
* Julie Walters
* Olivia Williams
* Saoirse Ronan
 |
| Hikoyachi(lar) |
Freddie Highmore James Cosmo |
| Bastakor(lar) |
Ilan Eshkeri |
| Operator(lar) |
Javier Fernández |
| Montajyor(lar) |
Claudio Hernández |
| Studiya |
Aliwood Mediterráneo Producciones Kandor Graphics Out Of The Box Features |
| Distribyutor |
Entertainment One Films (Birlashgan Qirollik) Sony Pictures Releasing de España (Ispaniya) |
| Premyera sanasi | * 2013-yil 13-sentyabr (2013-09-13) (Birlashgan Qirollik)
* 2013-yil 20-sentyabr (2013-09-20) (Ispaniya)
 |
| Davomiylik |
96 daqiqa |
| Mamlakat |  Ispaniya  |
| Til |
inglizcha  |

Justin va dovyurak ritsarlar (ispancha: *Justin y la espada del valor*) — 2013-yilda Manuel Sicilia tomonidan ishlangan kompyuter-animatsion komediya film. Filmda Freddie Highmore, Saoirse Ronan, James Cosmo, Charles Dance, Tamsin Egerton, Antonio Banderas, Rupert Everett, Alfred Molina, Mark Strong, Angela Lansbury, David Walliams, Julie Walters va Olivia Williams ovoz bergan.

## Ovoz berganlar

* Freddie Highmore ovozi Justin
* Saoirse Ronan ovozi Talia
* Antonio Banderas ovozi Sir Clorex
* Alfred Molina ovozi Reginald
* Julie Walters ovozi Gran
* Olivia Williams ovozi Queen
* Mark Strong ovozi Heraclio
* Charles Dance ovozi Legantir
* Rupert Everett ovozi Sota
* Angela Lansbury ovozi The Witch
* Tamsin Egerton ovozi Lara
* James Cosmo ovozi Blucher
* Barry Humphries ovozi Braulio
* David Walliams ovozi Melquiades
* Michael Culkin ovozi Sebastian

## Manbalar

## Havolalar

* *Justin va dovyurak ritsarlar* IMDbda
# Jamshidpur

**Jamshidpur**, Tatanagar — Hindistonning shim.-sharqidagi shahar, Bihar shtatida. Aholisi 500 ming kishi chamasida. Temir yoʻl tuguni. J. XX asr boshida Gxota-Nagpur yassi togʻligidagi changalzor oʻrnida yirik hind monopolistik birlashmasi — „Tata“ tomonidan ishchilar shaharchasi sifatida qurilgan. Qora metallurgiyaning markazi. Shahar atrofidan yuqori sifatli temir rudasi, kokslanadigan koʻmir, flyuslar, oʻtga chidamli materiallar qazib chiqariladi. „Tata“ kompaniyasiga qarashli yirik zavodlar bor. Ogʻir mashinasozlik (quvur, qishloq xoʻjaligi inventarlari va b.) va kimyo sanoatlari rivojlangan. Yirik elektr stansiya bor.

## Manbalar
# Kelajakka qaytish

| Kelajakka qaytish |
| --- |
| Back to the Future |
| Rejissyor(lar) |
Robert Zemeckis |
| Prodyuser(lar) | * Bob Gale
* Neil Canton
 |
| Rollarda | * Michael J. Fox
* Christopher Lloyd
* Lea Thompson
* Crispin Glover
 |
| Bastakor(lar) |
Alan Silvestri |
| Operator(lar) |
Dean Cundey |
| Montajyor(lar) | * Arthur Schmidt
* Harry Keramidas
 |
| Studiya | * Universal Studios
* Amblin Entertainment
 |
| Distribyutor |
Universal Pictures |
| Premyera sanasi | * 1985-yil 3-iyul (1985-07-03) (AQSh)
 |
| Davomiylik |
116 daqiqa |
| Mamlakat |  AQSH  |
| Til |
inglizcha  |
| Byudjet |
$19 million |
| Daromad |
$388,6 million |

Kelajakka qaytish (inglizcha: Back to the Future) — 1985-yilda Universal Pictures tomonidan tarqatilgan Amerika Ilmiy fantastika filmi.

## Rollarda

* Michael J. Fox — Marty McFly
* Christopher Lloyd — Emmett „Doc“ Brown
* Lea Thompson — Lorraine Baines-McFly
* Crispin Glover — George McFly
* Thomas F. Wilson — Biff Tannen

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
* *Kelajakka qaytish* IMDbda
* *Kelajakka qaytish* Box Office Mojoda
* *Kelajakka qaytish* Rotten Tomatoesda
* *Kelajakka qaytish* Metacriticda
* *Back to the Future* essay by Daniel Eagan in Americaʼs Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 ISBN 0826429777, pages 788-789
# Intervyu

**Intervyu** (ing . interview — uchrashuv) — publitsistika janri. Jurnalistning bir yoki bir necha shaxs bilan dolzarb masalalar yuzasidan suhbati. Ikki turga boʻlinadi: 1.Xabar- asosan, axborot yetkazish maqsadida oʻtkaziladi; 2. Tahlilda — muhim voqea, hodisa va hujjatlar sharhda beriladi.

## Manbalar
# Hoshimiylar

**Hoshimiylar**, banu hoshim — 1) Muhammad (sav) bobokalonlari Hoshim ibn Abdumannof avlodlari; Rasululloh (sav) mansub boʻlgan urugʻxonadon. H. Muhammad (sav) hayotlari-da, ul zot vafotidan soʻng esa arab-musulmon tarixida muhim rol oʻynagan; 2) H. bir qancha musulmon hukm-dorlari sulolasini shakllantirganlar. Chunonchi, X asrdan 1924-yilgacha Makka shariflari, uning hokimlari. Bu sulola vakillari (alHavoshim-Hoshimiylar) XX asr boshida Hijozda (1908— 25) va Iroqda (1921—58) davlatni idora etishgan. 1921-yildan Iordaniya Hoshimiylar qirolligida, H.ning boshqa bir tarmogʻi esa Marokash Qirolligida (X asrdan) hokimiyatni boshqarib kelmoqda.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Zakot

**Zakot** (arabcha: زكاة‎‎ — tozalanish, sadaqa berish) — mol-mulk va daromaddan beriladigan sadaqa, xayr-ehson. Islomning 5 asosiy talablaridan biri. Shariatta muvofiq, muayyan boylikka ega boʻlgan musulmon Zakot beradi. Zakot beruvchi kishining mablagʻi oʻzi va qaramogʻidagilarning zaruriy ehtiyojlaridan ortiqcha boʻlishi lozim. Bu mablagʻga kishining jamgʻarmasi, doʻkonda sotiladigan narsalari, sotaman deb olib qoʻygan narsalari, birovga bergan qarzi kiradi. Qurʼoni karimning ayrim suralarida Zakot namoz bilan yonmayon zikr etilgan. U yilda bir marta berilishi shart boʻlgan xayrehson (sadaqa) qatoriga kiradi va ayni vaqtda ibodat hisoblanadi. Zakot miqdori mablagʻlarning 1/40 ulushi (2,5%)ga teng. Zakotni zakot berolmaydigan musulmonlar olishga haqli. Zakot avval qarindoshlar orasidagi muxtojlarga, bunday qarindoshlar boʻlmasa, kambagal, qarzdor, musofirlarga beriladi. Dehqonlar va chorvadorlardan olinadigan Zakot miqdori bir oz boshqacharoq belgilangan. Zakotning asl hikmati faqir va muhtojlarning hojatini chiqarmoqdir.

## Adabiyotlar

* Imom alBuxoriy, Hadis, 1j. T., 1991; Margʻinoniy Burhoniddin, Hidoya, 1j., T., 2000.

**Zakot** (arabcha :**زكاة'**) islomiy hayr-ehson, sadaqa tushunchasini bildiradi. Musulmonlar oʻzlarining yillik daromadlari islomda belgilangan eng kam miqdor(Nisob)dan oshganda oʻz daromadlarining 2.5%ni jamiyatning belgilangan qatlamiga toʻlash majburiyatidadirlar. Zakot oʻzbek tilida "oʻsish"(yahshilik jihatidan), "oʻrtish","tozalanish","tarbiyalash","tozalash" maʻnolarini bildiradi.

## Manbalar

## Havolalar
# Dori

**Dori** – kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. Har qanday dorini odamlarga qoʻllashdan oldin hayvonlarda sinab koʻriladi va klinikalarda kuzatiladi. Dorilar kimyo-farmatsevtika zavodlarida sintetik moddalardan, oʻsimlik, hayvon yoki mikrobiologik mahsulotlardan, tez buziladigan ayrim dorilar esa dorixonalarda tayyorlanadi. Dorilar turli xilda, masalan suyuq (qaynatma, tindirma, eritma, suspenziya va boshqalar), yumshoq (surtma, liniment, krem, pasta va boshqalar), qattiq (sochma, tabletka, draje, granula va boshqalar) hamda alohida inʼyeksiya maqsadlari uchun ampula holida chiqariladi.

Taʼsiriga koʻra, yurak dorilari, surgi, siydik haydaydigan, ogʻriq qoldiradigan, issiq tushiradigan, narkotik, uyqu keltiradigan va boshqa dorilar boʻladi. Bevosita kasallikning qoʻzgʻatuvchisiga taʼsir qiladigan dorilar alohida guruhni tashkil etadi, bularga bezgak, zaxm, silga qarshi va boshqa dorilar kiradi. Ular kimyoviy terapevtik vositalar deb ataladi. Dorilarning shifobaxsh taʼsiri bemorning yoshi, ahvoli va dozaga bogʻliq. Katta doza organizmni zaharlashi, kam doza esa kasallik qoʻzgʻatuvchisini oʻsha doriga chidamli qilib qoʻyishi mumkin. Shuning uchun dorini faqat vrach buyurgan dozada qabul qilish kerak.

Dorilar sirtga ishlatiladi, ichiriladi, nafas yoʻli orqali yuboriladi va inʼyeksiya qilinadi. Ularning kuchi, taʼsiri organizmga qay yoʻl bilan va qanchalik tez kiritilishiga bogʻliq. Baʼzi dorilar takror yuborilganda organizmda toʻplanib taʼsir etadi (qarang Kumulyasiya). Dorini koʻr-koʻrona qabul qilish yaramaydi, chunki koʻp kasalliklar belgisi bir-biriga oʻxshaydi, uning uchun keraksiz dorilarni qabul qilish sogʻliqqa zarar yetkazadi. Organizmga kirgan dorilar qisman parchalanadi va oʻzgaradi, keyin buyrak, hazm va nafas yoʻllari, ter va boshqa orqali chiqib ketadi.

Dorilar uyda bolalarning boʻyi yetmaydigan joyda saqlanishi kerak. Har bir dorini yaroklilik muddati yorligʻida qayd qilinadi, belgilangan muddatdan uzoq saqlanganda taʼsirini yoʻqotadi. Keyingi yillarda xorijdan keltirilgan dorilar xili bir qadar ortdi, shu bois uni faqat vrach maslahati bilan qabul qilish zarur.

## Yana qarang

* Dorixona
* Tibbiyot

## Manbalar

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Ommaviy axborot vositalari

**Ommaviy axborot vositalari** (qisqartmasi: **OAV**) keng ommaga axborot yetkazuvchi vositalardir. Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida davriy tarqatishning doimiy nomga ega boʻlgan hamda bosma tarzda (gazeta, jurnal, axborotnoma, bulleten va boshqalar) va yoki elektron tarzda (tele-, radio-, video-, kinoxronikal dasturlar, umumfoydalanishdagi telekommunikatsiya tarmoqlaridagi veb-saytlar) olti oyda kamida bir marta nashr etiladigan yoki efirga beriladigan shakli hamda ommaviy axborotni davriy tarqatishning boshqa shakllari OAV, deb koʻrsatilgan.

## Manbalar
# Ishchilar

Mehnatkash ish vaqtida.
**Ishchilar** — industrial jamiyatda mehnatga layoqatli aholining yollanib ishlovchi va jismoniy mehnat bilan shugʻullanuvchi toifasi, ijtimoiy guruh. XIX asr oʻrtalarida Yevropada sanoat rivojlanishi bilan dehqonlar va hunarmandlar hisobidan sanoat proletariati paydo boʻldi, ishchilarning kasaba uyushmalari va siyosiy partiyalari shakllandi (*qarang:* Marksizm, Sotsializm). XX asrning ikkinchi yarmidan rivojlangan industrial mamlakatlarda fan-texnika progressi, xizmat koʻrsatish sohalarining oʻsishi va boshqalar natijasida ishchilar soni nisbatan qisqardi (iqtisodiy faol aholining 50% dan kam qismi), turmush darajasi, madaniy rivojlanishi va boshqalar boʻyicha ishchilar bilan boshqa ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi qatʼiy chegaralar oʻzgardi; turli ijtimoiy-kasbiy qatlamlarni oʻz ichiga olgan ishchilarning oʻz tarkibi ham oʻzgardi. SSSR va boshqa sobiq sotsialistik mamlakatlarda ishchilar jamiyatning rahbar kuchi — gegemoni deb eʼlon qilingan edi, lekin totalitar tuzum davrida bu qatlam oʻz manfaatlarini ifodalash va himoya qilishning real imkoniyatlaridan mahrum edi. 1980-yillar oxiridan bu mamlakatlarda ishchilar harakatining qayta tiklanishi jarayoni boshlandi.

Hozirgi davrda mehnat axdining asosiy qismi boʻlgan ishchilar oʻziga xos ijtimoiy-iqtisodiy maqomga ega, bu ularning yollanib ishlashi; xizmatchilardan farqli holda jismoniy mehnatni talab qiluvchi ishlar bilan shugullanishi va mehnatdan kelgan daromad sohibi boʻlishida koʻrinadi. Qaysi sektorda band boʻlishiga qarab industrial, agrar va xizmat koʻrsatish sohalaridagi ishchilarga, kasb mahoratiga qarab malakali va malakasiz ishchilarga, fuqaroligiga qarab milliy va kelgindi yoki migrant ishchilarga boʻlinadi.

Oʻzbekistonda milliy ishchilar XX asrning boshlarida xorij kapitaliga va mahalliy boylarga qarashli kichik korxonalarda yollanib ishlagan mardikorlar, chorakorlar, kambagʻal dehqonlar va ishi yurishmagan hunarmandlar hisobidan shakllana boshladi. Shoʻrolar davrida sanoatning rivojlanishi bilan ishchilar soni koʻpaydi, lekin bu jarayon, asosan, kelgindi ishchilar hisobiga yuz berdi. Milliy ishchilar agrar sohada band boʻlib, asosan, davlat xoʻjaliklari (sovxozlar) da ishlagan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin sanoatning rivojlanishi malakali milliy ishchi kadrlarga ehtiyojni kuchaytirdi. Kadrlar tayyorlash milliy dasturida kasbhunar taʼlim tizimi orqali malakali ishchilar tayyorlashga alohida eʼtibor berilgan. Respublikada sanoatning rivojlanishiga qarab ishchilarning mehnatchilar tarkibidagi salmogʻi asta-sekin oshib bormoqda.

## Yana qarang

* Ishchi kuchi

## Manbalar

## Havolalar
# Kosmik apparat

Sputnik 1
SpaceX Dragon
**Fazoviy apparat** — kosmosda ilmiy tadqiqot larni, meteorologik kuzatishlarni, navigatsiya oʻlchashlarini oʻtkazadigan, radio- va telealoqalarni taʼminlaydigan uchish apparati. Kosmik apparat boshqarilishi boʻyicha (boshqarilmaydigan, avtomatik boshqariladigan, orbital st-yalar, kosmonavt uchuvchisi boʻlgan kosmik kemalar); uchish trayektoriyasi boʻyicha (Yer yoki sayyoralarning sunʼiy yoʻldoshlari, Yerga yoki sayyoraga qoʻndirish apparatlari, sayyoralardan uchib chiqish uchun apparatlar); foydalanilishi boʻyicha (bir marta va koʻp marta foydalaniladigan) turlarga boʻlinadi. Tarkibiga butun appa-raturalarning ishini, berilgan trayektoriya boʻyicha ishini, oriyentatsiyasini va boshqalarni taʼminlaydigan bort tizimlari kiradi. Bu tizimlarga yonilgʻi zahirasi boʻlgan dvigatel qurilmasi, harakatni boshqarish tizimi, bort komplekslari, issiqlik rejimini boshqarish, bort apparaturalarini energetik taʼminlash, uchish vaqtida harakatni boshqarish va Yer bilan aloqa bogʻlash tizimlari kiradi. Yer sunʼiy yoʻldoshlarini past orbitaga uchirishda eltuvchi raketalardan, yuqori orbitalarga yoki sayyoralararo orbitalarga oʻtkazishda qoʻshimcha raketa komplekslaridan foydalaniladi.

## Yana qarang

* Orbital stansiya
* Kosmik kema
* Kosmos

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Time 100

Time* 100Time* jurnali tomonidan 1999-yildan beri eʼlon qilib kelinadi. Unga jahondagi 100 nafar eng nufuzli kishi kiritiladi.

## 2019

*List of individuals included in the Time 100 in 2019 (Wayback Machine saytida 2019-04-17 sanasida arxivlangan)*

## 2018

*2018-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati (Wayback Machine saytida 2020-05-27 sanasida arxivlangan)*

## 2017

*2017-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati (Wayback Machine saytida 2017-04-20 sanasida arxivlangan)*

## 2016

*2016-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati (Wayback Machine saytida 2016-11-29 sanasida arxivlangan)*

## 2015

*2015-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati (Wayback Machine saytida 2017-08-27 sanasida arxivlangan)*

## 2014

*2014-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati (Wayback Machine saytida 2017-02-21 sanasida arxivlangan)*

## 2013

*2013-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati (Wayback Machine saytida 2015-08-14 sanasida arxivlangan)*

## 2012

*2012-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2011

*2011-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2010

*2010-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2009

*2009-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2008

*2008-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2007

*2007-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2006

*2006-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2005

*2005-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## 2004

*2004-yilda „TIME 100“ roʻyxatiga kiritilgan kishilar roʻyxati*

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti (Wayback Machine saytida 2014-04-16 sanasida arxivlangan)
* *TIME 100* (Wayback Machine saytida 2007-05-18 sanasida arxivlangan)
# Xorijiy investitsiya

**Xorijiy investitsiyalar** — chet el investorlari tomonidan yuqori darajada daromad olish, samaraga erishish maqsadida mutloq boshqa davlat iqtisodiyotining, tadbirkorlik va boshqa faoliyatlariga safarbar etadigan barcha **mulkiy, moliyaviy, intellektual boyliklar**idir. Chet el investitsiyalari ichki investitsiyalardan farqli holda tashqi moliyalashtirish manbaiga kiradi. Ular milliy iqtisodiyotga chetdan, ularning kelishini ragʻbatlantirgan holda jalb qilinadi. Lekin chet el kapitalini jalb qilishning hamma shakllari ham moliyalashtirishning tashqi manbai bulmasligi mumkin. Bu birinchi navbatda foiz to'lovlari bilan qaytarishni talab etadigan kreditlar va qarzlarga taaluqli. Chunki, chet el kreditlari va xalqaro moliya institutlari qarzlari maʼlum vaqt oʻtgach asosiy qarz bilan birga belgilangan foizlarining qaytarilishini talalb etadi. Chetdan jalb etiladigan xorijiy investitsiyalar bilan chet eldan kiritiladigan kreditlarninig oʻziga xos farqlari mavjuddir. Bu borada xorijiy investitsiyalar risklar doirasi bilan chet el kreditlari risklari kengligi farqlanadi.

## Oʻzbekiston qonunchiligi

„Chet el investitsiyalari toʻgʻrisida“gi Qonunga koʻra Oʻzbekiston Respublikasida chet ellik investorlar quyidagilar boʻlishi mumkin:

* chet el davlatlari, chet el davlatlarining maʼmuriy yoki hududiy organlari;
* davlatlararo bitimlar yoki boshqa shartnomalarga muvofiq tashkil topgan yoki xalqaro ommaviy huquq subyektlari boʻlgan xalqaro tashkilotlar;
* chet el davlatlarining qonun hujjatlariga muvofiq tashkil topgan va faoliyat koʻrsatib kelayotgan yuridik shaxslar boshqa har qanday shirkatlarlar, tashkilotlar yoki uyushmalar;
* chet el davlati fuqarolari boʻlmish jismoniy shaxslar, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar va chet ellarda doimiy yashaydigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari.

## Xorijiy investitsiyalarning shakllari

Bugungi kunda xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning bir qancha shakllari mavjud:

* ulush qoʻshib qatnashishi orqali qoʻshma korxonalarni tashkil etish;
* 100 % mol-mulk xorijiy investorga tegishli boʻlgan xorijiy korxonalarni tashkil etish;
* yirik xorijiy kompaniya va firmalarning shoʻba korxonalari va filiallarini tashkil etish;
* konsessiya va lizing shartnomalari tuzish;
* tenderlar eʼlon qilish;
* erkin iqtisodiy hududlar tashkil etish;
* moliyaviy aktivlarni sotish va sotib olish.

## Havolalar

* Investment
* Инвестиции
# Kontrakt

**Kontrakt** (lotincha: contractus — kelishuv) — tomonlarning huquq va majburiyatlari koʻrsatilgan holda tuzilgan ikki yoki koʻp tomonlama bitim. Fuqarolik va mehnat huquqi munosabatlariga nisbatan qoʻllanadi (qarang Shartnoma).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Herbert A. Simon

**Herbert Alexander Simon** (15-iyun 1916, AQSH, Milluoki, Viskonsi shtati — 9-fevral 2001) — amerikalik iqtisodchi. Chikago universitetini tugatgan. Illinoys texnologik instituti va Karnegi-Mellon universitetlarida oʻqituvchi (1949-yildan). Uning ilmiy tadqiqotlari hozirgi zamon iqtisodiyot fanining tashkilot (firma)larda qarorlar qabul qilish nazariyasi, menejment, evristik dasturlashtirish sohalariga bagʻishlangan. "Maʼmuriy xulq" (1947) asarida firma nazariyasini rivojlantirdi va qarorlar qabul qilish nazariyasini asoslab berdi. Amadda zamonaviy firma boshqaruvchilar guruhi tomonidan boshqariladigan, mulk ham, nazorat ham taqsimlangan yirik iqtisodiy birliqdan iborat. Firma qarorlari, yangi davrda klassik yakka tadbirkor oʻrniga oʻzaro hamkor rahbarlar guruhi tomonidan qabul qilinadi va bunday qarorlarda har bir aʼzoning manfaati yotadi. Alohida firmalar foydani maksimallashtirishga emas, balki muammolarning maqbul yechimlarini topishga intiladilar. Qarorlar qabul qiluvchi guruh eng muqobil yechimni tanlay olmagani sababli qoniqarli muqobil qarorlar bilan qanoatlanishlari lozim. Nobel mukofoti laureati (1978).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Inglizlar

**Inglizlar britanlar**, (oʻzlarini ingliz deb ataydilar) — xalq. Buyuk Britaniyaning asosiy aholisi. Umumiy soni (48,5 mln. kishi, 1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Buyuk Britaniyada 44,7 mln. kishi, Kanadada 1 mln. kishi, Avstraliyada 940 ming kishi, AQShda 650 ming kishi, JAR da 230 ming kishi, Hindistonda 200 ming kishi, Yangi Zelandiyada 188 ming kishi yashaydilar. Ingliz tilire. gaplashadi. Dindorlar, asosan, anglikanlar. Yevropeoid irqiga mansub. Britaniya orollarida mil. av. 1ming yillik oʻrtalarida kelt qabilalari (brittlar va b.) yashar edi. Mil. V—VI asrlarda bu yerlarga materikdan german kabilalari — angllar, sakslar, yutlar kelib oʻrnashdilar. Ular kelilarning bir qismini oʻzlariga singdirdi, bir kismini esa Shotlandiya, Uels va Kornuoll togʻlariga siqib chiqardilar. 7— X asrlarda, anglosaks elati vujudga keldi. Angliya 1066 yilda normannlar tomonidan bosib olindi. XIII—XIV asrlarga kelib anglosakslar va normannlar yagona ingliz xalqiga uyushdi. XVI asrda ingliz jonli va adabiy tili vujudga keldi. XVII—XIX asrlarda Angliya boshqa qitʼalardagi koʻpgina mamlakatlarni oʻz mus-tamlakasiga aylantirdi. Koʻplab I. mustamlaka mamlakatlariga koʻchib bordilar. Natijada I. koʻpgina xalqlar — amerikaliklar (AKShda), avstraliyaliklar, yangi zelandiyaliklarnnt shakllanishida asosiy komponentlardan biri boʻldi. Inglizlarning hayoti va ijtimoiy turmushida anʼanaviy xususiyatlar koʻp saqlanib qolgan (yana q. Buyuk Britaniya).

## Manbalar